در آخرین رویداد بزرگ ال نینو، رکوردهای پیاپی گرما ثبت شد و دانشمندان نگرانند گرم شدن دریاها نشانه وقوع آب و هوای بسیار افراطی تر در آینده باشد.
ماه آوریل امسال هم در خشکی و هم در دریا یکی از گرمترین آوریلهای ثبتشده بود. همزمان با دوباره گرم شدن اقیانوسهای جهان، دانشمندان میگویند یک پدیده قدرتمند ال نینو میتواند در ماههای پیشرو دمای جهانی را باز هم بالاتر ببرد.
آگهی
آگهی
بر اساس دادههای «خدمت تغییرات اقلیمی کوپرنیک» اتحادیه اروپا، در آوریل 2026 دمای سطح آب اقیانوسها در مناطق خارج از نواحی قطبی به دومین رکورد بالای ثبتشده در تاریخ رسید.
در مقیاس جهانی، آوریل همچنین به طور مشترک سومین آوریل گرمِ ثبتشده بود؛ میانگین دما 1.43 درجه سانتیگراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی و به شکل خطرناکی نزدیک به آستانه 1.5 درجه سانتیگرادی بود که در سال 2015 در چارچوب توافق پاریس تعیین شد.
این یافتهها بر نگرانی فزاینده از احتمال در راه بودن دورهای دیگر از گرمای شدید جهانی میافزاید؛ دورهای که در آن اقیانوسهای غیرمعمول گرم همچنان به تشدید رخدادهای حدی اقلیمی دامن میزنند.
چرا دمای دریاها دوباره در حال افزایش است؟
دمای سطح دریا یکی از روشنترین شاخصها برای سنجش میزان گرمای اضافی است که سیاره جذب میکند.
دادههای کوپرنیک نشان میدهد میانگین دمای سطح دریا در بخش بزرگی از اقیانوسهای جهان در آوریل به 21 درجه سانتیگراد رسید؛ دومین سطح ثبتشده برای این ماه. تنها آوریل 2024، در جریان آخرین رویداد بزرگ ال نینو، گرمتر بود.
بخشهایی از اقیانوس آرام استوایی بهویژه گرم بود و رکوردهای دما از مرکز این اقیانوس تا سواحل غربی آمریکا و مکزیک کشیده شد. دانشمندان این شرایط را «موجهای گرمای دریایی» قوی توصیف کردند؛ زنگ خطری از انباشت رو به افزایش گرما در اقیانوسهای سیاره که عمدتا ناشی از تغییرات اقلیمی برآمده از فعالیتهای انسانی است.
به گفته هیات بیندولتی تغییرات اقلیم، اقیانوسهای جهان از سال 1970 تاکنون بیش از 90 درصد گرمای اضافیِ به دام افتاده بر اثر انتشار گازهای گلخانهای را جذب کردهاند. گرمتر شدن اقیانوسها میتواند طوفانها را شدیدتر کند، به اکوسیستمهای دریایی آسیب بزند و الگوهای آبوهوایی را در سراسر جهان بر هم بزند.
سامانتا برجس، مسئول راهبردی اقلیم در «مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت هوا» (ECMWF (منبع به زبان انگلیسی))، گفت دادههای آوریل «نشانهای روشن از تداوم گرمای جهانی» را نشان میدهد.
او در بیانیهای افزود: «دمای سطح دریا در نزدیکی رکوردهای تاریخی بود و موجهای گرمای دریایی گسترده ادامه داشت، یخ دریای قطب شمال به شکل قابل توجهی زیر میانگین ماند و اروپا با تضادهای تند در دما و بارش روبهرو شد.»
او گفت: «همه اینها نشانههای اقلیمی است که هر چه بیشتر زیر تاثیر رخدادهای حدی شکل میگیرد.»
«سوپر ال نینو» چیست؟
دانشمندان اکنون بهدقت در انتظار احتمال شکلگیری یک «سوپر ال نینو» احتمالا ویرانگر در اواخر امسال هستند.
ال نینو (در اسپانیایی به معنای «پسر») یک الگوی طبیعی اقلیمی است که بر اثر گرم شدن غیرمعمول دمای سطح آب اقیانوس آرام شکل میگیرد. این پدیده معمولا دمای جهانی را بالا میبرد و میتواند الگوهای آبوهوایی را در سراسر جهان دگرگون کند؛ به طوری که در برخی مناطق موجب خشکسالی و در مناطق دیگر باعث سیلاب میشود.
پیشبینیهای ECMWF (منبع به زبان انگلیسی) نشان میدهد دمای آب اقیانوس در بخشهای مرکزی آرام و نزدیک خط استوا ممکن است تا پاییز تا 3 درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین افزایش یابد. اگر چنین شود، این رویداد در زمره نیرومندترین ال نینوهای ثبتشده قرار خواهد گرفت.
پژوهشگران عموما «سوپر ال نینو» را رویدادی طبقهبندی میکنند که در آن دمای آب اقیانوس آرام دستکم 2 درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین میرود. با این حال، این اصطلاح به طور رسمی در اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) به کار نمیرود.
آخرین رویداد بزرگ ال نینو در سال 2024 به ثبت مجموعهای از رکوردهای گرمای جهانی کمک کرد. دانشمندان بیم آن دارند که رخداد دیگری از این دست، بر زمینه اقلیمی در حال گرم شدن، بتواند هوای افراطیتری به همراه بیاورد.
همین آوریل نیز سیلابهای شدید بخشهایی از شبهجزیره عربستان، ایران و افغانستان را درنوردید، در حالی که شرایط خشکسالی در جنوب آفریقا بدتر شد. توفانهای حارهای نیز در سراسر اقیانوس آرام شکل گرفتند.
تصویری دوپاره از اقلیم اروپا
اروپا در ماه گذشته دو آوریل کاملا متفاوت را تجربه کرد. در حالی که جنوبغربی اروپا با دماهایی بسیار بالاتر از حد معمول روبهرو بود و اسپانیا گرمترین آوریل تاریخ خود را ثبت کرد، اروپای شرقی خنکتر از حد نرمال بود.
در مجموع، این قاره ماه را در جایگاه تنها دهمین آوریل گرمِ ثبتشده به پایان رساند، اما این عدد تضادهای شدید منطقهای و روندهای اخیر را پنهان میکند.
یک گزارش تازه کوپرنیک نشان داد دستکم 95 درصد از اروپا در سال 2025 دماهایی بالاتر از میانگین را تجربه کرده است. یافتههای تازه به شواهد رو به افزایشی میافزاید که از شتاب گرفتن بحران اقلیمی در سراسر این قاره حکایت دارد.