یک گزارش تازه در حوزه فناوری نشان میدهد که فرهنگ حاکم بر محیط کار مهمترین دلیل ترک شغلهای فناوری توسط زنان در جهان است.
در اروپا زنان کمتر از یک پنجم نیروی کار حوزه فناوری را تشکیل میدهند؛ براساس گزارش تازهای که هشدار میدهد در عصر هوش مصنوعی (AI)، در صورت نبود اقدام، این شکاف جنسیتی میتواند باز هم عمیقتر شود.
آگهی
آگهی
این گزارش تازه شرکت مشاورۀ مکینزی اند کمپنی میگوید در سال ۲۰۲۵ زنان تنها ۱۹ درصد کارکنان شاغل در نقشهای اصلی حوزه فناوری در سراسر اروپا را تشکیل دادهاند؛ رقمی که نسبت به سال پیش از آن ۳ درصد کاهش نشان میدهد.
گزارش میافزاید این کاهش نشان میدهد تلاشها برای برطرف کردن کمبود مزمن نمایندگی زنان، پیشرفت معناداری بهدنبال نداشته است.
گزارش میگوید: «با دگرگون شدن نقشها و خلق ارزش در حوزه فناوری بهوسیله هوش مصنوعی، شکافهای موجود جنسیتی بدون اقدامات هدفمند میتواند باز هم بیشتر شود.»
این هشدار در حالی مطرح میشود که سازمانها در ایالات متحده و اروپا شروع به عقبنشینی از ابتکارهای تنوع، برابری و شمول (DEI) کردهاند؛ ابتکارهایی که در بخش بزرگی از دهۀ ۲۰۱۰، زنان را به ورود به حوزههای سنتی مردانه مانند علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) ترغیب میکرد.
شکاف جنسیتی از کجا آغاز میشود؟
در این پژوهش، ۴ میلیون پروفایل لینکدین مربوط به مشاغل فناورانه در سراسر اتحادیۀ اروپا بررسی و با دادههای سازمان همکاری و توسعۀ اقتصادی و همچنین دادههای نیروی کار از پلتفرم استخدام مبتنی بر هوش مصنوعی فایندم ترکیب شد.
گزارش نشان میدهد زنان تقریبا بلافاصله پس از خروج از مدرسه از رشتههای مرتبط با فناوری فاصله میگیرند. دختران در دبستان و دبیرستان در دروس STEM اندکی از پسران بهتر عمل میکنند، اما تنها ۳۲ درصد از کل دانشجویان زن تصمیم میگیرند در مقطع کارشناسی در رشتهای مرتبط با فناوری ثبتنام کنند.
در میان کسانی که تحصیلات عالی را ادامه میدهند، احتمال گرفتن دکترا در رشتههای STEM برای زنان کمی بیشتر از مردان است، با این حال تنها ۱۹ درصد شاغلان حوزه فناوری زن هستند.
یکی دیگر از موانع بزرگ پیش روی زنان، ارتقای شغلی است. مشارکت زنان در نیروی کار فناوری، پیش از رسیدن به سطوح مدیریتی، تا ۱۸ واحد درصد کاهش مییابد و در نتیجه سهم زنان از پستهای مدیریتی در شرکتهای فناوری تنها ۱۳ درصد است.
گزارش ادامه میدهد این ریزشهای اولیه «شکاف جنسیتی را در سطح رهبری تشدید میکند»، چرا که فقط ۸ درصد سمتهای اجرایی یا شرکتی در اختیار زنان است.
این شکاف در برخی حوزههای فناوری شدیدتر است. در شرکتهای نرمافزاری، فاصله میان سهم زنان در مشاغل سطح ورودی و سهم آنان از جایگاههای رهبری شرکتی به ۱۵ واحد درصد میرسد.
تمرکز در تعداد کمی از نقشها
زنان همچنین در شمار محدودی از مشاغل فناورانه متمرکز شدهاند که اکنون هدف تعدیل نیرو قرار گرفتهاند.
زنان ۳۹ درصد کارکنان مدیریت محصول و ۵۴ درصد کارکنان طراحی را تشکیل میدهند. با این حال، گزارش یادآور میشود این جایگاهها بهندرت به سطوح رهبری اجرایی منتهی میشوند و تنها بخش کوچکی از کل نیروی کار فناوری در اروپا را شامل میشوند.
گزارش میافزاید حتی در حوزههایی که زنان در آنها متمرکزند، نفوذ آنان بر جهتگیری، حکمرانی و طراحی کلی بخش فناوری اغلب محدود است.
گزارش هشدار میدهد حضور زنان در حوزه هوش مصنوعی نیز کمتر از مردان است و مردان سهم بیشتری از مشاغل سطح ورودی در حوزههای هوش مصنوعی، داده و تحلیل را بهخود اختصاص میدهند.
بهگفتۀ گزارش، این روند در اوج رونق هوش مصنوعی نگرانکننده است، زیرا خطر «محدود شدن دیدگاهها درست در سطوحی را در پی دارد که باید در آنها به سوگیری، پاسخگویی و تاثیرات اجتماعی رسیدگی شود».
گزارش نشان میدهد زنان در کشورهایی که بهطور متوسط عملکرد بهتری در برابری جنسیتی دارند، مانند فنلاند و سوئد، نیز با شکاف جنسیتی در فناوری روبهرو هستند؛ زنان بهترتیب ۳۶ و ۲۳ درصد کارکنان حوزه فناوری را در این کشورها تشکیل میدهند.
چرا زنان از حوزه فناوری خارج میشوند
بر اساس این گزارش، فرهنگ محیط کار مهمترین دلیل خروج زنان از مشاغل فناورانه است.
پیمایش مکینزی نشان میدهد اندکی کمتر از نیمی از زنان در یک سال گذشته با جنسیتزدگی یا تبعیض روبهرو شدهاند، و ۸۲ درصد گفتهاند باید بیش از همتایان مرد خود شایستگیهایشان را ثابت کنند.
به نوشتۀ گزارش، علت این امر آن است که زنان در نقشهای خود اغلب احساس انزوا میکنند، زیرا معمولا «تنها زن» حاضر در اتاق هستند.
زنان همچنین بیش از مردان وظایف اضافی و بدون دستمزد را در محل کار برعهده میگیرند، از جمله حل تنشهای درون تیم یا هماهنگی رویدادها، چرا که آنان را «چسب اجتماعی» تیم میدانند.
بر اساس این گزارش، هر زن بهطور متوسط سالانه ۲۰۰ ساعت از این نوع «خانهداری اداری» را انجام میدهد.
گزارش میافزاید سیاستهایی که برای حمایت از والدین طراحی شدهاند، مانند ترتیبات کار انعطافپذیر یا دورکاری، میتوانند برای برخی زنان به کند شدن روند ارتقای شغلی منجر شوند.
شرکتها چگونه میتوانند این شکاف را کاهش دهند
گزارش میگوید موثرترین راه برای کاهش شکاف جنسیتی، بهبود فرهنگ محیط کار است، زیرا این عامل قویترین شاخص برای پیشبینی ماندگاری زنان در نقشهای فناورانه بهشمار میرود.
این گزارش تاکید میکند شرکتها باید هدفهای روشن برای میزان حضور زنان تعیین و هر سه ماه یکبار آنها را بازبینی کنند.
همچنین پیشنهاد میشود تصمیمهای مربوط به ارتقای شغلی بیش از پیش به خروجی و عملکرد فرد گره زده شود؛ اقدامی که میتواند شرایط رقابت را برای زنان عادلانهتر کند.
گزارش توصیه میکند راهنمایی شغلی نیز درون شرکتها به محور گستردهتری تبدیل شود. جفت کردن زنان شاغل در میانه مسیر حرفهای با رهبران ارشد میتواند برای آنان الگو و مسیرهای روشنتری بهسوی رهبری فراهم کند. این گزارش میافزاید اروپا باید در بازآموزی مبتنی بر هوش مصنوعی نیز سرمایهگذاری کند تا «مسیر ورودی» تازهای برای ورود زنان به حوزه فناوری ایجاد شود.
بهگفتۀ گزارش، زنان میتوانند با «بازآموزی هدفمند و مسیرهای برنامهریزیشده برای ارتقا»، بسیاری از مشاغل سطح میانی و ارشد را که در پی بازآرایی نیروی کار بهواسطۀ هوش مصنوعی ایجاد خواهد شد، در اختیار بگیرند.
سازمانها میتوانند این کار را یا با کمک به زنان شاغل در میانه مسیر حرفهای در حوزه فناوری برای جابهجایی به نقشهای میانی یا ارشد مرتبط با هوش مصنوعی انجام دهند، یا با گشودن مسیرهای بیشتر از حوزههای محصول و طراحی به سمت جایگاههای اجرایی.
گزارش در پایان میافزاید: «شتاب بخشیدن به حضور زنان در این نقشهای حیاتی آینده، دستورکار حاشیهای نیست؛ بلکه یکی از ملموسترین اهرمهای اروپاست برای ساختن نوع رهبری که هوش مصنوعی اکنون طلب میکند و برای تقویت نوآوری، حکمرانی و رقابتپذیری در سراسر این منطقه.»