سر دیوید اتنبرو بیش از هفت دهه است که مسائل زیست محیطی را برجسته می کند، اما آیا ما به توصیه های او گوش کردیم؟
در هفت دهه گذشته، سر دیوید اتنبرو حرفه خود را وقف روشن کردن اکوسیستم های پیچیده و متنوع زمین کرده و به نسل الهام بخشیده است تا با دنیای طبیعی ارتباط برقرار کند.
آگهی
آگهی
او صدای پشت حدود ۱۰۰ فیلم مستند و سریال تلویزیونی است که مخاطبان را تا عمیق ترین اعماق اقیانوس آرام به بیابان یخ زده جنوبگان منتقل کرده اند. و امروز (8 مه) او 100 ساله می شود.
یورونیوز زمین برای افتخار این پخش کننده افسانه ای که کار خود را به عنوان تهیهکننده کارآموز بیبیسی در سال ۱۹۵۲ آغاز کرد، در حال بررسی چگونگی تغییر سیاره در طول عمر باورنکردنی آتنبرو به خوبی و بد است.
دیوید اتنبرو در مقابل بحران تنوع زیستی
در مستند بیبیسی ۲۰۲۰ انقراض: واقعیتها، اتنبرو هشدار داد که کاهش تنوع زیستی در حال تبدیل شدن به یکی از بزرگترین چالشهای زمان ما است - چالشی که امنیت غذایی و آبی ما را تهدید میکند، توانایی ما برای کنترل آب و هوا را تضعیف میکند و حتی ما را در معرض خطر بیشتری ابتلا به بیماری های همه گیر قرار می دهد.
این پخش کننده گفت: «در طول زندگی ام با برخی از قابل توجه ترین گونه های حیوانات جهان روبرو شدم.» «فقط حالا متوجه شدم که چقدر خوش شانس بودم. به نظر می رسد بسیاری از این شگفتی ها برای همیشه ناپدید خواهند شد.»
طبق گزارش سیاره زنده صندوق جهانی حیات (منبع به زبان انگلیسی) وحش در سال ۲۰۲۴، تنها در ۵۰ سال (از ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۰) کاهش «فاجعه بار» ۷۳ درصدی در متوسط جمعیت حیات وحش تحت نظارت رخ داده است.
شدیدترین کاهش در جمعیت آب شیرین (85 درصد) و پس از آن زمین (69 درصد) و سپس دریایی (56 درصد) مشاهده شد. برخی از جمعیت گونه های ثبت شده در شاخص سیاره زنده شامل کاهش ۵۷ درصدی در لانه لاک پشت های مادهٔ شاهین بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۸ در جزیره میلمن در آبسنگ بزرگ در استرالیا و ۶۵ درصد کاهش دلفینهای رودخانهای صورتی آمازون است.
علیرغم هشدار شدید، تغییرات آب و هوایی همچنان جهان طبیعی را ویران می کند. فقط ماه گذشته پنگوئنهای امپراتور و فک های خز قطب جنوب در فهرست قرمز گونه های تهدید شده اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) به عنوان «در معرض خطر» مجدد طبقه بندی شدند، زیرا گازهای به دام انداختن گرما همچنان قطب جنوب را از بین می برند.
موسسه خی ریه طبیعت Fauna & Flora هشدار داد که تنها در سال جاری، برخی از منحصر به فرد ترین گونه های جهان به سمت انقراض در حال انقراض هستند، از جمله عنکبوت ببر زمینی سایکدلیک و پلنگ ابری.
جنگل بارانی آمازون که اغلب به عنوان ریه های زمین شناخته می شود، به وضعیت بحرانی رسیده است و حدود یک پنجم مساحت آن در حال حاضر تخریب شده است. چندین دهه جنگل زدایی اخیراً مسئول سیل مرگبار است که سال گذشته اندونزی را فراگرفت و اورانگوتان تاپانولی را تهدید کرد.
با این حال، تصویر کاملا تاریک نیست. تلاش های حفاظتی در سراسر جهان شروع به ایجاد تغییرات واقعی کرده و در میان هرج و مرج و شوخی امید ایجاد می کند.
ماه گذشته حدود ۱ ۰۰ باندیکوت منقرض شرقی که زمانی در سرزمین اصلی استرالیا منقرض شده بودند، پس از اولین برنامه نجات ژنتیکی جهان، به جزیره ساحلی نزدیک ملبورن آزاد شدند.
در سال 2025، لا ک پشت های دری ایی سبز رسماً از «در معرض خطر» به «کمترین نگرانی» طبقه بندی شدند، پس از اینکه مشخص شد جمعیت جهان از دهه 1970 حدود 28 درصد افزایش یافته است. این بازگشت چشمگیر به دهه ها تلاش های حفاظتی متمرکز بر حفاظت از مادههای لانه دار و تخمهای آنها در سواحل، کاهش برداشت غیرپایدار لاک پشت ها و تخمهای آنها برای مصرف انسان و مقابله با گرفتن تصادفی لاک پشت ها در وسایل ماهیگیری نسبت داده شد.
بیزون اروپایی نیز در پی تلاشهایی که به دهه ۱۹۵۰ بازمیگردد، در سراسر قاره بازگشت. در طول ۱۰ سال گذشته، تعداد بیزونهای اروپایی آزاد گردشی از ۲٬۵۷۹ نفر به ۷۰۰۰ نفر افزایش یافتهاست که بیشترین گله در بلاروس و لهستان یافت میشود.
این جانوران باشکوه به افزایش تنوع زیستی، بازگرداندن اکوسیستم های پیچیده و حتی جذب کربن کمک می کنند. یک گله متشکل از ۱۷۰ بیزون اروپایی این پتانسیل را دارد که هر ساله همان مقدار کربن آزاد شده توسط ۸۴ هزار اتومبیل بنزینی آمریکا را از طریق چرای چراگاه ها و بازیافت مواد مغذی ذخیره کند.
از دیگر داستانهای موفقیتآ میز میتوان به وحشانی تائوروس، نژادی از گاوهای وحشی عظیم، در ارتفاعات اسکاتلند، و بازگشت گوزن به آلمان به دنبال تلاش های حفاظتی.
اپیدمی پلاستیک
تولید پلاستیک در طول ۱۰۰ سال گذشته به طرز چشمگیری افزایش یافته و برخی از آسیب پذیرترین اکوسیستم های ما را تهدید کرده است.
طبق گزارش Our World In Data، جهان در سال 1950 فقط دو میلیون تن تولید کرد. در حال حاضر، ما سالانه بیش از 450 میلیون تن تولید می کنیم.
حدود نیمی از این پلاستیک برای استفاده تنها یک بار طراحی شده است و معادل 2000 کامیون زباله پر از پلاستیک هر روز به اقیانوس ها، رودخانه ها و دریاچه های جهان ریخته می شود.
میکروپلاستیکها — که پلاستیکهایی هستند که به کمتر از 5 میلی متر تجزیه شده اند — اکنون به ظاهر همه جا روی زمین وجود دارند و در جنگل های روستایی، آب آشامیدنی ما و حتی یخچالهای «بکر» گرینلند نفوذ کرده اند.
این یکی از موضوعات اصلی بود که در سریال برنده جایزه آتنبرو سیاره آبی ۲ که در سال ۲۰۱۷ عرضه شد، مورد بحث قرار گرفت.
تصاویر دلسوز از لاک پشت های دریایی که در پلاستیک درگیر شده اند، یک آلباتروس به طور تصادفی به جوجه خود زباله های پلاستیکی تغذیه می کند و یک نهنگ گوساله که تصور می شد به دلیل پلاستیک سمی کشته شده باشد، بینندگان را احساس ناامیدی و شوک می کند. اما این اقدام را نیز برانگیخت.
نظرسنجی که در سال ۲۰۱۹ توسط GlobalWebIndex (منبع به زبان انگلیسی) انجام شد که ۳٬۸۳۳ نفر در ایالات متحده و بریتانیا را مورد بررسی قرار داد، نشان داد که وقتی آتنبرو فراخوانی برای مبارزه با زباله پلاستیکی در سری دوم سیاره زمین صادر کرد، جستجوهای «بازیافت پلاستیک» در بریتانیا ۵۵ درصد افزایش یافت.
در پی این مستند، شرکت کنندگان در نظرسنجی، 53 درصد کاهش مصرف پلاستیک یکبار مصرف خود را گزارش کردند که منجر به عبارت محبوب «اثر اتنبرو» شد.
اتنبرو در مصاحبه ای با بی بی سی گفت: «من کاملا از نتیجه ای که آن برنامه به دست آورده است شگفت زده شده ام.» هرگز تصور نمی کردم که تعداد زیادی از شما الهام بگیرید که خواهان تغییر باشید.
«شما در سواحل بوده اید و هزاران نفر از شما بیش از هر زمان دیگری زباله را جمع می کنید. خانواده ها عادات خود را تغییر داده اند و مدارس و جوامع به دنبال راه هایی برای کاهش ردپای پلاستیکی خود هستند.
اتحادیه اروپا در سال 2021 رسماً چندین وسایل پلاستیکی یکبار مصرف مانند کارد و چنگال، بشقاب و نی را ممنوع کرد و اخیراً روی پره های پلاستیکی پلاستیکی که در صورت خوردن برای زندگی دریایی کشنده هستند، محدود کرده است.
در اوایل سال جاری، دانشمندان ناوگانی از هواپیماهای بدون سرنشین و ر بات های جمع کننده زباله را مستقر کردند که می توانند به طور مستقل زباله های افتاده در بستر دریا را به عنوان بخشی از ماموریت بازگرداندن اقیانوس و آبهای ما - که هدف آن کاهش زباله های دریایی تا سال 2030 حدود نصف است، شناسایی کنند.
آزمایشات قبلاً در یک مارینا در مارسی فرانسه و همچنین در آلمان انجام شده است و امسال آزمایش های بیشتری انجام می شود.
و همین هفته گذشته، یک «درخت معجزه آسا» کشف شد که 98 درصد میکروپلاستیک ها را از آب آشامیدنی حذف می کند و از جایگزین های شیمیایی بهتر عمل می کند.
علیرغم این کارهای باورنکردنی، نمی توان انکار کرد که فرهنگ دور انداختن در حال بدتر شدن است. کارشناسان پیش بینی می کنند تولید و استفاده جهانی از پلاستیک تا سال 2040 به 736 میلیون تن برسد. این افزایش 70 درصدی نسبت به سال 2020 است، علیرغم افزایش آگاهی از عواقب آن.
گذار دور از سوخت های فسیلی
صحبت کردن در مورد طبیعت بدون اعتراف به اینکه تغییرات آب و هوایی مسئول نابودی آن است، دشوار است.
به گفته سازمان ملل متحد، سوخت های فسیلی (زغال سنگ، نفت و گاز) تا کنون بزرگترین عامل تغییرات آب و هوایی جهانی هستند و حدود 68 درصد از انتشار گازهای گلخانه ای جهانی و نزدیک به 90 درصد از کل انتشار دی اکسید کربن را به خود اختصاص می دهند.
با گرم شدن سیاره، جهان در حال از دست دادن گونه ها با سرعت 1000 برابر بیشتر از هر زمان دیگری در تاریخ ثبت شده بشر است.
دور شدن از سوخت های فسیلی به یکی از مهمترین نکات بحث در زندگی ما تبدیل شده است، اما کشورهای پتروشیمی برای جلوگیری از پیشرفت سخت تلاش کرده اند. سال گذشته، تمام اشاره های مربوط به سوخت های فسیلی از توافق نهایی COP30 حذف شد، علیرغم رشد شتاب برای ایجاد نقشه راه حذف مرحله ای.
با این حال، افزایش سریع انرژی های تجدید پذیر شروع به چالش کشیدن به وضعیت موجود می کند. انرژی پاک از منابع مانند باد و خورشید در صد سال پیش اساسا یک مفهوم دیستوپیک بود، اما اکنون آنها بخش بزرگی از تولید برق ما را تشکیل می دهند.
اتنبرو در سال 2021 گفت: «جهان زنده اساسا با انرژی خورشیدی است.» گیاهان زمین هر روز سه تریلیون کیلووات ساعت انرژی خورشیدی را جذب می کنند. این تقریباً ۲۰ برابر انرژی مورد نیاز ما است، فقط از نور خورشید.»
اتنبرو می افزاید: «دیوانه وار است که بانک ها و حقوق بازنشستگی ما در سوخت های فسیلی سرمایه گذاری می کنند در حالی که اینها همان چیزهایی هستند که آینده ما را به خطر می اندازند و برای آن پس انداز می کنیم.»
طبق گزارش اندیشکده انرژی Ember، از زمانی که این پخش کننده این اظهارات را مطرح کرد، تولید انرژی پا ک از افزایش جهانی تقاضای برق پیشی گرفت و انرژی سوخت فسیلی را برای اولین بار در سال 2025 معکوس کرد.
به طور کلی، سهم انرژی های تجدید پذیر، از جمله انرژی خورشیدی، بادی، برق آبی و سایر انرژی های پاک، برای اولین بار در تاریخ مدرن در سال گذشته بیش از یک سوم از ترکیب برق جهان را تحت تاثیر قرار داده و 33.8 درصد افزایش یافته است. در عین حال، سهم انرژی زغال سنگ به زیر یک سوم تولید جهانی کاهش یافت و در سال 2025 0.6 درصد کاهش یافت.
جنگ با ایران استدلال برای انرژی های تجدید پذیر را تقویت کرده و اروپاییها را وادار به تمرکز بر انرژی های پاک و داخلی کرده است. فروش خورشیدی در کشورهایی مانند انگلستان و آلمان به همراه مصرف پمپ های حرارتی و فروش وسایل نقلیه الکتریکی (EV) افزایش یافته است.
یک گزارش جدید از آ (منبع به زبان انگلیسی) ژانس بین المللی انرژی های تجدید پذیر (IRENA) نشان می دهد که وقتی انرژی خورشیدی و بادی با ذخیره سازی باتری ترکیب می شوند، آنها از قبل می توانند با نیروگاه های زغال سنگ جدید از نظر هزینه رقابت کنند.
ماه گذشته، 56 کشور در سانتا مارتا کلمبیا جمع شدند تا میزبان اولین کنفرانس بین المللی اختصاص داده شده به نقشه برداری از گذار عادلانه و منظم از سوخت های فسیلی باشند. این کنفرانس یک لحظه مهم در دیپلماسی جهانی پیش از مذاکرات رسمی آب و هوایی سازمان ملل متحد (COP31) بود که در آنتالیا، ترکیه (9-20 نوامبر 2026) و تحت ریاست جمهوری ترکیه برگزار می شود و استرالیا رهبری مذاکرات را بر عهده دارد.
فرانسه سپس با انتشار نقشه راه ملی خود برای دور شدن از سوخت های فسیلی گام بزرگی به جلو در برنامه های اقلیمی خود برداشت (منبع به زبان انگلیسی). این طرح متعهد به پایان دادن به مصرف زغال سنگ تا سال 2030، نفت تا سال 2045 و گاز برای انرژی تا سال 2050 پایان دهد، به عنوان بخشی از هدف گسترده تر خود برای دستیابی به خنثی بودن کربن.