شبکه تلویزیونی «سیانان» در گزارشی از استقرار نیروهای ویژه نظامی و اطلاعاتی اسرائیل در جمهوری آذربایجان در جریان جنگ با ایران و جمعآوری اطلاعات دقیق، و انجام ماموریتهای پهپادی و نظارت میدانی توسط آنها خبر داد.
شبکه سیانان فاش کرد که اسرائیل در جریان جنگ با ایران، بهطور محرمانه یگانهای ویژه نظامی و اطلاعاتی خود را در خاک جمهوری آذربایجان مستقر کرده بود. بنا به گزارش سیانان، این اقدام بخشی از شبکهای از پایگاههای نظامی اعلامنشده اسرائیل بود که گمان میرود در چندین کشور خاورمیانه ایجاد شده بود تا از عملیات این کشور علیه ایران و همچنین تقویت توان رصد و نظارت در عمق خاک ایران پشتیبانی کند.
آگهی
آگهی
بر اساس گفتههای چهار منبع آگاه که با سیانان گفتوگو کردهاند، این یگانها در چندین منطقه در جنوب جمهوری آذربایجان و نزدیک مرز ایران فعالیت میکردند. برخی از این مناطق فقط حدود ۹۷ کیلومتر با تبریز فاصله داشتند که توسط ارتش اسرائیل در طول عملیات مورد حمله قرار گرفت.
استقرار نیروهای اسرائیلی در این منطقه به آنها این امکان میداد که تحرکات نظامی در شمال ایران را بهطور مستقیم زیر نظر بگیرند.
عراق، امارات عربی متحده و سومالیلند نیز مظنون به میزبانی پایگاههای مخفی اسرائیل هستند که در برخی موارد با آگاهی این کشورها و در برخی موارد دیگر، احتمالا بدون اطلاع آنها بوده است.
این منابع گفتند نیروهای مستقرشده در جمهوری آذربایجان شامل یگانهای کماندویی اسرائیل، نیروهای عملیات ویژه و نجات هوایی این کشور و همچنین اعضای موساد بودند. مأموریت این نیروها جمعآوری اطلاعات دقیق، عملیات پهپادی و هماهنگی عملیات پیشرفته نظارتی در میدان بود.
به گفته این منابع، استقرار این نیروها در جمهوری آذربایجان اقدامی مجزا نبود، بلکه بخشی از یک شبکه گستردهتر از پایگاههای مخفی اسرائیل در چند کشور مختلف به شمار میرفت. این شبکه امکان استقرار نیروهای نظامی و اطلاعاتی در اطراف ایران را از چند جهت فراهم کرده و دامنه عملیات ارتش اسرائیل را در طول جنگ با ایران گسترش داده بود.
بر اساس گزارش سیانان، این شبکه به اسرائیل این امکان را میداد که عملیات چندمحوره خود را اجرا و از حملات هوایی ارتش این کشور پشتیبانی کند. همچنین این نیروها میتوانستند در کنار افزایش توان شناسایی و جمعآوری اطلاعات از مناطق وسیعی از خاک ایران، پرتاب موشکها توسط ایران را بهسرعت اعلام کنند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است نیروهای فعال در این مأموریتهای محرمانه، متشکل از دهها نظامی بودند و از این پایگاههای پیشرفته برای اهداف اطلاعاتی، پشتیبانی لجستیکی و همچنین عملیات احتمالی نجات خلبانان در صورت سقوط هواپیماها در مناطق عملیاتی استفاده میشد.
جمهوری آذربایجان این اتهامات را بهطور قاطع رد کرده است. سفارت این کشور در واشنگتن اعلام کرد که ادعاهای مربوط به استفاده از خاک جمهوری آذربایجان برای عملیات نظامی علیه کشورهای دیگر نادرست است. این سفارتخانه تأکید کرد که باکو اجازه نمیدهد از سرزمینش بهعنوان سکوی عملیات علیه طرفهای خارجی استفاده شود.
سیانان همچنین برای دریافت واکنش رسمی با مقامات اسرائیلی تماس گرفت، اما تا زمان انتشار این گزارش پاسخی دریافت نکرد.
در هر حال، بحثها درباره ماهیت استقرار این نیروها و نقش کشورهای همسایه ایران در دوران جنگ ادامه دارد.
منابع یادشده با تأکید بر اینکه جمهوری آذربایجان شریک راهبردی مهمی برای اسرائیل بهشمار میرود، اعلام کردند که در گذشته نیز از خاک این کشور برای جمعآوری اطلاعات، استقرار تجهیزات پیشرفته نظارتی و رصد تحرکات نظامی ایران استفاده شده است.
در ۵ مارس ۲۰۲۶، جمهوری آذربایجان هدف حمله مستقیمی قرار گرفت که به ایران نسبت داده شد، رخدادی که بخشی از گسترش دامنه درگیریهای منطقهای از خاورمیانه به منطقه قفقاز تلقی شد. این موضوع به تشدید تنش میان دو کشور دامن زد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، منطقه نخجوان آذربایجان که از نظر جغرافیایی از سرزمین اصلی این کشور جدا بوده و در مرز مستقیم با ایران قرار دارد، با پهپادهای انتحاری هدف قرار گرفته شد.
گزارشها حاکی از آن است که یکی از این پهپادها به ترمینال مسافری فرودگاه بینالمللی نخجوان اصابت کرد که خساراتی مادی بر جای گذاشت. پهپاد دیگری نیز در نزدیکی یک منطقه مسکونی در روستای شکرآباد سقوط کرد که موجب وحشت ساکنان محلی شد.
بنا به گفته منابع محلی، در جریان این حمله، چهار غیرنظامی با شدتهای مختلف مجروح شدند و مقامات آذربایجان در سراسر منطقه آسیبدیده وضعیت آمادهباش امنیتی اعلام کردند.
باکو در نخستین واکنش رسمی، تهران را مسئول این حمله دانست. الهام علیاف، رئیس جمهوری آذربایجان این اقدام را «یک عمل تروریستی، تجاوزکارانه، بزدلانه و غیرقابل توجیه» توصیف کرد و گفت کشورش حق پاسخگویی به هرگونه تعرض به حاکمیت و تمامیت ارضی خود را محفوظ میداند. او همچنین تأکید کرد که آذربایجان خواهان ورود به هیچ درگیری خارجی نیست، مگر آنکه مستقیما مورد حمله قرار گیرد.
در سطح دیپلماتیک نیز وزارت خارجه آذربایجان سفیر ایران را احضار کرد. باکو همچنین اقداماتی تنشزا مانند تخلیه کارکنان سفارت خود در تهران و کنسولگریاش در تبریز، بستن موقت حریم هوایی جنوب آذربایجان و تعلیق عبور کامیونها از گذرگاههای مرزی را در پیش گرفت؛ هرچند این گذرگاهها بعدا برای اهداف بشردوستانه دوباره بازگشایی شدند.
در تحولی دیگر، نهادهای امنیتی جمهوری آذربایجان اعلام کردند که طرحهایی را که گمان میرود با سپاه پاسداران ایران مرتبط بوده و زیرساختهای حیاتی این کشور را هدف قرار داده بودند، خنثی کردهاند. به گفته این نهادها، این اقدامات در راستای تلاش برای بیثباتسازی اوضاع داخلی در دوران جنگ صورت گرفته بود.
در مقابل، تهران هرگونه دخالت در این حمله را رسما رد و اعلام کرد که این رویداد بخشی از یک عملیات «پرچم دروغین» بوده که هدفش متهم کردن ایران و کشاندن جمهوری آذربایجان به یک درگیری طراحیشده است. تهران همچنین احتمال دخالت طرفهای دیگر را در اجرای اینگونه حملات مطرح کرد.
همچنین مقامهای ایرانی انتقادهای خود علیه باکو درباره همکاریهای امنیتی و نظامی با اسرائیل را افزایش دادند. با وجود این تنشها، منابع دیپلماتیک اعلام کردند که کانالهای ارتباطی میان باکو و تهران بهطور کامل قطع نشده و مقامهای وزارت خارجه دو کشور برای مهار بحران همچنان در تماس بودهاند.
بنا به گزارش سیانان، اسرائیل و جمهوری آذربایجان روابط نزدیکی در زمینههای تجاری و نظامی دارند. باکو سهم زیادی از نفت مورد نیاز اسرائیل را تأمین میکند. در مقابل، اسرائیل به جمهوری آذربایجان سلاحهای پیشرفته میفروشد که برخی از آنها در جنگ با ارمنستان در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰ استفاده شدهاند. آذربایجان همچنین اولین کشور خارجی است که سیستم دفاع هوایی گنبد آهنین اسرائیل را در سال ۲۰۱۶ خریداری کرده است.