۶۹ روز از است که ایران در خاموشی اینترنت به سر میبرد؛ محدودیتی که از نخستین ساعات حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد و با وجود برقراری آتشبس، همچنان برای بخش بزرگی از مردم ادامه دارد.
در این مدت میلیونها نفر در ایران از دسترسی آزاد به اینترنت جهانی محروم بودهاند و بسیاری تنها از طریق راههای پرهزینه و گاه غیرقانونی مانند فیلترشکن، استارلینک یا سیمکارتهای کشورهای همسایه توانستهاند به اینترنت متصل شوند.
آگهی
آگهی
مقامات جمهوری اسلامی این محدودیتها را با استناد به «ملاحظات امنیتی» و مقابله با «جنگ سایبری» توجیه کردهاند اما شهروندان میگویند قطع اینترنت آنها را در تاریکی اطلاعاتی قرار داده و ارتباط با جهان خارج، دسترسی به اخبار مستقل و حتی تماس با اعضای خانواده را دشوار کرده است و استفاده از بسیاری از ابزارها برای دور زدن این محدودیتها از جمله فیلترشکنها و اینترنت ماهوارهای استارلینک از سوی حکومت جرمانگاری شده است.
یک شهروند ایرانی ساکن در شهر مرزی بانه ایران که به دلایل امنیتی نخواست نامش فاش شود به یورونیوز گفت: «بعد از آغاز جنگ اینترنت در ایران به طور کامل قطع شد و عملا هیچ ارتباطی میان داخل و خارج کشور وجود نداشت. در شهر مرزی بانه که بخش زیادی از فعالیتهای آن بر بازرگانی استوار است، بسیاری از تجار و کسبه برای ادامه کار خود به اینترنت نیاز داشتند و به همین خاطر به سیمکارتهای کشورهای همسایه روی آورند.»
اما این فقط بازرگانان نیستند که تحت تاثیر خاموشی اینترنت قرار دارند. در شرایطی که مردم از یک سو با سرکوب شدید حکومت و از سوی دیگر با بمباران آمریکا و اسرائیل روبهرو بودند، نگرانی گستردهای میان ایرانیان خارج از کشور به وجود آمده بود؛ افرادی که از سرنوشت خانواده و عزیزانشان خبر نداشتند و نمیدانستند آیا خانههایشان هدف قرار گرفته یا عزیزانشان سالم هستند یا نه.
خرید سیمکارتهای عراقی برای دسترسی به اینترنت آزاد
به گفته این شهروند ایرانی یکی از راه دسترسی به اینترنت و برقراری ارتباط با خارج از کشور، استفاده از سیمکارتهای عراقی «کورک» و «آسیاسل» بود؛ او میگوید: «این سیمکارتها در مناطق مرزی ایران تا حدی آنتن میدهند و هرچه به مرز نزدیکتر شوید، کیفیت اتصال آنها بهتر میشود. به همین خاطر بازرگانان، افرادی که میخواستند خانوادههایشان در خارج از کشور را از وضعیت خود باخبر کنند از این طریق به اینترنت متصل میشدند.»
بسیاری از مردم به دلیل قطع کامل اینترنت و محدود شدن جریان اطلاعات به رسانههای حکومتی عملا در بیخبری به سر میبردند. یک منبع آگاه دیگر که در شهر مرزی سردشت زندگی میکند به یورونیوز گفت: «بسیاری از ما در زمان جنگ نمیدانستیم چه اتفاقی در حال رخ دادن است و چه سرنوشتی در انتظارمان است. به همین دلیل برخی تلاش میکردند از این طریق به جریان آزاد اطلاعات دسترسی پیدا کنند.»
به گفته شهروندی دیگری در نزدیکی مرز کردستان عراق ساکن است، برخی از ساکنان شهرهای مرزی نزدیک به اقلیم کردستان عراق یا از قبل سیمکارت عراقی در اختیار داشتند یا برای تهیه آن به عراق میرفتند. آنها در نقاطی از شهرهای مرزی ایران که آنتندهی بهتری داشت، با بستگان خود در خارج از کشور تماس میگرفتند یا کارهای تجاریشان را پیگیری میکردند.
او میگوید: «بسیاری از مردم به منطقهای در حدود ۳ تا ۴ کیلومتری خارج از شهر بانه، نزدیک مرز عراق، میرفتند؛ جایی که آنتندهی بهتری داشت و امکان اتصال به اینترنت فراهم بود. به تدریج شمار افرادی که به آنجا مراجعه میکردند افزایش یافت و گروهی در آن محل کپر کوچکی ساختند و اینترنت را به صورت ساعتی در اختیار دیگران قرار میدادند و در ازای آن پول دریافت میکردند؛ به این صورت که اینترنت تلفن همراه خود را از طریق وایفای با دیگران به اشتراک میگذاشتند.»
بیش از۵۰ نفر در نزدیک مرز بازداشت شدند
این شهروند ایرانی میگوید پس از آنکه مقامات حکومتی از این موضوع مطلع شدند «به محل یورش بردند، بیش از ۵۰ نفر را بازداشت و تلفنهای همراه آنها را ضبط کردند» به گفته او: «ماموران تمام اطلاعات موجود در تلفنهای همراه بازداشتشدگان را بررسی کردند و سپس هشدار دادند هر کسی که به مرز نزدیک شود یا سیمکارت عراقی همراه داشته باشد با آنها برخورد شدیدی خواهد شد.»
او افزود: «بازداشتشدگان تحت فشار قرار گرفته بودند تا توضیح دهند چرا قصد دسترسی به اینترنت داشتهاند. بسیاری از آنها تنها با بستگانشان در خارج از کشور تماس گرفته بودند و برخی دیگر نیز بازرگان و تاجر بودند و برای انجام امور کاری خود به اینترنت نیاز داشتند.»
به گفته یکی از شهروندانی که با یورونیوز صحبت کردند، شماری از بازداشتشدگان پس از دادن تعهد آزاد شدند اما «حدود ۱۰ نفر همچنان در بازداشت هستند.»
یکی از آنها میگوید: «در حال حاضر به دلیل حساسیتهای امنیتی مردم از برخی گذرگاههای مرزی عبور نمیکنند و بسیاری از افرادی که میان ایران و اقلیم کردستان در رفتوآمد هستند برای جلوگیری از بازداشت یا اتهام همکاری با اسرائیل و آمریکا، تلفنهای همراه و لپتاپهای خود را پاک میکنند.»
اینترنت برای افراد خاص
میلیونها نفر در ۶۹ روز گذشته در «تاریکی دیجیتال» به اینترنت جهانی دسترسی نداشتهاند. در این مدت تنها شمار محدودی توانستهاند با پرداخت هزینههای سنگین و راههایی که حکومت ایران آن را غیرقانونی میداند به اینترنت وصل شوند.
شمار بسیار محدودی از مردم نیز از طریق روشهایی مانند اینترنت پرو، سیمکارتهای ویژه یا دسترسیهای خاص خبرنگاری به اینترنت جهانی دسترسی دارند. با این حال برخی حتی با وجود امکان دسترسی، به دلیل در دسترس نبودن این اینترنت آزاد برای همه مردم ایران و شماری به دلیل نگرانی از کنترل و بررسی محتوای تلفن همراه و فعالیتهای آنلاینشان از استفاده از این نوع اینترنت خودداری میکنند.
مرگ شهروند ایرانی برای استفاده از استارلینک
اما به نظر میرسد هر چه شمار روزهای قطع اینترنت بیشتر میشود شمار بیشتری از شهروندان عادی برای دسترسی به اینترنت جهانی به راههای پرهزینه یا غیررسمی روی آوردهاند؛ از خرید فیلترشکنهای گرانقیمت گرفته تا استفاده از روشهایی مانند استارلینک که در ایران با محدودیت و خطر پیگرد همراه است.
به گفته شهروند دیگری که ساکن شهر مرزی سردشت است، وضعیت دسترسی به اینترنت اکنون «تا حدی بهتر» شده است، قیمت فیلترشکنها کاهش یافته است. او میگوید در آغاز قطع اینترنت، قیمت فیلترشکنها بسیار بالا بود و بسیاری توان خرید آنها را نداشتند اما اکنون ارزانتر شدهاند. همچنین تعداد محدودی دستگاه استارلینک نیز در دسترس است که عمدتا به طور قاچاق وارد کشور شده اما با این حال حدود ۷۵ درصد مردم همچنان به اینترنت آزاد دسترسی ندارند و از «اینترنت ملی» استفاده میکنند، در حالی که امیدوارند محدودیتها هرچه زودتر پایان یابد.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی برخورد با استفاده از اینترنت ماهوارهای استارلینک را تشدید کردهاند، بنیاد عبدالرحمان برومند، نهاد مدافع حقوق بشر، گزارش داده است که حسام علاءالدین، تاجر ۴۰ ساله اهل تهران، در جریان بازداشت توسط نیروهای امنیتی کشته شده است. بر اساس این گزارش، برادر او به اتهام استفاده از تجهیزات استارلینک بازداشت و مورد ضرب و جرح قرار گرفته بود. حسام علاءالدین نیز پس از مراجعه برای پیگیری وضعیت برادرش، حین بازداشت از سوی ماموران مورد ضرب و جرح قرار گرفت و جان باخت.
به گفته شهروند دیگری، نوعی «اینترنت پرو» نیز وجود دارد که صاحبان جواز کسب میتوانند برای دریافت آن ثبتنام کنند. او گفت هزینه ۵۰ گیگابایت اینترنت حدود دو میلیون و ۸۰۰ هزار تومان (۱۶ یورو) است؛ رقمی که به گفته او جدا از هزینه ثبتنام دریافت میشود و در شرایط فعلی تورم و گرانی و در حالی که حقوق ماهانه بسیاری از کارگران به ۲۰ میلیون تومان (۱۱۱ یورو) نمیرسد، بسیار سنگین است.