سران ۲۱ قدرت جهانی و نوظهور برای نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک گردهم میآیند، در حالی که جنگها نظم جهانی را تحت فشار گذاشته است. چین و روسیه پیشتر این سازمان را برای نمایش نفوذ و موضع ضدغرب خود بهکار برده اند، اما قدرتهای میانه اکنون به دنبال جهش تازه اقتصادی و سیاسی هستند.
نشست سالانه سازمان همکاری شانگهای (SCO) در پایتخت قرقیزستان، بیشکک، در حال برگزاری است و گروه متنوعی از رهبران جهان از ۲۱ کشور را گرد هم آورده تا در میانه اوجگیری قدرتهای منطقهای در اوراسیای چندقطبی و بهسرعت در حال دگرگونی، به دنبال اتحادهای تازه، جاهطلبیها و فرصتها باشند.
آگهی
آگهی
این نشست دو روزه که از دوشنبه آغاز شده است بر تعاملات و همکاریهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی، بانک توسعهای که مدتها وعده آن داده شده، اتصالپذیری، انرژی و مسیرهای تجاری که زیر فشار جنگها و درگیریها قرار گرفتهاند و چالشهای تعیینکننده جنوب جهانی تمرکز دارد.
۱۰ عضو سازمان همکاری شانگهای ـ چین، هند، پاکستان، روسیه، بلاروس، ایران، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان ـ نماینده بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان هستند.
این بلوک هرچه بیشتر خود را بدیلی برای نظم تحت رهبری غرب معرفی میکند و در عین حال رهبران دستکم ۱۵ کشور به عنوان «شرکای گفتوگو» به آن ملحق شدهاند؛ کشورهایی که از آسیای مرکزی و دیگر نقاط قاره، قفقاز جنوبی و همچنین خاورمیانه، از جمله ترکیه، مصر، عربستان سعودی، قطر، ویتنام و نیز ازبکستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان را در بر میگیرند.
این بلوک که بیستوپنجمین سالگرد تشکیل خود را جشن گرفته است، در آغاز برای رسیدگی به مسائل امنیتی منطقهای پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت اما در گذر زمان به قدرتی در عرصه همکاریهای چندلایه تجاری، امنیتی و سیاسی بدل شده است.
شعار نشست «۲۵ سال سازمان همکاری شانگهای (منبع به زبان انگلیسی): در کنار هم برای صلح، توسعه و رفاه پایدار» خود پیام روشنی به جهان است؛ در حالی که ۲۱ رهبر گردهم میآیند تا پاسخهایی بیابند، نفوذ خود را گسترش دهند و احتمالا اتحادهای تازهای در برابر جهانی که بهسرعت در حال تغییر است شکل دهند.
شی جینپینگ، رییسجمهور چین، نارندرا مودی، نخستوزیر هند، رجب طیب اردوغان، رییسجمهور ترکیه و ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه، همراه با دیگر روسای جمهور و نخستوزیران از جمله مسعود پزشکیان، رییسجمهور ایران، و آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، روز دوشنبه وارد بیشکک شدند تا مجموعهای از دیدارهای دوجانبه برگزار کنند و بعدتر در مراسم افتتاحیه بازیهای جهانی کوچنشینان، رویداد ورزشی و فرهنگی سنتی آسیای مرکزی، شرکت کنند.
سازمان همکاری شانگهای اعلام کرده است که جنگ روسیه در اوکراین، جنگ ایران با پیامدهای گسترده اقتصادی در سطح جهان و نیز تلاش قدرتهای بزرگ و متوسط عضو این سازمان برای کسب نفوذ بیشتر جهانی از محورهای اصلی نشست امسال خواهد بود؛ در حالی که کشور میزبان، قرقیزستان، میکوشد ایجاد صندوق توسعه سازمان همکاری شانگهای و صندوق سرمایهگذاری برای پروژههای بزرگ را پیش ببرد.
گسترش فرصتهای اتصال اقتصادی، از جمله کریدورهای تازه انرژی و حملونقل، نیز هدف کلیدی دیگری است؛ بهویژه در شرایطی که جنگ ایران مسیرهای ترانزیت و زنجیرههای تامین جهانی را دگرگون میکند.
«دوره طلایی» روابط
صدر جباروف، رییسجمهور قرقیزستان و میزبان نشست، در بدو ورود همتای چینی خود شی جینپینگ به بیشکک از او استقبال کرد و دو رهبر ضمن دیدار، معاهدهای درباره «همسایگی، دوستی و همکاری ابدی» امضا کردند؛ توافقی که به گفته دفتر ریاستجمهوری قرقیزستان، به منزله یک مشارکت راهبردی جامع در عصر جدید عمل میکند.
شی جینپینگ روابط چین و قرقیزستان را «دوره طلایی» توسعه توصیف کرد.
صدر جباروف، رییسجمهور قرقیزستان، روز دوشنبه سلسلهای از دیدارهای دوجانبه با آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل، نارندرا مودی نخستوزیر هند، اوخناگین خورلسوخ رییسجمهور مغولستان، تونگلون سیسولیت رییسجمهور لائوس، فائوره گناسینگبه رییسجمهور توگو و وو تی آن ژوان معاون رییسجمهور ویتنام و همچنین مسعود پزشکیان رییسجمهور ایران برگزار کرد.
در حالی که آمریکا و اتحادیه اروپا فعالانه حضور خود را در آسیای مرکزی افزایش میدهند، چین نیز بهسرعت در پی گسترش تعاملات اقتصادی در سراسر این منطقه است و پروژههای بزرگ حملونقل و زیرساختی را برای اتصال چین و غرب از مسیر آسیای مرکزی پیش میبرد؛ از جمله راهآهن چین ـ قرقیزستان ـ ازبکستان که انتظار میرود مسیرهای حملونقل میان آسیا، خاورمیانه و جنوب اروپا را کوتاه کند.
با توجه به آن که همکاری صنعتی و اتصال حملونقلی از اولویتهای اصلی تاشکند است، شوکت میرضیایف رییسجمهور ازبکستان نیز به بیشکک سفر کرده است تا کریدور ترانس افغان را که زیرساختهای رو به گسترش کشورهای آسیای مرکزی را به افغانستان و بنادر اقیانوس هند متصل میکند، ترویج کند.
الهام علیاف رییسجمهور جمهوری آذربایجان و نیکول پاشینیان نخستوزیر ارمنستان روز دوشنبه در بیشکک دور تازهای از گفتوگوهای صلح را برای بررسی گامهای بعدی دو رقیب سابق در روند صلح تاریخیشان برگزار کردند.
این دو رهبر همچنین درباره همکاریهای تازه تجاری و انرژی و نیز پروژههای کلیدی «کریدور میانی» از مسیر طرح Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) گفتوگو کردند.
قاسم ژومارت توقایف، رییسجمهور قزاقستان، نیز با همتای آذربایجانی خود دیدار کرد تا درباره تجارت و سرمایهگذاری از طریق پروژههای مشترک منطقهای گفتوگو کند.
ولادیمیر پوتین نیز روز دوشنبه وارد بیشکک شد تا حضور خود را در این نشست منطقهای تثبیت کند و در میانه اقتصاد متزلزل مسکو با شی جینپینگ دیدار خواهد کرد.
رییسجمهور روسیه قرار است با اردوغان دیدار کند تا درباره جنگ روسیه در اوکراین و امنیت دریای سیاه گفتوگو کنند و نیز با مسعود پزشکیان دیدار داشته باشد، زیرا مسکو در رویارویی نظامی ایران با ایالات متحده و اسرائیل بهطور جدی از تهران حمایت کرده است.
پوتین همچنین احتمالا با پاشینیان دیدار خواهد کرد؛ دیداری که پس از هشدارهای مسکو درباره قصد تازه اعلامشده ایروان برای درخواست عضویت در اتحادیه اروپا انجام میشود.