آلمان؛ باد و خورشید از سوخت‌های فسیلی پیشی گرفتند اما قیمت منفی برق پابرجاست

آلمان پس از رسیدن به یک نقطه عطف مهم در گذار به انرژی پاک، به احتمال زیاد خروج از زغال‌سنگ آلاینده را بسیار زودتر از زمان‌بندی اولیه عملی خواهد کرد.

آگهی

آگهی

داده‌های جدید اندیشکده انرژی «انرجی اینستیتوت» در لندن نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵، باد و خورشید در مجموع ۴۴ درصد برق کشور را تولید کرده‌اند؛ رقمی که یک درصد از سهم سوخت‌های فسیلی بیشتر است.

از زمان تصویب قانون شاخص انرژی‌های تجدیدپذیر (Erneuerbare-Energien-Gesetz) در سال ۲۰۰۰، سهم تولید برق تنها از باد و خورشید در این کشور حدود ۴۲ درصد افزایش یافته‌است.

همزمان، زغال‌سنگ – که اغلب به‌عنوان «آلوده‌ترین» شکل تولید انرژی توصیف می‌شود – از تامین بیش از نیمی از برق آلمان به تنها ۲۱ درصد سقوط کرده‌است. اکنون کارشناسان امیدوارند که کشور پیش از سال ۲۰۳۸ به طور کامل از زغال‌سنگ خارج شود.

این دستاورد چشمگیری است، به‌ویژه اگر در نظر بگیریم که آلمان تولید برق هسته‌ای را کنار گذاشته‌است؛ منبعی که در سال ۲۰۲۲، ۶٫۶ درصد از کل تولید برق کشور را تامین می‌کرد. هرچند تولید برق هسته‌ای اغلب در دسته انرژی پاک قرار می‌گیرد، نگرانی‌ها درباره پسماند خطرناک و پیامدهای زیست‌محیطی آن همچنان گسترده است.

این تحول بخشی از روندی گسترده‌تر در اروپاست، چرا که داده‌های اندیشکده انرژی Ember نشان می‌دهد سال گذشته برای نخستین بار در اتحادیه اروپا تولید برق از باد و خورشید از تولید برق با سوخت‌های فسیلی بیشتر شده‌است (۳۰ درصد در برابر ۲۹ درصد).

دوراهی تجدیدپذیرهای آلمان

با وجود این موفقیت، آلمان هنوز با قیمت‌های منفی برق دست‌به‌گریبان است؛ وضعیتی که زمانی رخ می‌دهد که عرضه از تقاضا پیشی می‌گیرد.

این مشکل را معمولا به ماهیت غیرقابل‌انعطاف برق بادی و خورشیدی نسبت می‌دهند؛ فناوری‌هایی که بر اساس شرایط آب‌وهوایی برق تولید می‌کنند نه بر مبنای میزان تقاضای واقعی.

این وضعیت باعث افزایش قابل‌توجه «کاهش تولید» شده‌است؛ حالتی که در آن اپراتورها به طور موقت نیروگاه‌های خورشیدی و بادی را خاموش می‌کنند یا توان خروجی آنها را پایین می‌آورند.

هرگاه کاهش تولید مستقیما به این دلیل رخ دهد که تولید برق دیگر از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه نیست و نه به دلیل محدودیت‌های شبکه، به آن «کاهش تولید حساس به قیمت» یا «کاهش تولید تجاری» گفته می‌شود.

در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، آلمان شاهد افزایش ۲۰ درصدی کاهش تولید تجاری بود؛ از ۱۲۱۶ گیگاوات‌ساعت به ۱۴۶۳ گیگاوات‌ساعت، در حالی که مدت زمان قیمت‌های منفی برق از ۳۸۹ ساعت به ۲۹۹ ساعت کاهش یافته‌است.

تحلیل اخیر شرکت اطلاعات بازار انرژی مونتل می‌گوید که طبق قانون «اوج خورشیدی» آلمان که سال گذشته معرفی شد، دارایی‌های جدید تجدیدپذیر به محض منفی شدن قیمت عمده‌فروشی برق، افزوده یارانه تضمین‌شده خود را از دست می‌دهند.

کارشناسان هشدار می‌دهند که این قانون برای اپراتورهای تجدیدپذیر «انگیزه تجاری بسیار شدیدتری» ایجاد کرده‌است تا به جای ادامه تولید با زیان، تاسیسات خود را خاموش کنند.

دشواری‌های آلمان در برقی‌سازی

روند برقی‌سازی، که می‌تواند با هموار کردن تقاضا به کاهش نرخ کاهش تولید کمک کند، با وجود چندین عقب‌گرد جدی در آلمان رو به افزایش است.

اوایل امسال، پیش‌نویس قانونی که خانوارها را ملزم می‌کرد دیگ‌های بخار مبتنی بر سوخت فسیلی را با گزینه‌های سازگار با اقلیم جایگزین کنند، از سوی کابینه کنار گذاشته شد؛ حزب سبز این اقدام را «کنار گذاشتن کامل اهداف اقلیمی آلمان» توصیف کرده‌است.

به این معنا که الزام استفاده از حداقل ۶۵ درصد انرژی تجدیدپذیر در همه سامانه‌های گرمایشی جدید در کشور لغو شده‌است، همراه با «تعویض اجباری سامانه‌های گرمایشی یا ممنوعیت آنها» برای سامانه‌های جدید نفتی و گازی.

این تصمیم درست در زمانی اتخاذ شد که داده‌ها نشان می‌دادند پمپ‌های حرارتی در کشور شروع کرده‌اند از نظر فروش از دیگ‌های بخار گازی پیشی بگیرند؛ روندی که نوسان شدید قیمت گاز در سایه فشار ایران بر تنگه هرمز آن را تقویت کرده‌است.

سال گذشته پمپ‌های حرارتی تقریبا نیمی (۴۸ درصد) از همه سامانه‌های گرمایشی جدید فروخته‌شده در کشور را به خود اختصاص دادند و ۲۹۹ هزار دستگاه به فروش رفت. به گفته انجمن اروپایی پمپ حرارتی (EHPA)، فروش پمپ‌های حرارتی در آلمان در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به دوره مشابه در ۲۰۲۵، ۳۴ درصد افزایش یافته‌است.

آلمان همچنین در زمینه فناوری کنتورهای هوشمند از دیگر کشورهای اروپایی به‌طور قابل‌توجهی عقب مانده‌است؛ تا سال ۲۰۲۴ تنها ۲ درصد خانوارها دارای کنتور هوشمند پیشرفته بودند، با وجود آنکه این دستگاه‌ها از سال گذشته برای برخی گروه‌های مصرف‌کننده اجباری شده‌اند.

کنتورهای هوشمند به خانوارها امکان می‌دهند کنترل بیشتری بر مصرف انرژی خود داشته باشند و از تعرفه‌های انعطاف‌پذیر «بر اساس زمان مصرف» بهره‌مند شوند؛ تعرفه‌هایی که زمانی که تقاضا پایین است یا تولید انرژی تجدیدپذیر بالا است، قیمت‌های کمتری ارائه می‌کنند.

با پشتیبانی از تعرفه‌های انعطاف‌پذیری که خانوارها را تشویق می‌کند لوازم پرمصرفی مانند ماشین لباسشویی را در زمان وفور تولید تجدیدپذیر به کار بیندازند، کنتورهای هوشمند به هماهنگی بهتر تقاضای برق با عرضه کمک می‌کنند.