با جابهجایی موج بیسابقه گرما به شرق، تلفات به بیش از ۱۳۰۰ نفر رسیده و شبکه برق جنگزده اوکراین خود را برای مرحله بعدی گرما آماده میکند.
اروپا در حال تجربه شدیدترین موج گرمای ثبتشده خود است؛ دماها رکوردهای تاریخی را در سراسر قاره شکستهاند و این موج گرما اکنون به سوی شرق، به سمت بالکان و اوکراین، در حرکت است.
آگهی
آگهی
عامل این موج گرما چیست؟
این موج گرما نتیجه الگویی است که هواشناسان آن را «بلوکی امگا» مینامند؛ الگوی جویای که به دلیل شکلی که در جو ایجاد میکند، نام خود را از حرف یونانی گرفته است. در این وضعیت، هوای داغ و خشک شمال آفریقا روی یک ناحیه گیر میافتد، چون سامانههای کمفشار در دو طرف، مانع جابهجایی آن میشوند. در نتیجه دما تا ۱۸ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین فصلی رفته است. اروپا بهطور ویژه آسیبپذیر است؛ تنها حدود ۲۰ درصد خانههای اروپایی به سیستم تهویه مطبوع مجهز هستند و بخش زیادی از ساختمانهای مسکونی قاره طوری ساخته شدهاند که گرما را نگه دارند نه این که آن را دفع کنند.
این دومین موج گرمای بزرگ است که ظرف دو ماه اروپا را درنوردیده است. موج نخست از ۲۴ مه آغاز شد و دماها ۱۰ تا ۱۵ درجه سانتیگراد بالاتر از حد معمول رفت که به کشتهشدن چندین نفر انجامید.
ابعاد موج گرما
بر پایه تحلیل خبرگزاری فرانسه، دستکم ۱۳۰ میلیون نفر در اروپای مرکزی و شرقی روز دوشنبه با دماهای بالای ۳۵ درجه سانتیگراد روبهرو شدند؛ رقمی که از بیش از ۱۹۰ میلیون نفر در روز پیش کمتر شده است. انتظار میرود بیش از ۲۶۹ میلیون نفر در سراسر قاره شاهد دماهای بالاتر از ۳۰ درجه سانتیگراد باشند.
گروه علمی «تعیین نقش جهانی آبوهوایی» اعلام کرده است که وقوع چنین موج گرمایی در این مقطع از تابستان، بدون تغییرات اقلیمی «تقریبا ناممکن» بود. تدروس آدهانوم گبریسوس، رئیس سازمان جهانی بهداشت، هشدار داد که اروپا سریعترین قاره در حال گرمشدن در جهان است و دمای آن با سرعتی دو برابر میانگین جهانی افزایش مییابد.
تلفات انسانی
به گفته سازمان جهانی بهداشت، از ۲۱ ژوئن تاکنون در اروپا بیش از ۱۳۰۰ مورد مرگ اضافی ثبت شده است؛ از جمله کودکانی که در خودروهای قفلشده جان باختند و جوانانی که هنگام شنا در محلهای بدون مراقبت برای فرار از گرما غرق شدند.
فرانسه از جمله کشورهایی است که بهسختی آسیب دیده است. اداره ملی بهداشت این کشور تنها از ۲۴ ژوئن تاکنون حدود هزار مرگ بیشتر از حد انتظار ثبت کرده است که بیشتر آنها مربوط به افراد ۶۵ ساله و بالاتر است. از ۱۸ ژوئن تاکنون دستکم ۷۴ مورد مرگ بر اثر غرقشدن در فرانسه گزارش شده است. کنزو کیس، بازیکن فوتبال لیگ ۲، نیز پس از آنکه گزارش شد در جریان موج گرما در رود رون غرق شده، جان خود را از دست داد. در همین حال لهستان روز یکشنبه تنها در یک روز ۱۷ مورد غرقشدن ثبت کرد.
تدروس آدهانوم گبریسوس، رئیس سازمان جهانی بهداشت، تنش گرمایی را «قاتل خاموش» توصیف کرد و از دولتهای اروپایی خواست برنامههای اقدام برای سلامت در گرما را اجرا کنند.
رکوردها
در بخش بزرگی از اروپای مرکزی، دماها در آخر هفته رکوردهای ملی را در هم شکست:
جمهوری چک: ۴۱.۹ درجه سانتیگراد در دوکسانی، در شمال پراگ؛ بالاترین دمای ثبتشده در تاریخ این کشور. موسسه هواشناسی CHMI اعلام کرد: «این نخستین بار است که در شبکه ایستگاههای رسمی خود دمای ۴۱ درجه را ثبت میکنیم.»آلمان: ۴۱.۷ درجه سانتیگراد در کوشن، نزدیک مرز لهستان، که رکوردی را شکست که تنها ۲۴ ساعت پیش ثبت شده بود. دماهای شبانه نیز به سطحی بیسابقه رسید؛ در شهر شرقی کوبشوتس دما به کمتر از ۲۹.۴ درجه سانتیگراد نرسید که گرمترین شب از زمان آغاز ثبت دادهها، تقریبا ۱۵۰ سال پیش، به شمار میرود.لهستان: ۴۰.۵ درجه سانتیگراد در شهر غربی سلوبیتسه، کمی بالاتر از رکوردی که بیش از یک قرن پابرجا مانده بود.اسپانیا: کانتابریا در شهرداری تاما به دمای ۴۳.۷ درجه سانتیگراد رسید؛ بالاترین دمای ثبتشده در این منطقه در هر ماه از سال. این آژانس گزارش داد که ۲۲ و ۲۳ ژوئن گرمترین روزهای ماه ژوئن از دستکم سال ۱۹۵۰ در اسپانیای قارهای بودهاند.
رکوردهای ماه ژوئن در بریتانیا و سوئیس نیز شکسته شد.
واکنش دولتها
در پاریس، مقامها برای کاهش فشار بر خدمات اورژانس، نوشیدن الکل در اماکن عمومی را در آخر هفته ممنوع کردند، در حالی که رژه افتخار شهر (پراید) به تعویق افتاد. برج ایفل و موزه لوور نیز در پی گرمای شدید زودتر از معمول تعطیل شدند.
سباستین لکورنو، نخستوزیر فرانسه، نشست ویژهای با حضور اعضای کابینه برگزار کرد تا درسهای این موج گرما را بررسی و برای دورههای احتمالی گرمای شدید در آینده آماده شود؛ پس از آنکه سازمان ملی هواشناسی اعلام کرد انتظار دارد در ژوئیه نیز یک دوره دیگر گرمای شدید رخ دهد.
پلیس برلین در دو روز پیاپی برای کمک به شهروندان در خنکشدن، از خودروهای آبپاش استفاده کرد؛ از جمله روز یکشنبه در مجموعه المپیا که کنسرت برونو مارس در آن برگزار میشد.
در بلژیک، بازسازی سالانه نبرد واترلو لغو شد. برگزارکنندگان اعلام کردند: «ایمنی مردم، شرکتکنندگان، داوطلبان و کارکنان اورژانس را نمیتوان به خطر انداخت.»
لوران نونس، وزیر کشور فرانسه، در پاسخ به انتقادهای مخالفان از عملکرد دولت گفت: «این یک شکست نبود؛ ما آماده بودیم.»
بنا بر اعلام شرکت دولتی برق EDF و چند نهاد مالی، بیش از ۱۳۰ میلیون یورو برای تامین سامانههای خنککننده و عملیات نوسازی در مدارس و مهدکودکهای فرانسه اختصاص یافته است.
مسیر پیشروی موج گرما
این موج گرما اکنون بر بالکان سنگینی میکند و به اوکراین گسترش مییابد. انتظار میرفت مجارستان، صربستان، رومانی، کرواسی، اتریش، جنوب لهستان و غرب اوکراین روز دوشنبه با دماهای بالای ۳۵ درجه سانتیگراد روبهرو شوند و بوسنی و آلبانی نیز اوج دماهای تا ۴۰ درجه سانتیگراد را پیشبینی کرده بودند.
آتشنشانان در بوسنی در حال مقابله با آتشسوزیهای جنگلی ناشی از گرمای شدید هستند؛ از جمله آتشسوزی در یک محل دفن زباله نزدیک موستار که چندین روز منطقه اطراف را در دود غلیظ فرو برد.
اوکراین با چالشی ویژه روبهرو است. حملات پهپادی و موشکی روسیه از زمان حمله مسکو در فوریه ۲۰۲۲ شبکه انرژی اوکراین را ویران کرده و دهها میلیارد یورو خسارت به بار آورده و به قطعهای مکرر برق انجامیده است. مدیران شبکه برق دستکم در پنج منطقه، از ایوانو-فرانکیفسک در غرب تا زاپوریژیا در خط مقدم جنوب، محدودیتهای موقت مصرف انرژی را اعلام کردند. سرگیی کووالنکو، مدیرعامل شرکت انرژی یاسنو، گفت شبکه برق به دلیل تعمیرات تابستانی در پی حملات زمستانی، هماکنون «در مرز توان خود» کار میکند.
کارشناسان پیشبینی میکنند این گرما چند روز دیگر ادامه یابد و سپس بیشتر به سمت شرق، به سوی ترکیه و آسیای میانه، جابهجا شود. انتظار میرود از سهشنبه شب سامانهای طوفانی تا حدی برای بالکان آرامش به همراه بیاورد، هرچند دماها همچنان بالا خواهد ماند.
چشمانداز کلان
جان کندی، مدیر اطلاعات اقلیمی در سازمان جهانی هواشناسی، گفت: «موجهای گرمایی مانند این همان چیزی است که در یک اقلیم در حال تغییر انتظار دیدنش را داریم. در ۵۰ سالی که از موج تاریخی گرما در سال ۱۹۷۶ گذشته، اروپا در مجموع حدود دو درجه گرمتر شده است.»
ژان ژوزل، دیرینهاقلیمشناس فرانسوی، هشدار داد که توجه سیاسی معمولا به محض پایان یک موج گرما از بین میرود. او به روزنامه تریبون گفت: «مردم چشمهایشان را میبندند، اما موضوع بسیار جدی است.» از ۵۲ موج گرمای ثبتشده در فرانسه از سال ۱۹۴۷، دو سوم از آغاز قرن بیستویکم رخ داده است.