هر کسری افزایش دما و هر سال گرمایش فراتر از ۱.۵ درجه سانتیگراد پیامدها و خطرات اقلیمی را بیشتر می‌کند؛ از سیلهای مرگبار تا موجهای گرما و آتشسوزیهای جنگلی که امسال بسیاری کشورها را درگیر کرده است.
جهان در مسیر درستی حرکت می‌کند تا وابستگی خود را به سوختهای فسیلی کمتر و اتکا به انرژیهای تجدیدپذیر را بیشتر کند و به این ترتیب انتشار گازهای گرمابخش زمین را که باعث رخدادهای حدی جوی بیشتر و شدیدتر در سراسر اروپا می‌شوند کاهش دهد.
آگهی
آگهی
با این حال به گفته یک گزارش مهم تازه که امروز از سوی برنامه محیط زیست سازمان ملل منتشر شده، باید بسیار سریعتر حرکت کنیم و سرمایه‌گذاری بسیار بیشتری برای کاهش انتشار کربن انجام دهیم.
این گزارش شکاف میان شعار و عمل در مقابله با گرمایش جهانی و چالش پیش روی رهبران سیاسی در نشست اقلیمی COP31 در ماه نوامبر را آشکار می‌کند.
تعهدات جهانی برای کاهش انتشار گازهایی که زمین را گرم می‌کنند به شکل چشمگیری با اهداف اقلیمی تعیین‌شده در توافق پاریس فاصله دارد و جهان را در مسیر افزایش دمای 2.6 درجه سانتیگراد در قرن حاضر قرار می‌دهد، اما هنوز امید از بین نرفته است.
گزارش سناریوی «حداقل عبور ممکن» از سقف 1.5 درجه سانتیگراد را بررسی می‌کند که در آن اوج گرمایش بین 1.7 تا 1.8 درجه سانتیگراد محدود می‌شود.
برای قرار گرفتن در این مسیر باید انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای تا سال 2030 نسبت به سطح 2025 حدود 18 درصد، تا 2035 حدود 45 درصد و تا 2040 حدود 69 درصد کاهش یابد. برای بازگرداندن دما به 1.5 درجه سانتیگراد یا پایین‌تر از آن نیز نیاز به برداشت گسترده دی‌اکسیدکربن از جو خواهد بود.
سیاستهای کنونی ما را به سمت گرمایش 2.8 درجه‌ای سوق می‌دهد
گزارش سالانه «شکاف انتشار» می‌گوید حتی اگر کشورها آخرین تعهدهای اقلیمی خود را به طور کامل اجرا کنند، باز هم دمای جهانی تا سال 2100 می‌تواند 2.6 درجه بالاتر از سطوح پیشاصنعتی برود.
این وضعیت هدف تاریخی توافق پاریس را که مهار گرمایش در سطحی به مراتب کمتر از 2 درجه و تلاش برای محدود کردن آن به 1.5 درجه سانتیگراد است پشت سر می‌گذارد. در این گزارش آمده هرگونه امکان پایبندی به سقف 1.5 درجه به دلیل دهه‌ها کم‌کاری اقلیمی از دست رفته است.
آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل در بیانیه‌ای برای انتشار این گزارش پرمخاطب گفت: «جهان دیگر نمی‌تواند از عبور از سقف 1.5 درجه جلوگیری کند و پیامدهای آن از هم‌اکنون ویرانگر است.»
او افزود: «سیلهای مرگبار، موجهای گرمای طاقت‌فرسا، آتشسوزیهای مهارناپذیر جنگلی، جانهای از دست رفته، اقتصادهای فلج، نابرابریهای عمیقتر و مردمی که کمترین نقش را داشته‌اند اما پیش از همه و بیش از دیگران رنج می‌کشند.»
به گفته گزارش، در مجموع انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای در سال 2025 تقریبا همسطح رکورد ثبت‌شده در 2024 بوده و تفاوت میان این دو سال آنقدر ناچیز است که نمی‌توان درباره آن قضاوت روشنی کرد.
انتشار کربن تنها از محل سوزاندن زغال‌سنگ، نفت و گاز که موتور اصلی تغییرات اقلیمی است در 2025 نسبت به سال قبل اندکی افزایش یافته است.
گوترش گفت برای حفاظت از بشر در برابر پیامدهای رو به وخامت، کاهشهای عمیق و فوری لازم است اما «انتشار گازها همچنان در سطح رکورد باقی مانده و برنامه‌های اقلیمی ملی و سیاستهای کنونی به شکلی خطرناک ناکافی است.»
این گزارش می‌گوید اگر فقط به سیاستهای فعلی تکیه شود، گرمایش به 2.8 درجه خواهد رسید.
عبور از 1.5 درجه اکنون اجتناب‌ناپذیر است
دانشمندان هشدار می‌دهند هر بخش کوچکی از درجه حرارت فراتر از 1.5 درجه، رخدادهای حدی جوی و احتمال تغییرات برگشت‌ناپذیر در سیاره، از مرگ صخره‌های مرجانی تا ذوب شدن یخهای دائمی را افزایش می‌دهد.
جهان تا کنون حدود 1.4 درجه نسبت به دوران پیشاصنعتی گرمتر شده و انتظار می‌رود عبور از 1.5 درجه در چند سال آینده رخ دهد.
گروه 20 حدود سه‌چهارم انتشار جهانی را به خود اختصاص می‌دهد اما گوترش گفت: «همه کشورها به ویژه کشورهای بزرگ با انتشار بالا باید برای متوقف کردن گرم شدن سیاره کارهای بیشتری انجام دهند.»
به گفته آن اولهوف، یکی از نویسندگان گزارش، تازه‌ترین برآورد برنامه محیط زیست سازمان ملل از گرمایش از ارزیابی سال گذشته بدتر است، زیرا ایالات متحده رسما از توافق پاریس خارج شده و برآوردهای تاریخی انتشار رو به بالا بازنگری شده است.
او افزود رشد انتشار در میان کشورهای گروه 20 کند شده اما ایالات متحده «یک استثنای بزرگ» بوده است.
بر اساس داده‌های اولیه 2025، در میان شش منتشرکننده بزرگ گازهای گلخانه‌ای در جهان، انتشار در ایالات متحده، اندونزی و چین افزایش و در هند، روسیه و اتحادیه اروپا کاهش یافته است.
اما از نظر حجم، افزایش 133 مگاتنی دی‌اکسیدکربن معادل در ایالات متحده که ناشی از رشد تقاضای برق و بازگشت تولید برق زغال‌سنگی بود، «بسیار فراتر» از افزایش هر کشور دیگری بوده است.
بیشترین افزایش بعدی در ترکیه ثبت شده، کشوری که از 9 تا 20 نوامبر میزبان نشست اقلیمی سازمان ملل در آنتالیا است.
ایالات متحده پس از چین دومین آلاینده بزرگ جهان است. دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا تغییرات اقلیمی را یک فریب خوانده و در حالی که تولید سوختهای فسیلی را افزایش داده، بسیاری از سیاستهای توسعه انرژی پاک را به عقب برگردانده است.
اینگر اندرسن دبیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل به خبرنگاران گفت هیچ کشوری از تغییرات اقلیمی در امان نیست و پیامدهای آن «در همه کشورهای کره زمین، از جمله ایالات متحده» احساس می‌شود.
کاهش مصرف زغال‌سنگ و کاهش انتشار متان
گزارش سناریویی را تشریح می‌کند که در آن با احتمال 50 درصد می‌توان گرمایش جهانی را تا سال 2100 دوباره به 1.5 درجه رساند.
برای رسیدن به این هدف باید اوج گرمایش تا حدود 1.8 درجه تا سال 2050 محدود شود و برای پایین آوردن بیشتر دما مقادیر بسیار زیادی دی‌اکسیدکربن از جو برداشته شود.
تولید برق از زغال‌سنگ باید تا سال 2035 دست‌کم 75 درصد نسبت به 2025 کاهش یابد و تا 2040 عملا در سراسر جهان حذف شود.
انتشار متان نیز باید تا 2035 دست‌کم 25 درصد و تا 2040 حداقل 40 درصد کمتر از سطح 2025 شود.
بیل هر مدیرعامل اندیشکده جهانی «کلایمت انالیتیکس» گفت: «پیام اصلی ساده است؛ دولت‌ها باید هرچه زودتر اجرای سیاستهایی را آغاز کنند که مصرف سوختهای فسیلی را کاهش می‌دهد.»
برخی کشورهای در حال توسعه آسیب‌پذیر در برابر تغییرات اقلیمی، کشورهای پرانتشارتر را متهم کرده‌اند که اهداف پاریس را رها کرده‌اند و انتظار می‌رود در COP31 بر سر هدف 1.5 درجه رویارویی سختی درگیرد.
محمد عدو مدیر اندیشکده «پاور شیفت افریقا» مستقر در کنیا گفت: «این یک شکست تاریخی در رهبری سیاسی است. علم دهه‌هاست که روشن بوده اما دولت‌ها تعلل را به جای عمل انتخاب کرده‌اند. پیامدها تنها با درجه‌های گرمایش سنجیده نمی‌شود بلکه با جانهای از دست رفته اندازه‌گیری خواهد شد.»
گوترش با تایید وجود یک «شکاف رهبری» در موضوع اقلیم گفت عبور از 1.5 درجه «به معنای تسلیم شدن نیست».