بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز سهشنبه، چهار هفته مانده به انتخابات، در ویدیویی که در یک پایگاه هوایی نظامی ضبط شده، گفته نشانههایی وجود دارد که دشمنان اسرائیل برای حمله پیش از رایگیری برنامهریزی میکنند.
او هشدار داده است: «با ما درنیفتید؛ نه حالا و نه هیچوقت. دست بلند ما به شما خواهد رسید.»
آگهی
آگهی
این اظهارات در حالی مطرح شده که نتانیاهو برای ماندن در قدرت، بار دیگر به شیوهای روی آورده که دههها در کارزارهای انتخاباتیاش به کار گرفته است: معرفی خود بهعنوان تنها کسی که میتواند امنیت اسرائیلیها را در منطقهای خصمانه حفظ کند. اما این بار، حمله غافلگیرانه حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳، که در دوران نخستوزیری او رخ داد، اعتبار امنیتیاش را بهشدت آسیب زده است.
در روایت منتشرشده از هشدار تازه او، جزئیات اطلاعات، هویت مهاجم احتمالی و زمان یا شکل حمله روشن نیست. به همین دلیل، نسبت دادن این سخنان به تصمیمی مشخص برای حمله به ایران، فراتر از شواهد موجود است. با این حال، زمان طرح هشدار و نحوه استفاده از موضوع امنیت در تبلیغات انتخاباتی، زمینهای برای بررسی هدف سیاسی این پیام فراهم میکند.
انتخاباتی زیر سایه هفتم اکتبر
انتخابات ۲۷ اکتبر، نخستین انتخابات اسرائیل پس از حملات تروریستی حماس در ۷ اکتبر و در مقابل حملات گسترده اسراسيل به غزه که به نابودی این باریکه و کشته شدن دهها هزار نفر انجامید خواهد بود.
«نتانیاهو تسلیم نمیشود» شعار رسمی حزب راستگرای لیکود است؛ حزبی که بر اساس بیشتر نظرسنجیها، احتمالا حدود یکسوم کرسیهای پارلمانی خود را از دست خواهد داد.
نتانیاهو در سخنرانیها و ویدیوهای کوتاه تبلیغاتی، رقبای سیاسیاش را چپگرایانی ضعیف معرفی میکند که نه اراده جنگیدن با دشمنان اسرائیل را دارند و نه جسارت ایستادگی در برابر منتقدان خارجی این کشور را.
نتانیاهو که چند روز پیش از انتخابات ۷۷ ساله خواهد شد باید به این پرسش رای دهندگان اسرائيلی پاسخ دهد که آیا هنوز میتواند شایستهترین فرد برای هدایت و اداره کشور باشد یا خیر.
یوهانان پلزنر، رئیس موسسه غیرحزبی دموکراسی اسرائیل در گفتگو با خبرگزاری رویترز در این خصوص میگوید: «این وضعیت تازهای است. آقای نتانیاهو در انتخابات شرکت کرده، اما هرگز پس از چنین شکست امنیتی بزرگی که در دوران مسئولیت او رخ داده باشد.»
او میگوید: «این انتخابات از بسیاری جهات همهپرسی درباره نخستوزیر مستقر، مسئولیت او در این شکست، مسئولیت دولت و نحوه اجرای پاسخ اسرائیل است.»
در هفتههای اخیر، نتانیاهو ناچار شده گزارشهای رسانهای درباره دریافت هشدار از شرکای منطقهای خود درباره احتمال حمله حماس را تکذیب کند؛ ادعاهایی که رقبای سیاسی او از آنها علیه نخستوزیر استفاده کردهاند.
در چنین فضایی، هشدار درباره حملهای تازه میتواند توجه رایدهندگان را از پرسش درباره مسئولیت گذشته به نگرانی درباره آینده سوق دهد. نتانیاهو با حضور در یک پایگاه نظامی و تهدید دشمنان، تصویری از رهبری ارائه میکند که از خطر آگاه است و برای مقابله با آن آمادگی دارد. این برداشت از کارکرد سیاسی سخنان او، بهخودیخود به معنای ساختگی بودن هشدار امنیتی نیست؛ یک تهدید واقعی هم میتواند موضوع بهرهبرداری انتخاباتی قرار بگیرد.
با وجود این، تاکید بر خطر حمله برای او خالی از ریسک نیست. رایدهندگان ممکن است همان پرسشی را مطرح کنند که مخالفانش بر آن تکیه دارند: اگر تجربه و توانایی او تضمین امنیت است، چرا هفتم اکتبر در دوران زمامداریاش رخ داد؟
«نتانیاهو در برابر جهان»
حمله حماس به جنگی در چند جبهه انجامید که ارتش اسرائیل در آن علیه این گروه و متحدانش، حزبالله و ایران، موفقیتهایی به دست آورد، اما به ارزیابی گزارش رویترز، دستاوردهای راهبردی محدودی داشت. نتانیاهو میگوید این درگیری منطقه را دگرگون کرده و همچنان دگرگون خواهد کرد.
در مقابل، شیوه عملکرد اسرائیل در جنگ غزه، که دهها هزار فلسطینی در آن کشته شدهاند و بیشتر این باریکه ویران شده، انزوای دیپلماتیک این کشور را عمیقتر کرده است. حمایت از اسرائیل حتی در آمریکا، مهمترین متحد آن، کاهش یافته است.
در کارزار انتخاباتی سال ۲۰۱۹، تصاویر دست دادن دونالد ترامپ با نتانیاهو بر بیلبوردهای انتخاباتی دیده میشد. این بار، تصویر رئیسجمهوری آمریکا در ویدیوهای تبلیغاتی لیکود غایب بوده است.
با این حال، نتانیاهو که نخستین بار در سال ۱۹۹۶ به نخستوزیری رسید و طولانیترین دوران زمامداری را در میان نخستوزیران اسرائیل دارد، از روشهایی فاصله نگرفته که از سال ۲۰۰۹، با وقفهای، او را در قدرت نگه داشتهاند.
یک منبع نزدیک به نتانیاهو به رویترز گفته است او در هر انتخابات چنان عمل میکند که گویی قرار است شکست بخورد؛ رویکردی که به گفته این منبع، یکی از دلایل پیروزیهای مکررش، حتی در شرایط نامساعد، بوده است.
منبع دیگری که در جریان کارزار او قرار دارد، گفته تیم نتانیاهو متمرکز به نظر میرسد و با وجود نتایج نظرسنجیها، نشانهای از وحشت یا آشفتگی در آن دیده نمیشود.
سخنرانی روز پنجشنبه نتانیاهو در سازمان ملل، که در آن با شدت از اقدامات اسرائیل در منطقه دفاع کرد و به منتقدانش تاخت، بازتاب گستردهای در کانال تلگرامی او داشت؛ بستری که عمدتا برای پیامرسانی سیاسی استفاده میشود.
او پیش از سخنرانی شش ویدیوی تبلیغی منتشر کرد. در یکی از آنها گفت: «افتخار میکنم که نماینده شما در برابر جهان هستم و تا لحظاتی دیگر پشت تریبون میروم تا برای اسرائیل با سازمان ملل بجنگم.» پنج بخش از سخنرانی نیز منتشر شد و پیوند نسخه کامل آن با این عبارت عبری همراه بود: «نتانیاهو در برابر جهان.»
استفاده انتخاباتی از رویارویی بر سر امنیت، سابقه مشخصی در کارنامه او دارد. در مارس ۲۰۱۵، دو هفته پیش از انتخابات اسرائیل، برای مخالفت با توافق هستهای در حال مذاکره با ایران به کنگره آمریکا رفت؛ سفری که به اختلاف با دولت باراک اوباما دامن زد.
در روز رایگیری همان سال نیز با هشدار درباره حضور گسترده رایدهندگان عرب در پای صندوقها، از هواداران راستگرای خود خواست برای حفظ دولت بسیج شوند. این سابقه نشان میدهد پیوند زدن تهدید خارجی و نگرانی درباره ترکیب دولت آینده، پیش از بحران کنونی هم بخشی از تبلیغات او بوده است.
آیا این هشدار مقدمه حمله به ایران است؟
هرچند نتانیاهو در این اظهارات خود اشارهای به ایران نکرده و جزئياتی هم از حملهای که به گفته او برای هدف قرار دادن اسرائيل برنامهریزی شده ارائه نکرده است اما تنشهای میان تهران و تلآویو بر کسی پوشیده نیست و همین موضوع سبب شده تا ناظران حرفهای نتانیاهو را این طور تعبیر کنند که شاید منظور او از طرفی که برای حمله به اسرائيل برنامهریزی کرده ایران است.
در عین حال این اقدام نتانیاهو که در آن هشداری علنی به زبان آورده است میتواند برای چند مخاطب مختلف مطرح شده باشد. از یک سو برای طرف مقابل پیام بازدارندگی بفرستد، به مردم اطمینان بدهد که دولت خطر را زیر نظر دارد و به رقبا یادآوری کند که نخستوزیر همچنان در جایگاه تصمیمگیری امنیتی است. اگر بعدا عملیات نظامی تازهای رخ دهد، چنین اظهاراتی ممکن است در توجیه آن بهعنوان اقدامی پیشگیرانه نیز به کار گرفته شود. این امکان، به معنای اثبات تصمیم قبلی برای اجرای عملیات نیست.
در عین حال برخی ناظران بر این باورند که ممکن است نتانیاهو بخواهد با هدف تغییر شرایط سیاسی در انتخابات، دست به انجام حملهای تازه علیه ایران بزند و با طرح موضوعاتی چون دشمنان در حال برنامهریزی برای حمله به کشورمان هستند، بخواهد حملات آتی احتمالی خود را توجیه کند.
برای ارزیابی جدیتر احتمال حمله به ایران، باید این سخنان را در کنار شواهد مستقل درباره تصمیمهای سیاسی و آمادگی عملیاتی قرار داد؛ از جمله گزارشهای معتبر درباره تصمیم کابینه امنیتی، هماهنگی با واشنگتن یا تغییرات معنادار در آمادگی نظامی.
در عین حال اطمینانی وجود ندارد که در نهایت نخستوزیر اسرائيل به سمت چنین سیاستی برود چرا که هرچند عملیاتی که موفق و کمهزینه جلوه کند، ممکن است به ترمیم تصویر امنیتی او کمک کند؛ اما حملهای که با تلفات، اختلال در زندگی روزمره یا پاسخ گسترده ایران همراه شود، میتواند انتقاد از عملکردش را تشدید کند. بنابراین، از نیاز سیاسی او به تغییر فضای انتخابات نمیتوان نتیجه گرفت که حمله نظامی گزینهای قطعی یا حتی کمخطر برای کارزارش است.
رقیبی با سابقه نظامی و احتمال بنبست
یکی دیگر از مضامین آشنای کارزار نتانیاهو، هشدار درباره تشکیل دولتی با مشارکت احزاب عرب است؛ موضوعی که نگرانی احزاب نماینده اقلیت عرب اسرائیل را برانگیخته است. او میگوید اگر رقبایش پیروز شوند، با گروههای سیاسی عرب دولتی تشکیل خواهند داد که در برابر فلسطینیان بیش از حد نرمش نشان میدهد و امنیت را به خطر میاندازد.
رقیب اصلی او، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش و چهرهای با مواضع امنیتی سختگیرانه است که پسرش را هنگام خدمت نظامی در غزه از دست داده است. آیزنکوت رهبری حزب میانهروی تازهای به نام «یاشار» را بر عهده دارد؛ واژهای عبری به معنای «مستقیم» یا «صادق».
تنها از روز شنبه تا زمان انتشار گزارش، آیزنکوت در چهار پست لیکود، از جمله تصاویری ساختهشده با هوش مصنوعی، در کنار رهبران احزاب عرب نمایش داده شده است.
نتانیاهو در ویدیوی تبلیغاتی ۱۸ سپتامبر گفته بود: «راه مستقیمی وجود ندارد. یاشار یک بلوف است. یا چپ هست یا راست. اصل این انتخابات همین است. کشور فلسطینی میخواهید یا کشور یهودی؟»
آموتس آسائل، تحلیلگر سیاسی موسسه شالوم هارتمن، به رویترز گفته است بهکارگیری این روشهای آشنا علیه آیزنکوت، با توجه به سابقه امنیتی او و حضور نامزدهای میانهراست در حزبش، ممکن است شانس موفقیت چندانی نداشته باشد.
حضور چنین رقیبی، تلاش نتانیاهو برای معرفی مخالفان بهعنوان افرادی ناآشنا با امنیت را دشوارتر میکند. آیزنکوت میتواند با اتکا به سابقه نظامی خود، درباره کارنامه دولت و مسئولیت آن در شکست امنیتی هفتم اکتبر بحث کند؛ موضوعی که نتانیاهو میکوشد در کنار آن، خطرهای پیش رو را برجسته نگه دارد.
هرچند نظرسنجیهای انتخاباتی بارها نادقیق از کار درآمدهاند، به نوشته رویترز، نتانیاهو میداند دستیابی به اکثریت پارلمانی لازم برای تشکیل دولت آینده بعید است.
آسائل میگوید: «به نظر میرسد راهبرد نتانیاهو این باشد که به اندازهای رای و کرسی به دست آورد که مانع تشکیل یک دولت جایگزین شود و نوعی بنبست ایجاد کند؛ وضعیتی که او را تا انتخابات بعدی در جایگاه نخستوزیر موقت نگه دارد.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در این سناریو، حفظ انسجام هواداران و دشوار کردن همکاری میان مخالفان برای نتانیاهو اهمیت زیادی پیدا میکند. هشدار درباره دشمنان خارجی و تهدید مشارکت احزاب عرب در دولت، هر دو میتوانند به این هدف کمک کنند، حتی اگر برای بازگرداندن اکثریت به اردوگاه او کافی نباشند.