جنگ ایران و انسداد تنگه هرمز باعث شده با جهش هزینه انرژی و اختلال صادرات، کشاورزان با «فشار کود» و پایین ترین توان خرید در چهار سال اخیر روبرو شوند.
جنگ ایران امنیت غذایی بینالمللی را تهدید میکند، زیرا هزینههای تولید جهش کرده و مسیرهای حیاتی صادرات قطع شده است. بهویژه فشار بر عرضه کود باعث شده توان مالی کشاورزان به پایینترین سطح در چهار سال گذشته برسد.
آگهی
آگهی
بانک جهانی در گزارش تازهای هشدار داده که این جهش هزینهها عمدتا ناشی از افزایش بهای گاز طبیعی است.
به گفته منابع آگاه، وزیران کشاورزی اروپا اکنون خواستار مداخله فوری شدهاند تا از تداوم بحران قیمت مواد غذایی جلوگیری کنند و برداشت غلات برای فصل سال آینده را حفظ کنند.
سخنگوی فرتیلایزرز اروپا به یورونیوز گفت: «اروپا در فصل جاری با مشکل تامین روبهرو نیست، زیرا سطح نسبتا بالای تولید داخلی اروپا که به طور تاریخی حدود 70 درصد تقاضای اروپا را پوشش میدهد به همراه رکورد واردات در سه ماهه چهارم 2025، نیازها را برطرف کرده است.»
این سخنگو افزود: «با این حال کشاورزان در محیطی پیچیده فعالیت میکنند و حاشیه سود بسیار محدودی دارند. نهادهای اتحادیه اروپا باید کمک و حمایت از کشاورزان اروپایی را تقویت کنند، در حالی که اطمینان میدهند این حمایت به قیمت کاهش رقابتپذیری تولیدکنندگان کود در اتحادیه اروپا تمام نشود.»
با وجود اینکه وضعیت اروپا در این بحران از بسیاری نقاط جهان بهتر است، نگرانی جدی درباره محصولات آینده وجود دارد؛ موضوعی که نماینده سازمان کراپلایف اروپا نیز در گفتوگو با یورونیوز بر آن تاکید کرد.
این مسئول گفت: «کشاورزان اروپایی همین حالا هم زیر فشار شدید اقتصادی و مقرراتی کار میکنند و شوکهای جهانی فقط به این آتش دامن میزند. امنیت غذایی به تابآوری بستگی دارد، یعنی باید مطمئن شویم کشاورزان حتی در دورههای نوسان، بهموقع به همه ابزارهای لازم برای حفاظت از محصولات و مدیریت ریسک دسترسی دارند.»
انرژی، کود، غذا و تنگه هرمز
در قلب بحران کنونی کشاورزی، پیوند تنگاتنگ میان بازارهای انرژی و تولید غذا قرار دارد.
گاز طبیعی خوراک اصلی تولید کودهای نیتروژنی است، بنابراین هر نوسان در بخش انرژی مستقیما به افزایش هزینهها برای کشاورزان منجر میشود.
ارزیابی تازه بانک جهانی نشان میدهد جهش قیمت سوخت و برق، همراه با توقف صادرات منطقهای، محیطی غیرقابل دوام برای تولیدکنندگان جهانی ایجاد کرده است.
فرتیلایزرز اروپا به یورونیوز گفت: «از آنجا که تولید کود نیتروژنی در اتحادیه اروپا عمدتا بر پایه گاز طبیعی است، جهش هزینه گاز طبیعی بر هزینه تولید کود تاثیر خواهد گذاشت. به طور خلاصه، کود همان انرژی است، پس وقتی هزینه انرژی بالا میرود، هزینه کود هم خودکار افزایش مییابد.»
این سخنگو تاکید کرد: «اروپا در حال حاضر با مشکل تامین کود روبهرو نیست.»
در مقابل، به گفته سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، بحران شدید و رو به تشدید کود در آسیا و جنوب جهانی جریان دارد و کمبودهای قابل توجه ناشی از اختلال در حملونقل در تنگه هرمز را به همراه داشته است.
فائو تاکید میکند مناطقی که بیشترین ضربه را خوردهاند شامل هند، بنگلادش، سریلانکا، مصر، سودان و بخشهای مختلفی از آفریقای زیرصحرایی است که با افزایش هزینهها، کاهش دسترسی و خطر فزاینده ناامنی غذایی روبهرو هستند.
شاخص قیمت مواد غذایی که فائو منتشر میکند نیز در واکنش به این فشارهای فزاینده رو به افزایش گذاشته است. این شاخص سبدی از کالاهای اساسی غذایی را دنبال میکند، اما هزینه نهادهها یکی از محرکهای اصلی جهتگیری قیمتها در آینده است.
تحلیلگران میگویند با بالا رفتن هزینه حملونقل و پیچیدهتر شدن لجستیک در مناطق درگیر جنگ، «فشار کود» احتمالا قیمت مواد غذایی را به مراتب بالاتر از سطح کنونی خواهد برد.
برای بسیاری از اقتصادهای نوظهور که همین حالا با تورم بالا دستوپنجه نرم میکنند، این تحولات ممکن است به ناچار به انقباض سیاستهای پولی برای جلوگیری از بیثباتی گستردهتر اقتصادی بینجامد.
گزارش بانک جهانی میگوید کاهش مصرف کود امروز میتواند به برداشتهای بهمراتب کمتر در فصلهای آینده منجر شود و در نتیجه طول دوره بحران کنونی فقر را افزایش دهد.
زنگ خطر در اروپا و تهدیدی برای برداشتهای آینده
در اروپا نگرانی دقیقاً متوجه میزان برداشت محصولات در سال آینده است.
با رکوردشکنی هزینه نهادههای تولید، بیم آن میرود کشاورزان ناچار شوند در دورههای حساس کاشت، مصرف کود را کاهش دهند.
به گفته مدلسازیهای کارشناسی موسسه بینالمللی پژوهش سیاستهای غذایی (IFPRI)، چنین کاهش مصرفی تقریبا قطعا به برداشتهای بهمراتب کمتر در فصل کشت بعدی منجر میشود و به طور خاص ذخایر جهانی غلات را تحت تاثیر قرار میدهد.
به همین دلیل، حتی اگر اروپا اکنون با مشکل تامین کود روبهرو نباشد، باز هم به اقدام فوری و هماهنگ برای تثبیت بازار داخلی و حمایت از تولیدکنندگان داخلی نیاز دارد.
گزارشها حاکی است وزیران کشاورزی اروپا خواستار تدوین راهبردهایی شدهاند تا تامین کود تضمین شود و تاثیر قیمتهای بالای انرژی بر بخش کشاورزی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا کاهش یابد.
سخنگوی فرتیلایزرز اروپا در گفتوگو با یورونیوز تاکید کرد که فراتر از هر استراتژی فعلی برای مدیریت پیامدهای جنگ ایران، باید نگاه به این بخش به طور بنیادی تغییر کند.
این سخنگو گفت: «در بلندمدت، خودمختاری راهبردی اروپا در حوزه غذا نباید در سطح مزارع یا قفسههای فروشگاهها متوقف شود. این خودمختاری باید شامل نهادههای بالادستیای هم باشد که تولید غذا را ممکن میکند.»
او افزود: «در آستانه برنامه اقدام کود، از کمیسیون اروپا خواستیم صنعت کود اروپا را به عنوان یکی از ستونهای راهبردی خودمختاری اتحادیه اروپا به رسمیت بشناسد.»
بانک جهانی هشدار میدهد مسیر کنونی میتواند به چرخهای پایدار از قیمتهای بالا و عرضه پایین منجر شود که به طور نامتناسبی بر مناطقی که همین حالا هم با ناامنی غذایی روبهرو هستند، فشار وارد میکند.
بدون تثبیت بازارهای انرژی و احیای زنجیره تامین کود، پیامدهای ثانویه جنگ ایران ممکن است مدتها پس از فروکش کردن تنشهای نظامی، در زنجیره جهانی تامین غذا احساس شود.