احمدرضا رادان، از فرماندهان سپاه پاسداران است که از دی ۱۴۰۱ به عنوان هفتمین فرمانده کل نیروی انتظامی (فراجا) فعالیت میکند.
رادان فعالیت نظامی خود را در سال ۱۳۶۱ به عنوان نیروی داوطلب بسیج آغاز کرد و سپس به عضویت سپاه پاسداران درآمد. او پس از پایان جنگ ایران و عراق، به عنوان فرمانده نیروی انتظامی ابتدا در کردستان، سپس در سیستان و بلوچستان و خراسان فعالیت کرد و درنهایت به فرماندهی انتظامی تهران بزرگ منصوب شد.
آگهی
آگهی
گزارشها از دوران فعالیت او در نیروی انتظامی کردستان، حاکی از سرکوب شدید کردهاست. در برخی منابع نیز به تشدید برخوردهای خشن با کولبران و مرزنشینان در دوره فرماندهی او اشاره شده است.
رادان بین سالهای ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳ فرمانده نیروی انتظامی سیستان و بلوچستان بود و گزارشها از شدت بالای برخوردهای امنیتی و نظامی در این دوره نیز حکایت دارند. در تحلیلهای سیاسی، برخی تجربه او در سرکوبهای این منطقه را یکی از دلایل انتخابش برای سمتهای بالاتر امنیتی کشور مطرح کردهاند.
رادان در خرداد ۱۳۹۳ از سمت جانشین فرمانده پلیس کشور کنار گذاشته شد و به ریاست مرکز مطالعات راهبردی ناجا منصوب شد. در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ نیز او با حکم علی خامنهای، به مقام فرماندهی کل انتظامی جمهوری اسلامی ایران رسید.
با انتصاب او به این مقام، بر میزان ضرب و شتم و بازداشت زنان به دلیل نوع حجابشان بطور قابل توجهی افزوده شد. به این ترتیب نقش پلیس تحت فرمان رادان، از «امنیتی» به «کنترل کامل سبک زندگی» گسترش یافت.
در دوران ریاست رادان، «خبرچینی اجتماعی» نیز به اقدامی نظاممند تبدیل شد. او مردم را تشویق میکرد که «عوامل مشکوک» را گزارش دهند.
تحریمهای بینالمللی علیه رادان
وزارت خزانهداری ایالات متحده در سال ۱۳۸۹ رادان را به دلیل نقش داشتن در سرکوب اعتراضات سال ۱۳۸۸ و حوادث کهریزک تحریم کرد. در بیانیه وزارتخانه به نقض جدی حقوق بشر توسط او اشاره شده است.
بیانیه میافزاید که او به عنوان جانشین فرمانده نیروی انتظامی، در ضرب و شتم، قتل و بازداشت معترضان در جریان اعتراضات پس از انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۸۸ همچنین حوادث بازداشتگاه کهریزک مسئول بوده است. بر این اساس اعلام شد که داراییهای احتمالی رادان در ایالات متحده توقیف و از ورود او به این کشور جلوگیری خواهد شد.
اتحادیه اروپا نیز در فروردین ۱۳۹۰ احمدرضا رادان را به دلیل نقشی که در نقض گسترده حقوق شهروندان ایران از جمله قتل و بازداشتهای خودسرانه معترضان توسط نیروی انتظامی پس از انتخابات ۱۳۸۸ داشت، تحریم کرد.
سرانجام در شهریور ۱۴۰۳ دولت کانادا نیز به جمع تحریم کنندگان او پیوست و رادان را به همراه ۴ نفر دیگر از مقامات جمهوری اسلامی که مستقیما مسئول اجرای سیاستهای سرکوبگرانه و تبعیضآمیز علیه زنان، دختران و اقلیتها بودند، تحریم کرد.
رادان و سرکوب اعتراضات سوریه
یکی دیگر از دلایل تحریم رادان، کمک او به سرکوب معترضان در سوریه در سال ۲۰۱۱ میلادی اعلام شده است. در بیانیه وزارت خارجه آمریکا آمده است که او در آوریل همان سال به دمشق سفر کرده بود تا درباره سرکوب معترضان سوری به مقامهای امنیتی حکومت بشار اسد، راهنماییهای تخصصی لازم را ارائه کند.
رادان و قتل معترضان در بازداشتگاه کهریزک
نام رادان در ارتباط با وقایع منتهی به قتل شماری از معترضان در بازداشتگاه کهریزک مطرح شده است. اگرچه او نقش خود را در کشتهشدن آنها رد کرده اما گزارشها او را از چهرههای کلیدی سرکوب معترضان در این بازداشتگاه معرفی میکنند و حتی برخی به او لقب «قصاب کهریزک» را دادهاند.
واقعه بازداشتگاه کهریزک، یکی از مهمترین پروندههای نقض حقوق بشر در تاریخ جمهوری اسلامی ایران است که در پی اعتراضات پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ روی داد.
این بازداشتگاه واقع در جنوب تهران که در اصل برای نگهداری مجرمان خطرناک ساخته شده بود، پس از این اعتراضات به محل نگهداری جمع قابل توجهی از بازداشتشدگان سیاسی تبدیل شد.
گزارشهای سازمانهای حقوق بشری حاکی از ارتکاب خشونت و شکنجه در این بازداشتگاه همچنین ضربوشتم با باتوم و کابل بود و این اقدامات درنهایت منجر به مرگ چند تن از جوانان بازداشت شده از جمله محسن روحالامینی، محمد کامرانی و امیر جوادیفر، رامین قهرمانی و احمد نجاتی کارگر شد. گزارش پزشکی قانونی نیز مرگ بر اثر «ضربات متعدد و شرایط نامناسب» را تایید کرد.
در آن زمان، سعید مرتضوی، دادستان وقت تهران متهم شد که دستور انتقال بازداشتشدگان به کهریزک را داده است و بعدها نیز محکوم شد.
نام احمدرضا رادان، جانشین فرمانده وقت نیز بارها در گزارشهای مربوط به شکنجه بازداشت شدگان مطرح شد؛ اگرچه درنهایت از سوی دستگاه قضایی هیچ اتهامی علیه او مطرح نشد.
رادان و خشونت علیه زنان
احمدرضا رادان از مجریان اصلی «طرح ارتقای امنیت اجتماعی» بود که نهتنها در موضوع حجاب زنان بسیار سختگیر بود بلکه بازرسی از کارگاهها و لباس فروشیها و آرایشگاهها، آتلیههای عکاسی حتی خانههای افراد مجرد، حتی «گرداندن اراذل و اوباش» در شهر را در دستور کار داشت.
اگرچه این طرح با انتقادات گستردهای همراه بود اما رادان بر گسترش آن بویژه گسترش فعالیت گشت ارشاد به سراسر تهران اصرار داشت و از این اقدامات بهعنوان بخشی از کنترل اجتماعی و فرهنگی دفاع می کرد.
رادان در فروردینماه ۱۳۸۶ در جریان یک نشست خبری، زنان «بدحجاب» را «بیمار روانی» توصیف کرد.
او همچنین در اقدامی جدید در سالهای ۱۴۰۳–۱۴۰۴ طرح «نور» اجرا کرد که نسخه سیستماتیکتر و تهاجمیتر گشت ارشاد محسوب میشد.
در چهارچوب این طرح، از دوربینها و سامانههای هوشمند برای شناسایی زنان بدون حجاب استفاده میشود. ارسال پیامک، احضار قضایی و توقیف خودرو نیز از دیگر اقدامات برای افزایش فشار بر آن بخش از جامعه بود که با سیاستهای تحمیلی حکومت در موضوع حجاب موافق نبودند.
افزایش پلمب اماکن تاریخی و تفریحی، کتابفروشیها، رستورانها، کافهها حتی باشگاههای ورزشی به دلیل رعایت نکردن حجاب اجباری از سوی مردم، از دیگر اقدامات رادان به عنوان فرمانده کل انتظامی بود.
رادان و فضای امنیتی جامعه
رفتار رادان در برخورد با متخلفانی که معتقد بود «اراذل و اوباش» هستند، مبتنی بر سیاست تحقیر و شکنجه بود و در سالهای مختلف حضور او در نیروی انتظامی، شمار زیادی از متهمان بازداشتی با جرائم عمومی، در بازداشتگاههای شهرهای مختلف ایران تحت فشار ضرب و شتم و شکنجه جان خود را از دست دادند.
وی پس از اعلام نتایج دهمین انتخابات ریاستجمهوری ایران نیز در مقام جانشین فرمانده نیروی انتظامی، نقش محوری در سرکوب معترضان و امنیتی کردن فضا و پایان دادن به مبارزات جنبش سبز داشت.
رادان همچنین در سال ۱۳۹۰ استفاده از کراوات را برای پزشکان در محیط درمانی ممنوع کرد.
تهدیدات رادان با آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران
در جریان اعتراضات مردمی دی ماه ۱۴۰۴ که به سرکوب خونین هزاران معترض انجامید، پلیس تحت فرمان او نقش محوری در سرکوبهای خیابانی و بازداشتها داشت.
شخص رادان، اقدام معترضان را «آشوب» تعریف میکرد و حتی برای معترضان مهلتی برای «تسلیم» تعیین کرد. او اقدام معترضان را یک اعتراض مشروع نمیدانست و به همین دلیل تاکید کرد که با همه افراد «تا آخرین نفر» برخورد میشود.
با آغاز جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران، رادان معترضان را تهدید کرد که چنانچه به «خواست دشمن» به خیابانها بیایند، با آنها نیز همانند «دشمن» رفتار خواهد شد و نیروهای او «دست به ماشه» هستند.
رادان یک روز قبل از برگزاری مراسم چهارشنبهسوری با حضور در میدان تجریش، از نیروهای حامی رژیم خواست که «میدان را خالی نکنند». او گفت: «احساس خستگی اصلا به خودتان راه ندهید، میدان را اصلا خالی نکنید، مخصوصا فردا شب. فردا شب شبی تعیینکننده برای ماست.»
در سالهای اخیر علاوه بر اقدام، لحن رادان نیز بهطور محسوسی تهاجمیتر و صریحتر شده است. او یکبار در تهدید معترضان گفت که «روزگار مخلان امنیت را سخت، سخت، سخت خواهیم کرد»؛ در اظهارنظر دیگری نیز گفت که هرکس به مامور تعرض کند «از رویش عبور میکنیم».