حملات ایران باعث تعلیق تولید الانجی قطر و اخلال گسترده در کشتیرانی از تنگه هرمز شده است. کدام کشورهای اتحادیه اروپا بیشترین آسیب را میبینند؟
با وجود این که کمیسیون اروپا میگوید فعلا کمبود فوری گاز وجود ندارد، شاخص مرجع تیتیاف هلند، که معیار اصلی قیمتگذاری گاز طبیعی در سراسر اروپا است و معاملهگران، شرکتهای خدماترسان و دولتها برای تنظیم قراردادها از آن استفاده میکنند، در روزهای اخیر جهش کرده که بازتابدهنده نگرانی بازار از محدودتر شدن عرضه جهانی گاز طبیعی مایع است.
آگهی
آگهی
سعد الکعبی، وزیر انرژی قطر، به فایننشال تایمز گفت که جنگ در خاورمیانه میتواند «اقتصادهای جهان را به زانو درآورد» و با ایجاد کمبود، رشد اقتصادی را هدف قرار دهد و قبضهای انرژی را بالا ببرد.
این وزیر قطری همچنین افزود که حتی اگر درگیری بلافاصله پایان یابد، قطر برای عادیسازی تحویلها پس از تعطیلی راسلفان، مجتمع صادرات الانجی که این هفته هدف پهپادهای ایرانی قرار گرفت، به «چند هفته تا چند ماه» زمان نیاز خواهد داشت.
با توجه به این که سطح ذخیرهسازی گاز در اتحادیه اروپا طبق دادههای نهاد گس اینفراستراکچر اروپا حدود ۳۰ درصد است، این بلوک وارد دورهای حساس برای پر کردن دوباره مخازن پیش از زمستان آینده شده است.
این وضعیت یادآور شوک دردناک انرژی در سال ۲۰۲۲ بر اثر یورش روسیه به اوکراین است، اما این بار در پسزمینهای رخ میدهد که تنوعبخشی به منابع و فاصلهگرفتن از گاز خطلولهای روسیه بسیار بیشتر شده است.
کمیسیون اروپا روز چهارشنبه گروههای هماهنگی اضطراری را فراخواند و اعلام کرد که محمولههای الانجی آمریکا، که اکنون بخش عمده واردات را تشکیل میدهد، همراه با گاز خطلولهای نروژ فعلا سطح عرضه را ثابت نگه داشته است.
دن یورگنسن، کمیسیونر انرژی اتحادیه اروپا، همچنین بر اهمیت افزایش ارسال گاز از جمهوری آذربایجان از مسیر کریدور گاز جنوبی تاکید کرده است.
با این حال، برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا بهویژه در برابر این اختلال آسیبپذیرند، چه به این دلیل که واردکنندگان بزرگ گاز طبیعی مایعاند، چه به خاطر اتکای شدید به محمولههای قطر یا سطح بسیار پایین ذخایرشان.
کشورهای اتحادیه اروپا که بیشترین ضرر را میبینند
به گفته اندیشکده بروگل مستقر در بروکسل، اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۴۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی مایع وارد کرده است.
ایالات متحده بزرگترین تامینکننده الانجی برای اتحادیه اروپا بوده و نزدیک به ۵۸ درصد از کل واردات الانجی را تامین کرده است؛ وارداتی که بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ سه برابر شده است.
بزرگترین واردکنندگان الانجی در اتحادیه اروپا فرانسه، اسپانیا، ایتالیا، هلند و بلژیک هستند.
در میان این پنج کشور، ایتالیا و بلژیک به دلیل وابستگی بیشتر به محمولههای قطری تحت فشار بیشتری قرار دارند.
طبق دادههای پلتفرم تحلیلی کیپلر، قطر سال گذشته حدود ۳۰ درصد از واردات الانجی ایتالیا و ۸ درصد از واردات بلژیک را تامین کرده است.
در مقابل، فرانسه و اسپانیا به عنوان نمونه دسترسی بهتری به گاز نروژ در میان دیگر تامینکنندگان دارند.
افزون بر این، هرچند لهستان در میان پنج واردکننده بزرگ الانجی اتحادیه اروپا نیست، ۱۷ درصد از واردات گاز این کشور در سال ۲۰۲۵ از قطر آمده که نشان میدهد این کشور هم با چالش مشابه وابستگی روبهرو است.
بلژیک از نظر سطح ذخایر شاید با بزرگترین مشکل روبهرو باشد. میزان ذخیرهسازی گاز این کشور حدود ۲۵.۵ درصد است، یعنی کمتر از متوسط ۳۰ درصدی اتحادیه اروپا، و همین کار جایگزینی حجم گاز قطری را دشوارتر میکند.
ایتالیا و لهستان نیز در برابر اختلال در الانجی قطر آسیبپذیرند، هرچند سطح ذخایر آنها بهترتیب حدود ۴۷ و ۵۰ درصد و بالاتر از بلژیک است.
در مجموع، انتظار میرود این کشورها هنگام رقابت برای جذب محمولههای جایگزین در بازار نقدی جهانی، بیش از دیگران در معرض نوسان قیمت قرار گیرند.
برد لنگنبرونر، پژوهشگر موسسه گلوبال انرژی مانیتور، هشدار داده است که تعطیلی مجتمع صادرات الانجی راسلفان قطر میتواند اثری قابل توجه بر بازار بگذارد، زیرا به گفته او در حال حاضر جایگزینهای فوری چندانی برای این حجمها وجود ندارد.
کشورهای اتحادیه اروپا که از قبل خود را آماده کرده بودند
در مقابل، برخی کشورهای دیگر اتحادیه اروپا به نظر میرسد در برابر آشفتگی کنونی بسیار بهتر محافظت شدهاند.
بهویژه پرتغال وضعیت مطلوبی دارد؛ این کشور از سال ۲۰۲۰ هیچ گازی از خاورمیانه وارد نکرده و آخرین محموله کوچک قطری آن هم در همان سال تنها ۱۲۹ هزار متر مکعب بود.
بر اساس دادههای اداره کل انرژی و زمینشناسی پرتغال، تامینکنندگان اصلی این کشور در سال ۲۰۲۵ نیجریه و ایالات متحده بودهاند که مسیرهای امن آنها فاصله زیادی با تنگه هرمز دارد.
این کشور همچنین سطح ذخایر بسیار بالایی، بیش از ۷۶ درصد، را حفظ کرده و کارشناسان میگویند در صورت لزوم میتواند نسبتا آسان حجم واردات الانجی از آمریکا را افزایش دهد.
اسپانیا نیز از تنوع بیشتر منابع تامین بهره میبرد و سطح ذخایر آن حدود ۵۶ درصد است که این کشور را در وضعیتی نسبتا راحت قرار میدهد.
این تفاوتها در سراسر اتحادیه نشان میدهد که راهبردهای ملی انرژی که از سال ۲۰۲۲ اجرا شدهاند، اکنون به سطوح بسیار متفاوتی از آسیبپذیری انجامیده است.
راهحلهای کوتاهمدت اعتیاد بلندمدت را درمان نمیکند
بروکسل اعلام کرده اگر اوضاع بدتر شود آماده است سازوکارهای همبستگی را فعال کند.
گزینههای در دست بررسی شامل تعیین اهداف هماهنگ برای کاهش تقاضا، تسریع برنامههای خرید مشترک الانجی، تدابیر موقت برای مهار قیمت و سازوکارهای حمایت مالی از آسیبدیدهترین کشورهای عضو است.
کمیسیون اروپا تاکید کرده که همراه با دولتهای ملی به رصد روزانه و نزدیک اوضاع ادامه میدهد و در صورت لزوم آماده است روند صدور مجوز برای کمکهای دولتی را تسریع کند یا امکان استفاده مشترک از ذخایر فرامرزی را فراهم آورد.
کریس برنکف، مدیرعامل شرکت پودرو مستقر در وین که نرمافزارهای انعطافپذیری انرژی برای شرکتهای بزرگ اروپایی از جمله ئی.او.ان و توتالانرجیز تولید میکند، همان مطالبهای را تکرار میکند که بسیاری از کارشناسان مطرح میکنند: گذار سریعتر به گزینههای تجدیدپذیر.
او میگوید «مساله اصلی نه در گذشته و نه اکنون نظام قیمتگذاری نبوده، بلکه وابستگی به گاز زیر این نظام است».
او اضافه میکند «راهحلها کمهیجانتر اما ماندگارتر است: باید تولید انرژی تجدیدپذیر پشتیبانیشده با ذخیرهسازی را افزایش داد، تقاضا را هوشمندانه مدیریت کرد و از ابزارهای دیجیتال برای هماهنگکردن دستگاههای خانگی مانند پمپهای حرارتی و خودروهای برقی استفاده کرد تا فشار بر شبکه کاهش یابد».
برنکف استدلال میکند که هرچند اقدامهای کوتاهمدتی مانند ثابت نگه داشتن قیمتها میتواند در بحبوحه بحران از خانوارها محافظت کند، اما هیچ مشکل ساختاری را حل نمیکند.
او تاکید دارد امنیت واقعی انرژی و کاهش قیمتها تنها زمانی به دست میآید که انرژیهای تجدیدپذیر گسترش یابد، انعطافپذیری شبکه برق بهبود پیدا کند و وابستگی کلی به سوختهای فسیلی وارداتی کاهش یابد.
هفتههای پیش رو هم میزان آمادگی کشورها و هم کارآمدی همبستگی در سطح اتحادیه اروپا را در زمانی میآزماید که خطرهای ژئوپلیتیکی برای تامین انرژی بار دیگر عیان شده است.