اورسولا فندرلاین در سخنرانی وضعیت اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۲ سوختهای فسیلی را به شدت محکوم کرد. اکنون اروپا در میانه یک بحران جدید انرژی است.
اروپا تحت فشار فزایندهای است تا برای خروج از سوختهای فسیلی، گزارشی «در سطح بالا، مستقل و مبتنی بر علم» تهیه کند تا از بروز یک بحران انرژی دیگر جلوگیری شود.
آگهی
آگهی
قرار است فردا (۱۶ سپتامبر) رییس کمیسیون اروپا، اورسولا فن در لاین، سخنرانی سالانه «وضعیت اتحادیه اروپا» (SOTEU) خود را ایراد کند.
این رویداد یکی از لحظههای کلیدی در نظام دموکراتیک اتحادیه اروپاست و فرصتی است برای مرور سال گذشته، ترسیم اولویتهای این بلوک و اعلام ابتکارهای جدید. این سخنرانی معمولا با مناظرهای با اعضای پارلمان اروپا دنبال میشود تا پاسخگویی تقویت شود.
فون در لاین در سال ۲۰۲۲ از سخنرانی وضعیت اتحادیه اروپا برای پرداختن به بحران سوختهای فسیلی در اروپا استفاده کرد؛ بحرانی که با حمله همهجانبه روسیه به اوکراین آغاز شد و او بحران انرژی دهه ۱۹۷۰ ناشی از جنگهای خاورمیانه را یادآوری کرد.
او گفت: «برخی از ما آخر هفتههای بدون خودرو را برای صرفهجویی در انرژی به یاد داریم.»
او ادامه داد: «با این حال، همچنان در همان مسیر حرکت کردیم. وابستگی خود به نفت را کنار نگذاشتیم و از همه بدتر، به سوختهای فسیلی یارانههای کلان پرداخت شد.»
او افزود: «این کار اشتباه بود؛ نه فقط برای اقلیم، بلکه برای بودجه عمومی و استقلالمان. و هنوز هم بهای آن را میپردازیم.»
فون در لاین افزود که تنها «چند آیندهنگر» فهمیدند مشکل اصلی خود سوختهای فسیلی بود، نه فقط قیمت آنها.
هزینه تازهترین بحران سوختهای فسیلی اروپا
چهار سال بعد، اروپا با مشکلی بسیار مشابه روبهروست؛ مشکلی که در پی جنگ علیه ایران و بسته شدن موقت تنگه هرمز، مسیر حیاتی کشتیرانی که معمولا حدود یکپنجم نفت و گاز جهان را حمل میکند، به وجود آمده است.
در ماه ژوئیه، کمیسیون اروپا اعلام کرد که اتحادیه اروپا از آغاز درگیری تاکنون بیش از ۵۰ میلیارد یورو اضافی برای واردات سوختهای فسیلی هزینه کرده است؛ هزینهای که بخش زیادی از آن را خانوارها متحمل شدهاند. اکنون برآورد میشود این رقم به حدود ۷۰ میلیارد یورو رسیده باشد.
این در حالی است که از محل انرژی خورشیدی ۳۲٫۲ میلیارد یورو صرفهجویی شده است؛ صرفهجوییای که به جلوگیری از واردات بیشتر گاز و تقویت تولید برق داخلی در سراسر قاره کمک کرده است.
این بلوک میافزاید که «گذار سریع انرژی با محوریت برقسازی» میتواند تا سال ۲۰۴۰ واردات گاز را بیش از ۷۰ درصد و واردات نفت خام را بیش از ۴۰ درصد کاهش دهد.
فشار بر اتحادیه اروپا برای تعیین برنامه خروج از سوختهای فسیلی
کیارا مارتینلی از CAN Europe (منبع به زبان انگلیسی)، یکی از مهمترین ائتلافهای غیردولتی در مبارزه با بحران اقلیم، در نشست خبری هفته گذشته (۱۰ سپتامبر) گفت: «اروپاییها بابت وابستگی اتحادیه اروپا به سوختهای فسیلی دوبار هزینه میپردازند.»
او توضیح داد: «یک بار از طریق قیمت انرژی، آسیبپذیری ژئوپولیتیک و فشاری که این وضعیت بر خانوارها و کسبوکارها وارد میکند، و بار دیگر از طریق هزینه انسانی و اقتصادی فجایع اقلیمی.»
او افزود: «این دو بحران جدا از هم نیستند؛ وابستگی به سوختهای فسیلی در قلب هر دوی آنها قرار دارد.»
به همین دلیل، CAN Europe به همراه بیش از ۲۰۰ سازمان اروپایی و ملی دیگر، از جمله ۱۶ انجمن صنعتی، از فون در لاین میخواهد از سخنرانی وضعیت اتحادیه اروپا برای تهیه گزارشی «در سطح بالا، مستقل و مبتنی بر علم» درباره خروج اروپا از سوختهای فسیلی استفاده کند.
مارتینلی افزود: «این صرفا دعوت به اقدام بیشتر اروپا در حوزه اقلیم نیست؛ بحث این است که پایان دادن به وابستگی اروپا به سوختهای فسیلی، در اصل به سود منافع اقتصادی و راهبردی خود اروپا است.»
او گفت: «اروپا پیشتر هم چنین کاری کرده است. گزارش دراگی رقابتپذیری را در مرکز دستور کار سیاسی اتحادیه اروپا قرار داد. ما میخواهیم همان وزن سیاسی و همان قدرت تعیین دستور کار در اینجا هم به کار گرفته شود.»
گزارش دراگی را ماریو دراگی، رییس پیشین بانک مرکزی اروپا، در سال ۲۰۲۴ نوشت؛ گزارشی که هشدار داد اروپا در صورت افزایش ندادن جدی سرمایهگذاری، نوآوری و بهرهوری، در معرض عقبماندن از آمریکا و چین قرار میگیرد و غیرکربنی شدن و امنیت انرژی را به عنوان دو ستون اصلی معرفی کرد. این گزارش در نهایت به تصویب نقشه راه «قطبنمای رقابتپذیری» در اتحادیه اروپا منجر شد؛ سندی که بر پایه بسیاری از توصیههای مطرحشده در گزارش دراگی تدوین شد.
مارتینلی میگوید اکنون زمان آن رسیده است که روشن شود اروپا نمیتواند در حالی که به بحران انرژی دامن میزند، صرفا با سازگار شدن خود از آن عبور کند.
او استدلال میکند که اروپا نمیتواند بر پایه نظام انرژیای که کنترل آن در دستش نیست، اقتصادی امن بنا کند؛ نظامی که در آن جنگ یا بسته شدن تنگهها در «سوی دیگر جهان» تعیین میکند اروپاییها برای گرم کردن خانههایشان چه مقدار بپردازند.
او اضافه میکند: «ما همین حالا هم امکان جایگزینی آن با نظام انرژیای را داریم که مقرونبهصرفه، تجدیدپذیر، امن و بومی است. فون در لاین چهار سال پیش خود این مشکل را نام برد. اکنون او فرصت دارد به آن پایان دهد و این بحران را به آخرین بحران سوختهای فسیلی اروپا تبدیل کند.»
وابستگی اروپا به سوختهای فسیلی چه معنایی دارد
کارشناسان هشدار میدهند که در کنار اوجگیری هزینههای انرژی، وابستگی اروپا به سوختهای فسیلی با مخاطرات اقتصادی عظیمی همراه است.
لیا مالفره، از ائتلاف Electrification Alliance، میگوید ۷۵ درصد شرکتهای اتحادیه اروپا هزینههای انرژی را «مانع اصلی» سرمایهگذاری در اروپا عنوان میکنند.
تداوم سوزاندن سوختهای فسیلی همچنین راه را برای موجهای بیشتری از شرایط آبوهوایی افراطی هموار کرده است؛ تا جایی که ماه اوت رکوردها را شکست و در کنار ژوئیه ۲۰۲۳ به عنوان داغترین ماه ثبتشده در جهان شناخته شد.
امواج گرمای پیدرپی تابستان امسال که دانشمندان میگویند بدون تغییرات اقلیمی «تقریبا غیرممکن» بود رخ دهد، دستکم ۳۵ هزار مورد مرگ اضافی در سراسر قاره به جا گذاشت.
بیش از ۶۳۷ هزار هکتار از اراضی نیز سوخت؛ خشکسالی آتشسوزیهای جنگلی مرگباری را شعلهور کرد که به یکی از بزرگترین عملیاتهای تخلیه جمعیت از زمان جنگ جهانی دوم انجامید. برآوردهای اولیه نشان میدهد تنها موج گرمای شدید تابستان امسال میتواند حدود ۱۸۰ میلیارد یورو از تولید اقتصادی اتحادیه اروپا را از بین ببرد؛ رقمی که برای حذف کل رشد مورد انتظار این اتحادیه در سال ۲۰۲۶ کافی است.