در بازل شناگران عصرها خود را به جریان رودخانه میسپارند و تا خانه میروند، اما در بسیاری رودخانههای آلمان شنا ممنوع است؛ در حالی که راین از اینجا هم میگذرد. چرا دو کشور این قدر متفاوت عمل میکنند؟
در بازل دما ۳۲ درجه است. روی پل مردم بستنی میخورند و در زیر پل هر لحظه شناگرانی دیده میشوند که خود را به جریان رود راین میسپارند. در بازل شنا در رودخانه، با وجود تردد بینالمللی کشتیهای باری و دیگر فعالیتهای تفریحی، آزاد است.
آگهی
آگهی
تیم ادلر در گفتگو با یورونیوز توضیح میدهد که بخشی از رودخانه در محدوده مرکز شهر با بویهها علامتگذاری شده است. در اینجا شناگران، استفادهکنندگان تفریحی و کشتیها عملا شانهبهشانه یکدیگر حضور دارند. تیم ادلر از بنیانگذاران انجمن «فلوسباد برلین» است؛ نهادی که میخواهد رود اشپره در برلین را به رودخانهای «قابل شنا» تبدیل کند. او اخیرا در Swimmable Cities European Forum در بازل شرکت کرده بود؛ شبکهای که هدفش این است که آبراهههای شهری دوباره قابل دسترس و به اندازه کافی برای شنا پاکیزه شوند.
ادلر میگوید که در بازل این هدف همین حالا هم به واقعیت بدل شده و حتی «به یکی از ویژگیهای مرکزی شهر» تبدیل شده است. این شهر در سوییس به نوعی «مکه شنا در رودخانه» در کلانشهرها به شمار میرود. کنرادین کرامر، رئیس دولت ایالتی بازل، نیز در گفتگو با SRF میگوید: «راین برای بسیاری از افرادی که اینجا زندگی و کار میکنند، بخش مهمی از زندگی روزمره است.»
شنا در رودخانه هدیهای طبیعی نیست
در میانه اوت حدود ۴۵۰۰ نفر راه را نشان دادند. تیم ادلر نیز در رویداد سالانه شنای جمعی در راین در بازل شرکت کرد. مسیر شنا حدود دو کیلومتر طول دارد و از کلاینبازل به سمت پاییندست تا پل یوهانیتربروکه ادامه مییابد. کریستف بوسهارت، رئیس بازاریابی شهری بازل، در گفتگو با SRF توضیح میدهد که شنا کردن ایمن به کمک قواعد روشن و اطلاعرسانی خوب ممکن شده است.
او تاکید میکند که آب تمیز به تنهایی کافی نیست و میگوید: دوشها، پلهها، نقاط ورود، طرحهای نجات و قواعد روشن نیز به همان اندازه مهم هستند. به گفته بوسهارت، زیرساختهای حاشیه راین در بازل طی سالها به طور هدفمند توسعه یافته است.
شناگران در رود راین در بازل.شناگران در رود راین در بازل.
در پی یک آتشسوزی سنگین در سال ۱۹۸۶ در انبار یک کارخانه شیمیایی در بازل، نه تنها مواد شیمیایی، بلکه حجم زیادی از آب آلوده به مواد سمی اطفای حریق نیز به راین سرازیر شد. نتیجه آن یک فاجعه زیستمحیطی بود و پس از آن بازنگری جدی در نحوه استفاده از رودخانه آغاز شد. راین در بازل تصادفی تمیز و قابل شنا نشده است، بلکه این شهر طی دههها برای آن برنامهریزی و کار کرده است. ادلر نیز میگوید: «این فرایندی است که میتوان با تغییرات مستمر و متمرکز به آن دست یافت.»
چرا راین در بازل قابل شنا است اما در کلن و دوسلدورف نه
ادلر که میخواهد شنا در رود اشپره برلین را نیز ممکن کند، مشکل اصلی را در نوع برخورد با آبراههها میبیند. او میگوید مهمترین پیششرطی که در بازل وجود دارد، نه کیفیت آب، نه سواحل، بنادر و تاسیسات است، بلکه آمادگی برای اجازه دادن به استفاده مسئولانه مردم از رودخانه است.
در بازل نیز همه میدانند که راین جریانهای بسیار قوی دارد و به عنوان رودخانهای پرشتاب خطراتی به همراه میآورد. شهر و انجمن سوئیسی نجات غریق، بخش بازل، نقشههایی در اختیار مردم قرار میدهند که در آن مناطق امن شنا مشخص شده است.
در وبسایت (منبع به زبان آلمانی) شهر بازل میتوان اطلاعاتی درباره ارتفاع آب و دمای آن پیدا کرد. توصیه میشود که دمای آب حداقل ۱۸ درجه سانتیگراد باشد، همیشه به صورت گروهی شنا شود و از مناطق مشخص شده برای شنا خارج نشوند. در بازل آگاهی روشنی از این موضوع وجود دارد که شنا در رودخانه میتواند خطرناک باشد.
شناگران در رود با کمک وسیلهای موسوم به «ویکلفیش» خود را به جریان آب میسپارند.شناگران در رود با کمک وسیلهای موسوم به «ویکلفیش» خود را به جریان آب میسپارند.
ادلر بر این باور است که وظیفه مدیریت شهری و سیاست تنها این نیست که مردم را به طور کامل از این خطرات دور نگه دارند، بلکه باید شرایطی را فراهم کنند که بتوان با این خطرات به شکلی متناسب روبهرو شد. از نگاه او، ارائه اطلاعات دقیق و قواعد روشن گزینه بهتری نسبت به ممنوعیتهای کلی است.
بازل در نقطه تلاقی سه کشور سوییس، فرانسه و آلمان قرار دارد و راین در اینجا حتی مرز مستقیم را تشکیل میدهد. ادلر در گفتگو با یورونیوز توضیح میدهد که اگر چند صد متر پاییندست از بازل شنا کنید، وارد خاک فرانسه میشوید؛ جایی که این کار ممنوع است و در سوی دیگر، در آلمان هم شنا در راین ممنوع است. این همان رودخانه است، اما برداشت و سیاستها درباره آن متفاوت است.
چرا شنا در رودخانه در آلمان شکست میخورد؟
در آلمان راین هنوز فاصله زیادی با تبدیل شدن به یک «استخر عمومی بزرگ» دارد. حدود ۵۰۰ کیلومتر شمال بازل شهری چون کلن قرار دارد. در اینجا و در شهر همسایه، دوسلدورف، شنا کردن در راین در تمام محدوده شهری به شدت ممنوع است. در صورت بیاعتنایی، جریمههایی تا سقف ۱۰۰۰ یورو در نظر گرفته شده است.
این ممنوعیتها در کلانشهرها از اواخر تابستان ۲۰۲۵ برقرار شده است. شهر کلن آن را با شمار بالای حوادث مرگبار شنا توجیه میکند و میگوید راین عمدتا به این دلیل خطرناک است که گردابها و جریانهای مکندهای که به ویژه در اثر کشتیها ایجاد میشود، قابل مشاهده نیستند. دوسلدورف و دیگر شهرهای ساحلی نیز ممنوعیت مشابهی را اعمال کردهاند.
با این حال ادلر این پرسش را مطرح میکند که چرا اصولا شنا اینقدر خطرناک شده است. او یادآور میشود که راین عمدتا به کشتیرانی اختصاص یافته و بستر رودخانه در بخشهایی دستکاری شده است. برای این منظور سازههایی موسوم به بوهن یا کریبن ساخته شده، یعنی سکوهای شنی یا دیوارههای سنگی که درون آب پیشروی میکنند. درست در این نقاط جریانهایی به وجود میآید که با نیروی مکش به سمت مسیر اصلی کشتیها حرکت میکنند.
ادلر هشدار میدهد که اگر مردم از روی این بوهنهایی که در آب قرار دارند سقوط کنند، خود را به طور خودکار در محدودهای از گردابهای مرگبار مییابند. او این وضعیت را «بسیار خطرناک» توصیف میکند و میگوید که در کوتاهمدت ممنوعیت شنا میتواند منطقی باشد. اما در بلندمدت با این ممنوعیت مخالف است و یادآور میشود که این بوهنها از آسمان نیفتادهاند، بلکه تصمیمی مدیریتی پشت آنها بوده است.
اولویت با کشتیرانی در آلمان
ادلر توضیح میدهد که در درجه اول با نظام اداریای روبهرو هستیم که رودخانه را در محدوده مرکز شهر چنان توسعه میدهد که صرفا تابع اصول بهینهسازی برای کشتیرانی باشد. به گفته او، راین در بسیاری از کلانشهرهای آلمان برای شنا مناسب نیست، زیرا تنها از زاویه اقتصادی طراحی شده است.
ادلر این را «یک رسوایی» میداند که این ممنوعیتها با تعهد به بهبود اوضاع همراه نشده است. از نظر او، خود ممنوعیت شنا مشکل اصلی نیست، بلکه مشکل این است که ابتدا شرایط پرخطر در سواحل ایجاد شده و بعد تنها شنا ممنوع اعلام میشود.
ادلر معتقد است که همراه با ممنوعیت باید شروطی برای متولیان مدیریت راین یعنی دولت فدرال تعیین میشد. او خطاب به دولت فدرال میگوید باید اعلام میکردند که شنا را فعلا ممنوع میکنیم، اما ظرف پنج سال آینده، ای دولت فدرال، باید سواحل را چنان بازطراحی کنی که دوباره بتوانیم مردم را به آنجا راه بدهیم.
در محدوده شهری کلن پیشتر چندین محل رسمی شنا وجود داشته است. به گفته شهرداری، گزارش اداری این شهر برای سال ۱۹۱۳ در مجموع از شش تاسیسات شنا در خشکی، پنج تاسیسات شنا در رودخانه و یک ساحل شنا در کلن نام میبرد. بخشهایی که در آنها شنا مجاز بود جدا و ایمنسازی شده بودند. شهرداری میگوید که امروز هم به دنبال فضاهایی است که بتوان در آنها استثناهایی قائل شد، هرچند بررسی این گزینهها زمانبر خواهد بود.
ساختاری تاریخی، امروز بدون تغییر
تعارض میان کشتیرانی و مدیریت رودخانه توسط وزارت فدرال حملونقل از یک سو، و مطالبه اجتماعی برای استفاده از رودخانه به عنوان محل شنا از سوی دیگر، در برلین نیز وجود دارد. ادلر به ویژه ممنوعیت شنا در برلین را به شدت نقد میکند و میگوید: «اشپره در برلین رودخانهای است که میتوان گفت مدتهاست دیگر کارکرد اصلیاش حملونقل نیست، بلکه بیشتر کارکردی تفریحی و زیباییشناختی دارد.»
به گفته ادلر، اشپره و کانال اشپره با این تصور نادرست مدیریت میشوند که در درجه اول باید مسیر کشتیرانی باشند. در حال حاضر ممنوعیتی کلی برای شنا در این رود اعمال میشود. اشپره همچنان یک آبراه فدرال است و کشتیهای باری نیز از آن استفاده میکنند، اما در محدوده مرکزی برلین نقش حملونقل کلاسیک بار چندان پررنگ نیست و آنچه امروز بیشتر چهره رود را شکل میدهد، کشتیرانی توریستی و تفریحی است.
انجمن «فلوسباد برلین» برای شنا کردن ایمن در اشپره تظاهرات میکند.انجمن «فلوسباد برلین» برای شنا کردن ایمن در اشپره تظاهرات میکند.
به عنوان نمونه، سنای برلین اعلام کرده است که کشتیرانی مسافری حدود ۶۰ درصد از انتشار CO₂ ناشی از کشتیرانی داخلی این شهر را به خود اختصاص میدهد. از نظر ادلر، وقتی بخش قابل توجهی از استفاده فعلی از رودخانه ماهیتی محلی و گردشگری دارد، این پرسش مطرح میشود که آیا باید اشپره برلین را همچنان با همان اولویتهایی مدیریت کرد که برای یک مسیر مهم حملونقل بار در سطح فرامنطقهای اعمال میشود.
ادلر میگوید ممنوعیت کلی که در برلین وجود دارد، هرگونه پروژه، ابتکار و توسعه مثبت برای این آبراه را سد میکند. او معتقد است که در اشپره میتوان بخشهایی را به سواحل عمومی برای شنا تبدیل کرد. ادلر با انجمن «فلوسباد برلین» میخواهد به این موضوع توجه جلب کند و هر ماه مردم را به Protest-Schwimmen (منبع به زبان آلمانی) یا «شنای اعتراضی» فرامیخواند؛ از جمله بار دیگر در ۲۰ اوت. در دوران کارزار انتخاباتی مجلس ایالتی برلین، نمایندگان احزاب نیز در این برنامهها حضور مییابند.
ادلر از کمکهای مالی تا سقف یک میلیون یورو سخن میگوید که به دلیل وجود همین ممنوعیت کلی قابل استفاده نیست، زیرا این ممنوعیت مانع اجرای یک طرح پایلوت میشود. او توضیح میدهد: «برای مثال ما برای ایجاد یک محل پایلوت شنا در کانال اشپره که دیگر در آن کشتیرانی انجام نمیشود، کمک مالی مشخصی دریافت کردهایم، اما این سرمایهگذاری قابل اجرا نیست چون شنا در کانال اشپره ممنوع است.» از نظر او، این ممنوعیت انگیزه سیاسی و عملی برای ایجاد شرایط لازم جهت شنا کردن ایمن را از بین میبرد.
این کمکهای مالی بخشی از طرح «مفهوم توسعه یکپارچه شهری» یا ISEK برای مرکز برلین هستند که هدف آن ارتقای ارزش تاریخی قلب شهر است. با این حال، مدیریت شهری در اجرای آن با محدودیتهایی روبهرو است که در آنها سنای برلین و در نهایت دولت فدرال نیز باید تصمیمگیری کنند.
ادلر از این بنبست ناراضی است و میگوید اگر جامعه نتواند این ایده را شکل دهد که آب به عنوان بخشی از فضای عمومی شهر متعلق به مردم است، اجرای پروژههایی از این دست تقریبا ناممکن خواهد شد. با این همه، او اطمینان دارد که دیر یا زود شنا در رودخانه در بسیاری از شهرهای آلمان نیز جای خود را باز خواهد کرد.
به گفته او، این موضوع امروز در همه مناطق توسعهیافته و ثروتمند، به ویژه در شهرهای اروپا، مطرح است. رویدادی که توسط Swimmable Cities (منبع به زبان آلمانی) برگزار شد و همین فوروم بازل را نیز سازماندهی کرده بود، پیش از این در روتردام هم برگزار شده است. در جریان بازیهای المپیک در پاریس، همچنین در لندن و آمستردام نیز طرحهای مشابهی مورد بحث قرار گرفتهاند.
شنا در رودخانه؛ روندی اروپایی
ادلر میگوید که این تغییر ذهنیت را هنوز باید در اینجا تجربه و طی کنیم. از نظر او، دیگر پیششرطها مانند کیفیت بهداشتی آب و تنظیم کشتیرانی، همگی مسائلی هستند که میتوان برایشان راهحل پیدا کرد. او میافزاید که در اروپا استفاده عمومی از آبراههها، به ویژه در شهرها، تنها مسئله زمان است و دیگر پسندیده نیست که رودخانهای در قلب یک شهر به «فاضلابی سمی» شبیه باشد؛ بلکه هدف این است که رودخانه به عنوان فضای عمومی قابل تجربه و استفاده شود.
در پاریس امسال تابستان شنا در کانال سن-مارتن عصرهای یکشنبه مجاز است و در همان زمان نجاتغریقها نیز حضور دارند. ژانت کوخ، که او هم عضو انجمن «فلوسباد برلین» است، میگوید فضای حاکم بسیار آرام است و همه نوع آدمی در کنار هم جمع میشوند.
کوخ تجربه خود را اینگونه توصیف میکند که آب بسیار دلپذیر بود و بوی خوبی میداد و فضای کافی برای شنا داشت. او میگوید کمی ناچار است زیگزاگی شنا کند، اما امکان خنک شدن در روزی بسیار گرم با دمای بالای ۳۰ درجه «نعمت بزرگی» است و بعد از آن با روحیهای شادابتر دوباره سوار مترو میشود.
به گفته او دسترسی به کانال بسیار ساده است. کوخ توضیح میدهد که در کانال سن-مارتن تنها چند طناب برای مشخص کردن محدوده شنا و یک پانتون با نردبانهای ورود به آب کافی است. افزون بر این، سامانهای پیشبینیکننده برای کیفیت آب وجود دارد. جمعبندی او این است که پاریس میتواند فعالیتهای شنا را فراتر از ماههای ژوئیه و اوت نیز مجاز کند.