دولت ترامپ قرار است جزئیات آنچه او «خردکنندهترین عملیات اقتصادی تاریخ» علیه ایران خوانده را اعلام کند و کشورهایی را که با تهران تجارت دارند، به «پیامدهای سنگین اقتصادی» تهدید کرده است. چین بهعنوان بزرگترین شریک تجاری ایران ظاهرا متحمل زیان سنگینی خواهد شد، اما تحلیلگران چینی پیشبینی دیگری دارند.
چین طی سالها با خرید تا ۹۰ درصد از نفت صادراتی تهران، تحریمهای غرب علیه نفت ایران را نادیده گرفته است. این کشور همچنین فناوری و مواد خام مورد نیاز ایران را برای ساخت زرادخانهای از موشکها و پهپادها تامین کرده است.
آگهی
آگهی
با این حال، به گزارش نیویورکتایمز، پکن دلایلی دارد که مطمئن باشد میتواند در برابر تازهترین تهدیدهای دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، البته اگر اصلا عملی شوند، مقاومت کند. همچنین، با توجه به اینکه به نظر میرسد کاخ سفید قادر نیست جنگ در ایران را با شرایط مطلوب خود به پایان برساند، تحلیلگران چینی بیش از پیش این جنگ را نشان از ضعف فزاینده ایالات متحده میدانند.
وو شینبو، پژوهشگر مطالعات آمریکا در دانشگاه «فودان» شانگهای، گفت: «این تهدید نشان میدهد که دولت ترامپ در مساله ایران تا چه اندازه درمانده شده است.»
او افزود: «این که چنین تهدیدی را مطرح میکنند به این دلیل نیست که تصور میکنند عملی است، بلکه برای رهایی از این تنگنای خودساخته گزینه دیگری ندارند.»
آقای ترامپ روز چهارشنبه با اشاره به عملیات گسترده نظامی به رهبری آمریکا علیه آلمان نازی در جریان جنگ جهانی دوم، موسوم به «روز دی» (D-Day)، در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» نوشت: «این یک روز دی اقتصادی خواهد بود و ما میخواهیم همه متحدانمان کنار ایالات متحده آمریکا بایستند و در منزوی کردن و شکست دادن تهدید ایران همکاری کنند.»
او همچنین تهدید کرد هر کشوری که به نوعی «شریان حیاتی» برای ایران فراهم کند، با پیامدهای اقتصادی سنگینی روبرو خواهد شد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا روز پنجشنبه تلویحا گفت که همکاری با واشنگتن به نفع چین خواهد بود.
اما اقدام آمریکا مبنی بر خارج کردن بخشی از توان و تجهیزات نظامی خود، از جمله ناو هواپیمابر «جورج واشنگتن» از منطقه اقیانوس آرام برای پشتیبانی از عملیات نظامی در خاورمیانه، ممکن است چین را جسورتر کرده باشد.
لین ژیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، روز جمعه گفت که پکن با تحریمهای یکجانبه مخالف است و اعمال فشار نمیتواند بحران ایران را حل کند.
یکی از دلایل اصلی که این فشار ممکن است به زیان آمریکا تمام شود، توانایی چین در قطع عرضه مواد معدنی حیاتی به شرکتهای آمریکایی، از جمله سازندگان تسلیحات این کشور است. این در حالی است که ذخایر این تسلیحات در جریان جنگ با ایران کاهش یافته است.
چین سال گذشته قدرت این اهرم فشار را نشان داد و با قطع صادرات مواد معدنی حیاتی خود، آقای ترامپ را وادار کرد جنگ تجاری شدید را متوقف کند. آتشبس حاصل از آن رویارویی تاکنون عمدتا پابرجا مانده است.
تهدید به اعمال پیامدهای اقتصادی اکنون دوام این آتشبس را زیر سوال برده است. این در حالی است که تنها یک ماه به دیدار آقای ترامپ با شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین در واشنگتن باقی مانده است. این نخستین سفر رسمی رهبر چین به واشنگتن از سال ۲۰۱۵ تاکنون است.
دونالد ترامپ و آقای شی آخرین بار در ماه مه در پکن دیدار کردند و چین این نشست را بسیار موفق ارزیابی کرد. آقای ترامپ در موضوعات مناقشهبرانگیزی مانند وضعیت تایوان، شی جینپینگ را به چالش نکشید و با شور و حرارت از او تمجید کرد و وی را «رهبری بزرگ» خواند.
وانگ زیچن، تحلیلگر سیاست خارجی در «مرکز چین و جهانیشدن»، گفت: «بعید میدانم هیچیک از دو طرف بخواهد مساله ایران سفر آتی شی جینپینگ به آمریکا را مختل کند. رئیسجمهوری ترامپ آشکارا اهمیت زیادی برای رابطه خود با شی و خود این سفر قائل است.»
به گفته آقای وانگ، تهدیدهای دونالد ترامپ ممکن است صرفا لفاظی باشند.
او افزود: «اکنون دیگر اعتبار اظهارات رئیسجمهور ترامپ درباره ایران به میزان قابلتوجهی کاهش یافته است.»
فارغ از هشدارهای آقای ترامپ، منافع چین در خاورمیانه پیچیده و چندوجهی است. جمهوری اسلامی نزدیکترین شریک راهبردی پکن در منطقه است. رژیم ایران همچنین مانند چین خواهان تضعیف قدرت جهانی آمریکا است. در عین حال، چین روابط خود را با برخی رقبای ایران، از جمله عربستان سعودی، تعمیق کرده است. این کشورها ممکن است فرصتهای اقتصادی بیشتری نسبت به ایران برای پکن فراهم کنند.
مشخص نیست دولت آقای ترامپ چگونه میخواهد چین را برای قطع روابط تجاری با ایران تحت فشار قرار دهد. آقای بسنت گفت که روز دوشنبه در یک نشست خبری جزئیات بیشتری ارائه خواهد کرد.
واشنگتن ممکن است تلاش کند جریان نفت ایران به چین را مختل کند. این نفت اغلب به پالایشگاههای کوچک و مستقل چینی، موسوم به پالایشگاههای «قوری» منتقل میشود.
این پالایشگاهها چون معمولا ارتباطی با نظام مالی جهانی ندارند، کمتر در معرض تحریمهای آمریکا قرار دارند. آمریکا ممکن است رهگیری و متوقف کردن کشتیهای حامل نفت ایران به پالایشگاههای چینی را تشدید کند یا نظارت خود بر بانکهایی را افزایش دهد که به ایران کمک میکنند یوانهای دریافتی از این پالایشگاهها را پولشویی کند.
چین همچنین بهاندازه مصرف چند ماه خود نفت ذخیره کرده و برای جبران کاهش جریان نفت از تنگه هرمز، خرید نفت از روسیه را افزایش داده است.
قطع دسترسی چین به نفت تخفیفدار ایران ممکن است پکن را وادار کند نفت بیشتری از منابع دیگر بخرد. چنین اتفاقی احتمالا منجر به افزایش قیمت جهانی نفت خواهد شد.
دیائو دامینگ، استاد روابط بینالملل دانشگاه «رنمین» چین گفت: «آمریکا ببر کاغذی نیست. میتواند گاز بگیرد و خونریزی بهبار آورد.»
او با این حال افزود: «این اقدام به خود آمریکا نیز آسیب خواهد زد و در خدمت منافع هیچیک از دو کشور نیست.»