اروپا بدترین تابستان ثبت‌شده را از نظر مرگ‌ومیر ناشی از گرما تجربه کرد و تغییرات اقلیمی عامل حدود دوسوم این مرگ‌ها بود.
گزارش تازه‌ای نشان می‌دهد تابستان سوزان اروپا در مناطق شهری جان بیش از ۵۰ هزار نفر را گرفته و این فصل را به «بدترین تابستان ثبت‌شده» تبدیل کرده است.
آگهی
آگهی
پژوهشگران درباره علت ماجرا تردیدی ندارند: تغییرات اقلیمی، که عمدتا ناشی از سوزاندن سوخت‌های فسیلی است، عامل حدود دوسوم این مرگ‌ومیرهای ناشی از گرمای افزوده بوده است.
این رقم به‌مراتب از رکوردهای پیشین، یعنی حدود ۲۹ هزار مرگ در تابستان ۲۰۲۲ و ۲۸ هزار مورد در ۲۰۰۳ در محدوده تحت مطالعه، فراتر می‌رود.
این آمار شدت گرمایی را نشان می‌دهد که سریع‌ترین قاره در حال گرم‌شدن جهان بین ماه‌های ژوئن و اوت امسال تجربه کرد. یک رشته موج‌های گرمایی باعث شد دمای هوا در اروپای غربی به‌طور میانگین ۲٫۹ درجه سلسیوس بالاتر از میانگین دوره ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۰ برسد و در برخی روزها تا ۱۲ درجه افزایش یابد؛ کشورهایی که نه با چنین دماهایی خو گرفته‌اند و نه برای مواجهه با آن آماده‌اند، بارها هدف این گرما قرار گرفتند.
دکتر کلر بارنز، هم‌نویس این مطالعه و پژوهشگر رویدادهای حدی آب‌وهوا و تغییرات اقلیمی در کالج امپریال لندن، می‌گوید: «این ارقام یادآور این واقعیت تلخ است که تابستان‌های داغ‌تر و افراطی‌تر ما تاثیر فزاینده و شدیدی بر سلامت عمومی می‌گذارند.»
او اضافه می‌کند: «پشت این آمار، انسان‌های واقعی هستند که جان خود را از دست داده‌اند و خانواده‌های واقعی که در سوگ آنان‌اند.»
برآورد می‌شود نزدیک به یک‌سوم این مرگ‌ها در طول موج گرمای بسیار شدیدی رخ داده که بین ۱۷ ژوئن تا اول ژوئیه ادامه داشت؛ دوره‌ای که دمای هوا به‌طور متوسط ۵٫۳ درجه بالاتر از حد معمول بود.
مرگ‌های ناشی از گرمای تابستان چگونه برآورد شدند؟
در این پژوهش از مدل‌سازی برای برآورد تعداد مرگ‌ومیرهای افزوده مرتبط با گرما در تابستان‌های ابتدای قرن تاکنون استفاده شده است.
دکتر مالکوم میستری، هم‌نویس این مطالعه و دانشیار مدل‌سازی اقلیم و داده‌های مکانی در مدرسه بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن (LSHTM)، می‌گوید: «بار واقعی مرگ‌ومیر ناشی از گرما در عمل مستقیما مشاهده یا اندازه‌گیری نمی‌شود.»
او توضیح می‌دهد: «به همین دلیل، گرما را اغلب یک قاتل خاموش می‌نامند و تلفات آن در بسیاری از مناطق جهان کمتر از واقع گزارش می‌شود.»
دانشمندان با استفاده از داده‌های دما و مدل‌سازی مبتنی بر رابطه تاریخی میان گرما و مرگ‌ومیر، تعداد قربانیان تابستان ۲۰۲۶ را برآورد کردند. در این تحلیل ویژگی‌های جغرافیایی و محیطی، شاخص‌های اجتماعی‌اقتصادی، دسترسی به خدمات سلامت و پیوندهای دما و مرگ‌ومیر در گروه‌های مختلف سنی لحاظ شده است.
این مدل‌سازی در ۸۵۴ منطقه شهری در اتحادیه اروپا، بریتانیا، نروژ و سوئیس اعمال شد؛ مناطقی که حدود ۴۰ درصد جمعیت ۳۰ کشور مورد مطالعه را در بر می‌گیرند.
برای مقایسه، از یک مطالعه مستقل انتساب (منبع به زبان انگلیسی) که تابستان‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ را پوشش می‌دهد استفاده شد؛ نتایج این سال‌ها به‌طور کلی با آمار رسمی منتشرشده از سوی نهادهای ملی سلامت همخوانی دارد. بسیاری از کشورهای اروپایی هنوز آمار نهایی خود برای تابستان ۲۰۲۶ را منتشر نکرده‌اند.
پژوهشگران سپس دمای ثبت‌شده را با دمایی که در صورت نبود گرمایش ناشی از تغییرات اقلیمی انتظار می‌رفت مقایسه کردند تا شمار مرگ‌های افزوده ناشی از این عامل را برآورد کنند.
در مجموع، ۶۵ درصد مرگ‌ومیرهای افزوده مرتبط با گرما، معادل حدود ۳۲ هزار مورد، در تابستان ۲۰۲۶ به تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسانی نسبت داده شد. در اوایل قرن برآورد می‌شد این عامل مسئول حدود ۴۰ درصد مرگ‌های مرتبط با گرما باشد.
دکتر بارنز تاکید می‌کند: «این یافته‌ها بار دیگر هم ضرورت اجرای مداخلات هدفمند برای محافظت از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در برابر این گرمای روزبه‌روز افراطی را یادآوری می‌کند و هم نیاز فزاینده به گذار سریع از سوخت‌های فسیلی برای کند کردن روند تغییر و محدود کردن گرمایش آینده را.»
چه کسانی بیش از دیگران از گرمای شدید در معرض خطر هستند؟
افراد آسیب‌پذیر بیش از دیگران در معرض خطرات گرمای شدید قرار دارند؛ از جمله بیماران، سالمندان و خردسالان و کسانی که به دلایل جسمی یا اجتماعی‌اقتصادی قادر نیستند از گرما دور شوند.
در مطالعه تابستان ۲۰۲۶، افراد ۸۵ ساله و بالاتر تقریبا نیمی از مرگ‌های برآوردشده را به خود اختصاص داده‌اند. اما بزرگسالان جوان‌تر نیز تحت تاثیر قرار گرفته‌اند: برآورد می‌شود حدود ۸۰۰ مورد مرگ‌ومیر افزوده در میان افراد ۲۰ تا ۴۴ ساله رخ داده و در مجموع حدود ۶ هزار نفر زیر ۶۵ سال جان خود را از دست داده‌اند.
پژوهشگران همچنین به تفاوت‌های جغرافیایی دست یافتند؛ به‌طوری‌که در جنوب اروپا مرگ‌های مرتبط با دماهای بالا به‌طور قابل توجهی بیش از شمال اروپا بود.
این موضوع پیش از همه به دلیل دماهای بالاتری است که کشورهای جنوبی با آن روبه‌رو هستند، هرچند عوامل آسیب‌پذیری دیگر نیز موثر بوده‌اند.
دکتر گاریفالوس کنستانتینودیس، هم‌نویس این مطالعه و دانشیار موسسه گرانتهام کالج امپریال لندن، توضیح می‌دهد: «برای نمونه، عواملی مانند افزایش سطح آلودگی هوا، کمبود زیرساخت فضاهای سبز، محدودیت دسترسی به نظام سلامت و هشدارهای گرمایی در این تفاوت نقش دارند.»
تابستان بی‌سابقه اروپا؛ کدام کشور بیش از همه آسیب دید؟
خطرهای بهداشتی ناشی از تابستان سوزان اروپا بسیار گسترده بود و چندین دولت به صدور هشدارهای گرما و اعلام برآوردهای آنی از مرگ‌ومیر ناشی از گرما روی آوردند.
بر اساس گزارش تابستان ۲۰۲۶، ایتالیا با برآورد ۱۳ هزار و ۳۰۳ مورد مرگ‌ومیر افزوده مرتبط با گرما، بیشترین تلفات را داشته است. پس از آن فرانسه با ۷ هزار و ۲۶۸ مورد و اسپانیا با ۶ هزار و ۸۲۴ مورد قرار دارند.
کشورهایی که به‌طور سنتی آب‌وهوای خنک‌تری دارند نیز زیر فشار گرما قرار گرفتند؛ گرمایی که به دلیل زیرساخت‌هایی طراحی‌شده برای اقلیم متفاوت و شهروندانی که به چنین دماهایی عادت ندارند، خطرناک‌تر شده بود.
در آلمان حدود ۶ هزار و ۳۴۰ مورد مرگ‌ومیر افزوده و در بریتانیا ۴ هزار و ۳۵۴ مورد ثبت شده است.
اندرو هارتل، استاد عمل بیهوشی در مجموعه درمانی کالج امپریال، می‌گوید: «در بریتانیا تابستان به‌طور تاریخی آرام‌ترین فصل برای نظام سلامت ماست اما امسال سطح تقاضا و فشار بر خدمات درمانی مشابه یک زمستان بسیار سخت با شیوع گسترده ویروس بود.»
دقت این مدل‌سازی به این معناست که می‌تواند به نظام‌های سلامت امکان دهد برای رویدادهای حدی آماده شوند پیش از آن که رخ دهند.
علاوه بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای برای محدود کردن گرمایش آینده، شهرها می‌توانند در ایجاد فضاهای سبز و آبی سرمایه‌گذاری کنند؛ اقداماتی که افزون بر کاهش دما، بهبود کیفیت هوا را نیز به همراه دارد.
به گفته نویسندگان این مطالعه، کشورهای شمال و غرب اروپا باید برای یافتن راه‌حل‌هایی که از پیش تثبیت شده، به جنوب قاره نگاه کنند.
این راه‌حل‌ها شامل سرمایه‌گذاری در پناهگاه‌های اقلیمی، نوسازی ساختمان‌ها برای مقاومت بیشتر در برابر گرما، مانند نصب سایه‌بان‌ها یا پرده‌های خارجی و ترویج تغییرات رفتاری است؛ از جمله سر زدن به همسایگان آسیب‌پذیر، خودداری از بیرون رفتن در میانه روز، جدی گرفتن هشدارهای گرما، پناه گرفتن در سایه و نوشیدن آب کافی.