شبکه استارلینک روسیه فعلا ناکام اما همچنان تهدید اوکراین

به‌گفته موسسه مطالعات جنگ (ISW) که با استناد به داده‌های ردیاب زنده ماهواره‌ای N2YO گزارش داده، هیچ‌یک از ۱۶ ماهواره‌ای که روسیه ۱۹ ژوئیه در چارچوب برنامه «راسوِت» (Rassvet)، تلاش مسکو برای ساخت نسخه‌ای بومی از «استارلینک» برای هدایت پهپادها و موشک‌هایی که بیش از چهار سال است علیه اوکراین به‌کار گرفته، پرتاب کرده‌است، به مدار برنامه‌ریزی‌شده خود نرسیده‌اند.

آگهی

آگهی

گزارش می‌گوید بیشتر این ماهواره‌ها در ارتفاع ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلومتری قرار دارند و «بسیار پایین‌تر از ارتفاع عملیاتی ۸۷۰ کیلومتری موردنظر برای ماهواره‌های راسوِت» هستند.

به‌نظر می‌رسد دست‌کم دو ماهواره در مسیر ورود دوباره به جو زمین باشند.

ماهواره‌هایی که در ارتفاع پایین‌تر حرکت می‌کنند با مقاومت بیشتر جو روبه‌رو می‌شوند، سوختشان سریع‌تر تمام می‌شود و عمر عملیاتی کوتاه‌تری نسبت به ماهواره‌های در ارتفاع بالاتر دارند؛ به این معنا که حتی اگر تثبیت شوند، بعید است به‌اندازه‌ای که روسیه برنامه‌ریزی کرده‌است دوام بیاورند.

اینترنت ماهواره‌ای به یکی از عناصر مرکزی در شیوه جنگ دو طرف تبدیل شده‌است.

دسترسی اوکراین به استارلینک به نیروهای این کشور امکان داده‌است پهپادهای شناسایی و تهاجمی را به‌پرواز درآورند، آتش توپخانه را هماهنگ کنند و در مناطقی که حملات روسیه زیرساخت‌های زمینی را ویران کرده‌است ارتباط خود را حفظ کنند.

این موضوع صرفا جنبه نظری ندارد. از زمان آغاز تهاجم همه‌جانبه روسیه در فوریه ۲۰۲۲ تاکنون، هیات نظارت حقوق بشر سازمان ملل در اوکراین (HRMMU) تا پایان ژوئیه کشته شدن دست‌کم ۱۶۸۷۴ غیرنظامی و زخمی شدن ۵۱۱۷۳ نفر را تایید کرده‌است.

این هیات در گزارشی که ۱۳ اوت منتشر شد اعلام کرد ژوئیه ۲۰۲۶ مرگبارترین ماه برای غیرنظامیان اوکراینی از مارس ۲۰۲۲ بوده‌است؛ دست‌کم ۴۳۷ نفر کشته و ۲۶۱۰ نفر زخمی شده‌اند؛ رقمی که عمدتا ناشی از افزایش چشمگیر بمباران‌های هوایی و حملات بمب‌های گلاید در کنار ادامه حملات موشکی و پهپادی دوربرد به شهرهای دور از خط مقدم است.

گزارش‌های ماهانه همین هیات همچنین در آوریل و مه رکوردهای پیاپی تلفات ناشی از حملات پهپادهای کوتاه‌برد در نزدیکی خط مقدم را ثبت کرده‌است.

در صورت عملیاتی شدن، منظومه ماهواره‌ای راسوِت توان روسیه برای هدایت حملات را در فواصل بیشتر و با دقت بالاتر گسترش می‌دهد؛ به همین دلیل شکست‌های مکرر این برنامه اهمیتی فراتر از جزئیات فنی دارد.

سابقه پرتاب پرچالش

به‌گزارش این مطالعه، از میان ۱۶ ماهواره راسوِت که ۲۴ مارس پرتاب شدند، ۱۲ ماهواره به ارتفاع هدف ۵۵۰ کیلومتری رسیده و در همانجا باقی مانده‌اند.

این ماهواره‌ها همین حالا روزانه دو پنجره ارتباطی با ترمینال‌های زمینی در اختیار نیروهای روسیه قرار می‌دهند که در مجموع تا ۹۰ دقیقه بر فراز اوکراین ادامه دارد.

به‌نظر می‌رسد مسکو برای جبران از دست دادن دسترسی به استارلینک، اجرای این برنامه را شتاب بخشیده‌است.

وزارت دفاع اوکراین اوایل فوریه اعلام کرد پس از آنکه کی‌یف و شرکت اسپیس‌ایکس به نظامی موسوم به «فهرست سفید» روی آوردند که شبکه را به ترمینال‌های تاییدشده محدود می‌کند، ترمینال‌های استارلینکی که نیروهای روسیه به‌طور غیرقانونی استفاده می‌کردند غیرفعال شده‌است.

گزارش ISW می‌گوید «روسیه احتمالا برای تسریع استقرار این منظومه با چنین سرعتی آماده نبوده و به احتمال زیاد با تاخیرهای بیشتری روبه‌رو خواهد شد».

با این حال تهدید از میان نرفته‌است. ISW هشدار داد «ماهواره‌های موجود ممکن است در بازه‌های زمانی‌ای که ارتباط برقرار می‌شود به نیروهای روسیه امکان دهد با استفاده از سامانه‌های بی‌سرنشین کنترل از راه دور، حملات دقیق‌تری علیه اوکراین انجام دهند»؛ یادآوری‌ای که نشان می‌دهد روسیه برای وارد کردن آسیب، به منظومه‌ای کاملا عملیاتی نیاز ندارد و همین کارکرد جزئی هم کافی است.

ناتوان از رسیدن به مقیاس موردنظر

شرکت روسی هوافضا «بیرو ۱۴۴۰» (Bureau 1440) که توسعه این ماهواره‌ها را برعهده دارد اعلام کرده برای استقرار صدها ماهواره دیگر، ده‌ها پرتاب اضافی را برنامه‌ریزی کرده‌است.

سرهی بسکرستنوف، که آن زمان مشاور وزیر دفاع اوکراین بود، ۳۱ مه گفت روسیه برای دستیابی به ارتباطی پیوسته و پایدار به دست‌کم ۲۰۰ تا ۲۵۰ ماهواره در مدار نیاز دارد و بعید است مسکو در کوتاه‌مدت به این هدف برسد.

گزارش، گلوگاه روسیه را به اتکای این کشور به راکت «سویوز-۲.۱بی» نسبت می‌دهد و آن را «دارایی‌ای پرهزینه و کمیاب» توصیف می‌کند.

این کشور از سال ۲۰۲۲ تاکنون در مجموع ماموریت‌های فضایی و تجاری خود تنها شش تا هشت پرتاب با راکت سویوز-۲.۱بی انجام داده‌است؛ نرخی که ISW می‌گوید در بهترین حالت امکان پرتاب «حداکثر ۱۲۸ ماهواره راسوِت در چهار سال» را می‌دهد، آن هم فقط در صورتی که همه پرتاب‌ها موفق باشند و هیچ‌یک به ماموریت دیگری اختصاص نیابد.

تاکنون تنها ۳۷.۵ درصد از ماهواره‌های راسوِتِ پرتاب‌شده به ارتفاع عملیاتی پایدار رسیده‌اند.

اوکراین زنجیره تامین را هدف می‌گیرد

نیروهای اوکراینی زیرساخت‌های پشت این برنامه را نیز هدف قرار داده‌اند؛ اقدامی که به‌نظر می‌رسد تلاشی برای کند کردن سامانه‌ای است که می‌تواند توان روسیه برای وارد کردن ضربات مرگبار در اوکراین را گسترش دهد.

نیروهای اوکراین در حمله‌ای شبانه میان ۱۴ و ۱۵ اوت مرکز موشکی فضایی «پروگرس» را، که تولیدکننده پرتابگرهای نوع سویوز است، هدف قرار دادند.

۲۳ اوت نیز حمله دیگری علیه کیهان‌پایگاه «پلستسک» (Plesetsk Cosmodrome) انجام شد؛ دو روز پیش از آنکه روسیه راکت سویوز-۲.۱بی حامل ماهواره «گلوناس-کی۱» را، که بخشی از جایگزین روسی سامانه GPS است، به فضا پرتاب کرد.

هر دو دسته ماهواره‌های راسوِت از پلستسک پرتاب شده‌اند و گزارش نتیجه می‌گیرد حملات اوکراین «نه‌تنها ذخیره محدود و تولید پرتابگرهای روسیه، بلکه زیرساخت اندک پرتاب برای قرار دادن ماهواره‌ها در مدار را نیز تهدید می‌کند»؛ زیرساختی که اگر موفق شود، جنگ روسیه علیه اوکراین را بسیار مرگبارتر خواهد کرد.