قیمت برق و گاز در سراسر اروپا تفاوت چشمگیری دارد. با تعدیل بر اساس قدرت خرید، رتبهبندی کشورها نشان میدهد فشار بیشتری بر خانوارهای اروپای مرکزی و شرقی وارد میشود.
قیمت انرژی خانگی در اروپا پس از حمله روسیه به اوکراین در اوایل سال ۲۰۲۲ به شدت افزایش یافت. حدود یک سال بعد تا حدی ثبات پیدا کرد اما بر اساس شاخص قیمت انرژی خانگی (HEPI) همچنان بالاتر از سطح پیش از بحران است.
هزینه انرژی برای خانوارهای کمدرآمد اهمیت بیشتری دارد چون سهم بزرگتری از بودجه خود را صرف این مخارج میکنند. به طور متوسط، برق، گاز و دیگر سوختها ۴٫۶ درصد از کل هزینههای خانوار در اتحادیه اروپا را تشکیل میدهند، بر اساس دادههای یورواستات.
به گفته HEPI که توسط Energie-Control اتریش، MEKH و VaasaETT تدوین میشود، قیمتها در سراسر اروپا اختلاف زیادی با هم دارند.
حال در اوایل ۲۰۲۶، کدام پایتختهای اروپایی بالاترین و کدام پایینترین قیمت برق و گاز را دارند؟
از ۲ ژانویه ۲۰۲۶، قیمت نهایی برق خانگی از ۸٫۸ سنت یورو به ازای هر کیلوواتساعت در کییف تا ۳۸٫۵ سنت یورو بر کیلوواتساعت در برن متغیر بود و میانگین اتحادیه اروپا ۲۵٫۸ سنت یورو بر کیلوواتساعت بود.
برلین (۳۸٫۴)، بروکسل (۳۶٫۵)، دوبلین (۳۶٫۵)، لندن (۳۶٫۴) و پراگ (۳۶٫۴) در میان گرانترین شهرها برای برق خانگی بودند.
در کنار کییف، بوداپست (۹٫۶)، پودگوریتسا (۱۱٫۱) و بلگراد (۱۱٫۶) از ارزانترین شهرها برای برق خانگی هستند.
به طور کلی قیمت برق در پایتختهای اروپای مرکزی و شرقی به جز پراگ پایینتر است.
در پایتختهای پنج اقتصاد بزرگ اروپا، قیمت برق معمولا بالاتر از میانگین اتحادیه اروپاست و در ژانویه ۲۰۲۶ نیز همین طور بود.
چرا قیمت برق اینقدر متفاوت است؟
عوامل خاص هر بازار نقش مهمی در این تفاوتهای میان کشورها دارند. نمایندگان HEPI به تفاوت در ترکیب منابع انرژی، از جمله میزان اتکا به گاز طبیعی یا انرژیهای تجدیدپذیر، همچنین شیوه تامین انرژی توسط عرضهکنندگان، استراتژیهای قیمتگذاری و یارانههای متقاطع اشاره میکنند.
مالیاتها و هزینههای توزیع نیز اهمیت دارند. این موارد میتوانند همان طور که در مورد پایتخت آلمان دیده میشود، رتبهبندیها و قیمتها را به شدت تحت تاثیر قرار دهند.
تغییر رتبهها بر پایه قدرت خرید
وقتی قیمت برق بر اساس استاندارد قدرت خرید (PPS) تعدیل میشود، رتبهبندیها به شکل قابل توجهی جابهجا میشود. PPS به عنوان یک واحد پولی مصنوعی، تفاوت سطح عمومی قیمتها را حذف میکند و امکان مقایسه منصفانهتر را فراهم میکند.
بر حسب PPS، قیمت برق از ۱۰٫۹ در اسلو تا ۴۹ در بوخارست متغیر است.
بزرگترین تغییرها در رتبهبندی شامل برن است که از جایگاه اول به عنوان گرانترین شهر بر حسب یورو به رتبه ۲۲ بر حسب PPS سقوط کرد. لوکزامبورگ از رتبه ۱۷ بر اساس یورو به رتبه ۲۶ بر پایه PPS رسید، بوخارست از رتبه ۱۱ بر اساس یورو به رتبه اول در PPS صعود کرد و ریگا نیز از رتبه ۱۴ بر حسب یورو به رتبه پنجم در PPS رسید.
این جابهجاییها نشان میدهد که هرچند بسیاری از پایتختهای اروپای شرقی از نظر اسمی برق ارزانتری دارند، قدرت خرید پایینتر باعث میشود هزینه برق بار سنگینتری برای خانوارها باشد.
در مقابل، شهرهای اروپای غربی و شمالی در ظاهر و بر حسب یورو گران به نظر میرسند اما بر اساس PPS نسبتا مقرونبهصرفهتر هستند.
استکهلم در میان گرانترینها
در ژانویه ۲۰۲۶، قیمت نهایی گاز طبیعی خانگی از ۱٫۶ سنت یورو بر کیلوواتساعت در کییف تا ۳۵ سنت یورو بر کیلوواتساعت در استکهلم متغیر بود. در داخل اتحادیه اروپا، قیمت گاز در استکهلم بیش از ۱۳ برابر بوداپست بود؛ جایی که گاز ۲٫۶ سنت یورو بر کیلوواتساعت قیمت داشت.
آمستردام با قیمت ۱۷٫۴ سنت یورو بر کیلوواتساعت در رتبه دوم قرار دارد. این ارقام نشان میدهد قیمت گاز در استکهلم دو برابر شهر دوم این فهرست است.
گزارش HEPI این وضعیت را به ساختار بازار گاز سوئد نسبت میدهد. در سراسر سوئد تنها حدود ۷۷ هزار مشترک خانگی گاز وجود دارد که نزدیک به ۵۰ هزار نفر از آنها به شبکه مجزای گاز در استکهلم متصل هستند.
برن (۱۵٫۸)، لیسبون (۱۳٫۸)، رم (۱۳٫۶)، پاریس (۱۲٫۸)، وین (۱۲٫۷)، دوبلین (۱۱٫۷) و پراگ (۱۰٫۷) نیز در میان شهرهای گران قرار دارند و قیمت گاز در آنها بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا یعنی ۱۰٫۶ سنت یورو بر کیلوواتساعت است.
به گفته HEPI، تفاوت قیمتها تحت تاثیر عواملی مانند شیوه تامین و استراتژیهای قیمتگذاری، شرایط آب و هوایی و دما، سطح ذخیرهسازی، پیوندهای بین بازارها، یارانههای متقاطع و ترکیب تعرفهها شکل میگیرد.
بر اساس PPS نیز پایتخت سوئد همچنان گرانترین شهر برای گاز خانگی است. شاخص قیمت گاز از ۳٫۶ در بوداپست تا ۲۸٫۵ در استکهلم تغییر میکند.
در چند کشور، رتبهبندی قیمتها بر حسب یورو و بر پایه PPS تفاوت چشمگیری دارد. از مهمترین نمونهها میتوان به برن اشاره کرد که از رتبه سوم بر اساس قیمت به یورو به رتبه ششم بر مبنای PPS سقوط کرد، لوکزامبورگ که از رتبه ۱۳ یورویی به رتبه ۲۴ در PPS رسید و برلین که از رتبه ۱۱ بر حسب یورو به رتبه ۱۸ در PPS سقوط کرد.
صوفیه از رتبه ۱۵ بر حسب یورو به رتبه پنجم در PPS صعود کرد، ویلنیوس از رتبه ۱۷ بر اساس قیمت یورویی به رتبه ۱۱ در PPS رسید و بوخارست نیز از رتبه ۲۳ یورویی به رتبه ۱۷ در PPS بالا آمد.
تعدیل بر اساس PPS نشان میدهد شهرهایی که در ظاهر گاز ارزانتری دارند، وقتی سطح درآمدها در نظر گرفته میشود اغلب در میان گرانترینها قرار میگیرند، در حالی که پایتختهای گران در اروپای غربی و شمالی در مقایسه نسبی مقرونبهصرفهتر به نظر میرسند.
بوداپست و استکهلم از مهمترین استثناها بر این الگو هستند.