«فقط روزی ۱ گیگ اینترنت میخرم و همین خودش میشود ماهی ۱۵ میلیون تومان. در کجای دنیا استفاده از اینترنت چنین هزینه گزافی دارد؟ چون جنگ شده، مردم ایران باید از اینترنت محروم باشند؟ مگر حکومت نمیگوید جنگ باعث وحدت ملی شده؟ پس چرا اینترنت را به روی مردم بسته؟»
حدود یکساعت پس از حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، دسترسی مردم این کشور به اینترنت جهانی قطع شد و بیش از ۸۲ روز است که اکثر ایرانیان داخل کشور، امکان استفاده از اینترنت بینالمللی را ندارند و علیرغم وعدههای دولت پزشکیان، هیچ چشمانداز روشنی درباره امکان دردسترسی آزاد به اینترنت وجود ندارد.
آگهی
آگهی
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز روز سهشنبه در پاسخ به این پرسش که محدودیتهای اینترنت بینالملل چه زمانی برداشته میشود؛ با تصریح بر اینکه دولت پزشکیان طرفدار محدودیت در دسترسی به اینترنت نیست، گفت: «با حکمی که آقای رئیسجمهور به آقای عارف دادند، به دنبال این هستیم که با حفظ همه موضوعاتی که وجود دارد، منویات مقام معظم رهبری و ملاحظاتی که وجود دارد، بتوانیم از موضوع اینترنت گره گشاییهایی کنیم تا شاهد وضعیت عادلانهای باشیم».
اما در این ۸۲ روزی که از عدم دسترسی مردم داخل ایران به اینترنت جهانی میگذرد، اقلیتی هم بودهاند که با استفاده از مکانیسمهایی مثل «اینترنت سفید»، «اینترنت پرو» و نیز با خرید فیلترشکنهای گرانقیمت، توانستهاند کموبیش و بصورت محدود از اینترنت جهانی استفاده کنند.
«اینترنت سفید» چیست؟
«اینترنت سفید» در واقع اینترنت بدون فیلترینگ است که مسئولان ردهبالای جمهوری اسلامی همیشه از آن برخوردار بودند. پس از تشکیل دولت روحانی، به تدریج همه روزنامهها و سایتهای خبری رسمی، از «اینترنت سفید» برخوردار شدند و اسامی برخی از خبرنگارانشان را نیز برای دریافت «اینترنت سفید» به وزارت ارشاد ارائه کردند تا آنها در خارج از محل کار نیز از اینترنت بدون فیلترینگ برخوردار باشند.
رضا، روزنامهنگار مقیم تهران میگوید از سال ۱۳۹۷ «اینترنت سفید» داشته و در آبان ۱۳۹۸ که اینترنت جهانی برای اولین بار به طور کامل به روی مردم ایران بسته شد، به لطف اینترنت سفیدش هیچ مشکلی برای دسترسی به اینترنت جهانی نداشته است. او چنین امکانی را حق خبرنگاران میداند و معتقد نیست بابت استفاده از آن باید شرمنده باشد.
اما منصور بیطرف، سردبیر روزنامه «تعادل» در دوران اول و دوم ریاست جمهوری روحانی، میگوید: «در سال ۱۳۹۵، روزنامه تعادل اسامی و شماره تلفن همراه خبرنگاران را به وزارت فرهنگ و ارشاد میداد و اینترنت آنها بدون فیلتر میشد. اما من شمارهام را برای دریافت اینترنت بدون فیلتر ندادم و بنابراین از روزنامه که بیرون میرفتم، گرفتار فیلترینگ بودم. از نظر من دسترسی آزاد به اینترنت، یک حق عمومی است و نمیشود برخی چنین امکانی داشته باشند و برخی نه. این یک تبعیض آشکار است.»
«اینترنت پرو» چیست؟
«اینترنت پرو» یا «اینترنت پایدار کسبوکارها» نیز عبارت است از «ارائۀ اینترنت با کیفیت پایدار، سازماندهی شده و بدون فیلتر برای استفادههای حرفهای توسط اپراتورهای مختلف». برخلاف اینترنت معمولی که در شرایط خاص از دسترس عموم خارج میشود، اینترنت پرو میتواند دسترسی پایداری را به اینترنت بینالملل ایجاد کند.
«اینترنت پرو» برای شرکتها و کسب وکارهای ثبتشده، شرکتهای حملونقل، اعضای نظام صنفی رایانهای، خبرنگاران و فعالان رسانهای، پژوهشگران، اساتید و نهادهای دانشگاهی، اعضای کانون وکلا، موسسات مالی و بانکی، سازمانهای دولتی و نیمهدولتی، اعضای اتاق بازرگانی و اصناف و نهایتا افراد معرفی شده توسط شرکتها در نظر گرفته شده است.
در مقایسه با کسانی که اینترنت سفید دارند و یا فیلترشکنهای گرانقیمت میخرند، کاربران برخوردار از «اینترنت پرو»، دسترسی محدودی به اینترنت جهانی دارند. سطح دسترسی آنها بر اساس صنف و نیازهای ارائه شده از سوی متقاضی تعیین میشود. مثلا کاربران مجازند متقاضی استفاده از حداکثر ده پلتفرم باشند؛ پلتفرمهایی مانند تلگرام، اینستاگرام، یوتیوب و واتساپ.
با این حال گزارش کاربران نشان میدهد دسترسی به تلگرام و واتساپ در اکثر مواقع بدون مشکل برقرار است، اما درباره پلتفرمهایی مانند اینستاگرام، یوتیوب و ایکس (توییتر)، گزارشها ضدونقیض است.
اینترنت پرو برای اساتید دانشگاه و پزشکان با محدودیتهای بیشتری همراه است؛ به طوری که اساتید عمدتا به منابع علمی و گوگل اسکالر دسترسی دارند و پزشکان تنها در استفاده از واتساپ محدودیت ندارند.
با اینکه اینترنت پرو به «اینترنت طبقاتی» مشهور شده، در قیاس با اینترنت سفید به هیچ وجه رضایتبخش نیست زیرا اولا دسترسی کاربرانش به اینترنت جهانی بسیار محدود است، ثانیا با هزینه بالاتری در اختیار کاربران قرار میگیرد.
اما کاربران «اینترنت پرو» در قیاس با کاربرانی که فیلترشکنهای گرانقیمت میخرند و از طریق سرور کانفیگ و برنامههایی مثل V2RAYNG به اینترنت جهانی وصل میشوند، هزینه کمتری بابت استفاده محدودشان از اینترنت جهانی میپردازند. مثلا کاربران «اینترنت پرو» برای خرید ۱ گیگ اینترنت، ۴۰ هزار تومان میپردازند ولی کاربرانی که نه اینترنت سفید دارند نه اینترنت پرو، ۱ گیگ اینترنت را به قیمت ۵۰۰ هزار تومان میخرند.
علیرضا، کافهدار ۴۰ ساله و ساکن تهران میگوید: «من نه اینترنت سفید دارم نه شغلم جوری است که بتوانم اینترنت پرو بگیرم. بنابراین از این فیلترشکنهای نوظهور میخرم که بسیار گران هستند. قبلا هر روز حداقل سه ساعت در فضای مجازی بودم و نمیدانم روزی چند گیگ مصرف میکردم ولی الان با کلی خودداری، فقط روزی ۱ گیگ اینترنت میخرم و همین خودش میشود ماهی ۱۵ میلیون تومان. در کجای دنیا استفاده از اینترنت چنین هزینه گزافی دارد؟ چون جنگ شده، مردم ایران باید از اینترنت محروم باشند؟ مگر حکومت نمیگوید جنگ باعث وحدت ملی شده؟ پس چرا اینترنت را به روی مردم بسته؟»
در دوم اردیبهشت سال جاری، عباس آشتیانی، رئیس کمیسیون بلاکچین سازمان نظام صنفی رایانهای کشور، در گفتوگو با ایرنا، با اعلام اینکه قطعی اینترنت طی ۵۰ روز گذشته حدود یک میلیارد دلار به اقتصاد دیجیتال ایران خسارت وارد کرده است، گفت: «روزانه حداقل ۳۰ تا ۳۵ میلیون دلار خسارت مستقیم، غیرمستقیم و عدمالنفع متحمل میشویم.»
منصور بیطرف، سردبیر سابق روزنامه اقتصادی «تعادل» نیز به یورونیوز گفت: «تا هفته پیش (۱۹ اردیبهشت)، بدون احتساب زیانهای مستقیم و غیرمستقیم، قطعی اینترنت موجب ۱۶ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان عدمالنفع کسبوکارها بوده است.»
عباس آشتیانی هم البته در گفتوگو با ایرنا گفته بود: «رقمی که من اعلام کردم (۱ میلیارد دلار خسارت طی پنجاه روز قطعی اینترنت) صرفا ضرر نیست بلکه خسارت است؛ خسارتی که شامل ضرر، عدمالنفع و سایر آسیبها میشود.»
به گفته کارشناسان گوناگون در داخل ایران، بیشترین ضرر و خسارت ناشی از قطعی اینترنت، شامل کسانی شده است که کسبوکار آنلاین آنها در پلتفرمهایی نظیر اینستاگرام شکل گرفته است؛ ولی پلتفرمهایی نظیر دیجیکالا نیز با توجه به افت گردش مالی و کاهش درآمدشان، ناگزیر از تعدیل نیرو شدهاند و این در حکم افزایش تعداد بیکارانی است که با قطعی ۷۵ روزه اینترنت، کسبوکار خودشان را در اینستاگرام و واتساپ و تلگرام از دست دادهاند و قاعدتا بسیاری از آنها نتوانستهاند اینترنت پرو بگیرند چراکه کسبوکار آنها لزوما «ثبتشده» نبوده و یا وسع مالیشان کفاف هزینه استفاده از اینترنت پرو را نمیدهد.
با این حال، همه کسانی که میتوانند از اینترنت پرو استفاده کنند، به چنین امکانی خوشامد نگفتهاند. حمید فلاح، وکیل دادگستری میگوید: «کانون وکلا میخواست اسم من و همکارم را در لیست متقاضیان دریافت اینترنت پرو قرار دهد، ولی ما نخواستیم از چنین رانتی استفاده کنیم. استفاده از اینترنت یک حق همگانی است. چیزی شبیه مدرسهرفتن یا درسخواندن در دانشگاه. دلیلی ندارد ما وکلا اینترنت داشته باشیم و اکثریت مردم از چنین امکانی محروم باشند.»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت روز سهشنبه با اشاره به مباحث مطروحه در خصوص «اینترنت پرو» تاکید کرد که این تسهیلات برای کسب و کارها است؛ یعنی «اینترنت پرو» برای کسب و کارها راهاندازی شده است.
او که پیشتر هم از «نگاه دولت برای دسترسی عادلانه به اینترنت» سخن گفته بود، ضمن ابراز بیاطلاعی از زمانبندی برچیده شدن محدودیت دسترسی گفت که جلسات با پیگیری عارف، معاون رئیس جمهور در حال برگزاری است. خانم مهاجراتی در عین حال تاکید کرد که «اینترنت پرو» برای کسب و کارها است؛ یعنی برای کسب و کارها راهاندازی شده است.
مهاجرانی پیشتر در سخنان هفته گذشته خود نیز تاکید کرده بود که «نگاه دولت بر مخالفت با هرگونه تبعیض است و برخورداری از اینترنت را حق همه مردم میداند» و ضمنا افزوده بود: «اینترنت پرو مصوبه شورای عالی امنیت ملی را دارد که آقای رئیسجمهور رئیس آن است.»
منتقدین دولت پزشکیان هم از این نکته متعجب هستند که پزشکیان چطور میتواند به عنوان بالاترین مقام دولت، مخالف هرگونه تبعیض باشد ولی به عنوان بالاترین مقام شورای امنیت ملی، بر «اینترنت طبقاتی» مهر تایید بزند؟
پاسخ این سوال احتمالا برمیگردد به همان معضل مزمن نظام جمهوری اسلامی: حاکمیت دوگانه. یعنی پزشکیان اگرچه رئیس جمهوری و رئیس شورای عالی امنیت ملی است، اما افسار حاکمیت در دست او نیست و ارابه حکومت را کسان دیگری به سمت دلخواهشان میرانند.