یک پژوهش تازه و گسترده هشدار میدهد که پرتغال، اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و یونان به طور فزاینده با شرایط جوی «مساعد آتشسوزی» روبهرو هستند.
دانشمندان نسبت به «شدت گرفتن چشمگیر» شرایط مستعد آتشسوزی در جنوب اروپا هشدار دادهاند، در حالی که بخشهای بزرگی از این قاره همچنان در آتش میسوزد.
آگهی
آگهی
آتشسوزیهای مهار نشده طی هفتههای اخیر سراسر اسپانیا و فرانسه را درنوردیده، بیش از 120 هزار هکتار از اراضی دو کشور را سوزانده و بیش از 300 هزار نفر را مجبور کرده خانههایشان را ترک کنند.
این بزرگترین عملیات تخلیه از زمان جنگ جهانی دوم است و به این معناست که اتحادیه اروپا در آستانه بدترین فصل آتشسوزیهای ثبتشده خود قرار دارد.
هرچند سامانههای واکنش اضطراری به مهار بخشی از گسترش آتش کمک کردهاند، اما آتشسوزیای با وسعتی چهار برابر شهر پاریس دیروز (29 ژوئیه) در جنوب غرب فرانسه تهدید میکرد دوباره اوج بگیرد و در همین حال سه آتشنشان کشته شدند در جزیره کرت یونان.
توان مقابله با آتش در این بلوک سیاسی برای همگام شدن با شدت رو به افزایش آتشسوزیها کافی نیست و این حریقها آنقدر قدرتمند شدهاند که حتی طوفانهای رعد و برق خود را ایجاد کردهاند.
در حالی که اروپا خود را برای موج گرمای دیگری آماده میکند، نگرانی از شعلهور شدن دوباره آتشها همچنان بالاست. اکنون پژوهش تازهای پرده از این برمیدارد که اروپا چگونه هر چه بیشتر در معرض آتشسوزیهای مرگبار قرار میگیرد.
چه عواملی پشت افزایش خطر آتشسوزی در اروپا قرار دارد؟
مطالعه جدیدی که امروز در نشریه Scientific Reports (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شده است، سوابق ملی آتشسوزی در پرتغال، اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و یونان را همراه با دادههای هواشناسی و اقلیمی بین سالهای 1981 تا 2025 تحلیل کرده است.
پژوهشگران دریافتهاند که در بخشهایی از فرانسه و اسپانیا، شدت شرایط مستعد آتشسوزی (هوای گرم، خشک و همراه با باد) بین سالهای 2016 تا 2025 تا 50 درصد نسبت به دوره 1981 تا 2010 افزایش یافته است.
تعداد روزهایی با «شرایط بهشدت مستعد آتشسوزی» نیز از کمتر از 10 روز در هر تابستان در دوره 1981 تا 2010 به حدود 25 روز در دهه گذشته در بخشهایی از هر یک از کشورهای مورد مطالعه رسیده است.
نویسندگان گزارش میگویند بسامد شرایط مستعد آتشسوزی بازتابی از افزایش روزهای گرم و خشک است و «به الگوهای اقلیمی در مقیاس بزرگ» از جمله پدیده طبیعی ال نینو مرتبط است.
در این گزارش آمده است: «کاهش تفاوت فشار هوا در سراسر شمال اقیانوس اطلس با افزایش شرایط مستعد آتشسوزی در بخشهایی از یونان، ایتالیا، کرس و اسپانیا همزمان شده است.»
این گزارش میافزاید: «ناهنجاریهای دمای سطح دریا در اقیانوس آرام گرمسیری که با ال نینو مرتبط است، پیش از بروز شرایط مستعد آتشسوزی در بخشهایی از شمال غرب شبهجزیره ایبری، در سیسیل و جنوب یونان رخ داده است.»
شایان ذکر است که بیشتر رویدادهای ال نینو بهطور موقت دمای متوسط جهانی را حدود 0.2 درجه سانتیگراد افزایش دادهاند. این افزایش به اندازه تغییرات اقلیمی ناشی از انسان، که در نتیجه سوزاندن سوختهای فسیلی رخ داده و دمای متوسط سطح زمین را نسبت به دوران پیشاصنعتی حدود 1.3 تا 1.5 درجه سانتیگراد بالا برده است، چشمگیر نیست.
براساس سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیکوس اتحادیه اروپا (C3S)، اروپا سریعترین قاره در حال گرم شدن روی سیاره است و دمای آن بیش از دو برابر میانگین جهانی افزایش یافته است.
تحلیل انتسابی سازمان World Weather Attribution (WWA) نیز نشان داده است که موج گرمای ماه ژوئن اخیر اروپا – که در چندین کشور دما را به 40 درجه سانتیگراد رساند – در سال 1976، یعنی فقط 50 سال پیش، «تقریبا ناممکن» بود.
با این حال، شمار سالانه آتشسوزیها در ده سال گذشته در پنج کشور مورد بررسی حدود 40 درصد کمتر از دوره 1981 تا 2010 بوده است؛ نشانهای از این که تلاشهای مدیریت آتش، از جمله آموزش بهتر برای نیروهای آتشنشانی و کمپینهای آگاهیرسانی عمومی، نتیجه داده است.
اروپا چگونه میتواند خطر آتشسوزی را کاهش دهد؟
اگر با تغییرات اقلیمی مقابله نشود، از جمله با کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و گذار به انرژی پاک، دمای جهانی همچنان افزایش خواهد یافت و خطر رخدادهای حدی آبوهوایی که آتشسوزیها را تغذیه میکنند بیشتر میشود.
در این فاصله، روشهای متعددی برای مدیریت آتشسوزیها وجود دارد که میتواند خطر را کاهش دهد. از جمله «آتشسوزیهای کنترلشده» که در آنها بهطور عمدی و در شرایط آبوهوایی تحت نظارت، بخش مشخصی از یک منطقه به آتش کشیده میشود.
این روشها اغلب برای پاکسازی برگهای خشک و درختچههای کوچک به کار میرود؛ موادی که حذف آنها میتواند خطر آتشسوزیهای بزرگتر را که معمولا در تابستان شکل میگیرد کاهش دهد. یک مطالعه سال 2025 (منبع به زبان انگلیسی) از دانشگاه استنفورد نشان داده است که آتشسوزیهای کنترلشده میتواند بهطور متوسط شدت آتشسوزیهای بعدی را 16 درصد و آلودگی خالص دود را 14 درصد کاهش دهد.
براساس اعلام بنیاد جهانی حیات وحش (WWF)، تضمین «مدیریت پایدار کاربری زمین» نیز میتواند به مهار شعلههای مرگبار کمک کند، بهویژه در مناطقی که هماکنون خطر آتشسوزی در آنها بالاست.
این سازمان تاکید میکند: «مهم است که تغییر کاربری زمین تنظیم و راهنماییهای مربوط به پهنهبندی بهروز شود تا توسعه، خطر آتشسوزی را تشدید نکند.»
WWF میافزاید: «پیامدهای آتشسوزی با خاموش شدن آتش پایان نمییابد، زیرا ممکن است سیلاب و فرسایش خاک در پی داشته باشد. پس از آتشسوزی، با احیای زمین سوخته با پوشش گیاهی سازگار با آبوهوای در حال تغییر، خطر آسیبهای بیشتر را کاهش دهید.»
کارشناسان سازمانهای محیطزیستی از جمله WWF و Wetlands International Europe همچنین خواستار احیای چشماندازها و سامانههای سالم آب برای مقابله با خشکسالی و آتشسوزیها هستند.
خطر آتشسوزی تنها پس از چند روز دمای سوزان میتواند افزایش یابد، زیرا رطوبت از چمنها، بوتهها و دیگر پوشش گیاهی تبخیر میشود. این وضعیت گیاهان را آسانتر قابل اشتعال و خاموش کردن آتش را دشوارتر میکند.
اما تالابها و رودخانهها آب را جذب، ذخیره و بهآهستگی آزاد میکنند و به این ترتیب بهعنوان موانع طبیعی در برابر آتش عمل میکنند. با این حال، کاهش سطح آب و تخریب این زیستبومها توان آنها را برای متوقف کردن گسترش شعلهها کاهش داده است.
بازگرداندن گونههایی که ثابت شده میتوانند خسارت ناشی از آتشسوزی را متوقف کنند نیز گزینهای قابل بررسی است. برای مثال، سگآبیها بهدلیل فعالیتهای سدسازی خود بهعنوان آتشنشانهای طبیعی توصیف شدهاند؛ رفتاری که با سبز نگه داشتن پوشش گیاهی در دورههای خشکسالی، از گسترش شعلهها جلوگیری میکند.