میلیونها نفر ویدئوهایی را دیدهاند که مدعی هستند کودکان از طریق آگهیهای رمزگذاریشده در پلتفرم محبوب خرید و فروش کالاهای دستدوم، «وینتد» (Vinted) به فروش گذاشته میشوند. اما منشاء این شایعات چیست؟
یک دستگاه کنترل از راه دور با قیمت ۲۰ هزار یورو، یا یک اسباببازی که با قیمتی بسیار بالاتر از ارزش واقعیاش عرضه شده است. همچنین به سن افراد در توضیحات کالا اشاره شده است. در میان کاربران شبکههای اجتماعی در فرانسه و آلمان، ادعاهایی مبنی بر اینکه کودکان در وینتد به فروش میرسند، بهسرعت فراگیر شده است.
آگهی
آگهی
وینتد، پلتفرم خرید و فروش کالاهای دستدوم که در لیتوانی بنیانگذاری شده، در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته است؛ بهویژه در فرانسه، از آمازون پیشی گرفته و به بزرگترین خردهفروش پوشاک این کشور تبدیل شده است.
این ادعاها که عمدتا با استفاده از ویدئوهای تیکتاک، گفت وگوهای مطرحشده در وبگاه ردیت و تصاویر تاییدنشده از آگهیهای غیرعادی منتشر شدهاند، مدعیاند که قاچاقچیان در این اپلیکیشن، کودکان را در قالب کالاهای معمولی برای فروش معرفی کرده و آنها را با استفاده از قیمتهای غیرمتعارف و توضیحات رمزگذاریشده عرضه میکنند.
یکی از تولیدکنندگان محتوای فرانسوی، ویدئویی در تیکتاک منتشر کرد که بیش از ۹۰۰ هزار بار لایک خورده است. او در این ویدئو به تصویری اشاره میکند که در آن یک عروسک پشمالو با قیمت ۳۰ هزار یورو برای فروش گذاشته شده است.
او در این ویدئو میگوید: «و باز هم خریدار باید برای تحویل آن حضوری مراجعه کند. این اتفاق درست جلوی چشم ما در حال رخ دادن است. اینها همان آگهیهای رمزگذاریشدهای هستند که استفاده میکنند؛ یک کالای معمولی را با قیمتی عجیب منتشر میکنند و بعد در توضیحات، سرنخهای کوچکی میگذارند تا مشخص شود کودک پسر است یا دختر، وزنش چقدر است و مواردی از این دست.»
یکی دیگر از کاربران فرانسوی تیکتاک نیز گفت یک آگهی جعلی برای فروش یک ماشین اسباببازی با قیمت ۳۰ هزار یورو منتشر کرده و در پی آن، پرسشهای مشکوک زیادی درباره آن آگهی دریافت کرده است.
ویدئوهای مشابهی نیز به زبانهای آلمانی و انگلیسی منتشر شدهاند که در مجموع میلیونها بار در تیکتاک دیده شدهاند.
تیم راستیآزمایی یورونیوز، «کیوب»، نتوانست مدرکی پیدا کند که نشان دهد تصاویر منتشرشده در این ویدئوها همچنان به آگهیهای فعال در اپلیکیشن وینتد مربوط هستند یا خیر.
آگهیهای عجیب، اما بدون دلایل محکم
تیم یورونیوز در جستوجوهای مستقل خود در این پلتفرم، سه آگهی غیرعادی مشابه پیدا کرد. در یکی از آنها که با عنوان «عروسک آبی» منتشر شده بود، تصویری از یک تکه پارچه آبی قرار داشت. قیمت آن ۱۵۷۵ دلار تعیین شده بود و در توضیحات آن عباراتی مانند «۲ ساله»، «سالم» و «بور» دیده میشد.
هر دو آگهی ظرف ۱۰ دقیقه پس از شناسایی حذف شدند. کیوب با فروشندگان تماس گرفت، اما پاسخی دریافت نکرد.
با وجود فراگیر شدن این ادعاها، شواهدی که رسانهها، پلیس و خود پلتفرم تاکنون جمعآوری کردهاند، تصویر پیچیدهتری را نشان میدهد. البته مدرک معتبری تیز برای اثبات این ادعاها تاکنون بهدست نیامده است.
کارآگاهان اینترنتی و افزایش گزارشها
روزنامه فرانسوی «ون مینوت» نیز تحقیق مستقلی درباره این موضوع انجام داده است. این روزنامه اعلام کرد درباره آگهی فروش یک دستگاه کنترل از راه دور کولر گازی با قیمت ۲۰ هزار یورو با فروشنده تماس گرفته است.
زمانی که خبرنگار از فروشنده درباره «جنسیت» دستگاه کنترل از راه دور سؤال کرد، فروشنده پاسخ داد: «دختر» و سپس پیشنهاد کرد گفتوگو از طریق یک پیامرسان رمزگذاریشده خارج از پلتفرم وینتد ادامه پیدا کند.
اما روز بعد، این روزنامه گزارش خود را بهروزرسانی کرد و توضیح داد که فرد منتشرکننده این آگهی در واقع یک دانشآموز ۱۷ ساله دبیرستانی بوده که به گفته خودش، این آگهی را برای «شوخی» و همچنین کسب کمی پول از سوءاستفادهکنندگان از کودکان منتشر کرده است.
به نوشته این روزنامه، او از ویدئوی منتشر شده دیگری الهام گرفته بود که در آن، کاربری گفته بود برای شناسایی و به دام انداختن افراد دارای گرایش جنسی به کودکان، آگهی مشابهی منتشر کرده است.
واکنش مقامهای فرانسه و آلمان
افزایش چشمگیر گزارشها درباره این آگهیها باعث واکنش مقامهای فرانسه و آلمان شده است.
اداره پلیس جنایی ایالت هسن آلمان به کیوب اعلام کرد که همچنان در حال بررسی گزارشهای مردمی است، اما در حال حاضر هیچ مدرک قابل اعتمادی وجود ندارد که این آگهیها را به قاچاق کودکان یا قاچاق انسان مرتبط کند.
پلیس آلمان اعلام کرد بسیاری از آگهیهایی که به آنها گزارش شده است، جعلی به نظر میرسند. همچنین در گذشته نیز ادعاهای مشابهی درباره پلتفرمهای درج آگهی اینترنتی مطرح شده بود، اما هیچگاه اثبات نشد. افزون بر این، همه تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی نیز بهعنوان آگهیهای واقعی وینتد تایید نشدهاند.
بر اساس اعلام پلیس، از ۲۳ ژوئن و همزمان با انتشار گسترده این ادعاها در تیکتاک و ردیت و تشویق کاربران برای «شناسایی» افراد دارای گرایش جنسی به کودکان، تعداد گزارشهای مرتبط در سراسر آلمان افزایش یافته است.
وزارت کشور فرانسه نیز به یورونیوز اعلام کرد دادستانی شهر نانتر تحقیقات مقدماتی درباره این پرونده را آغاز کرده است. همچنین سارا الهائری، کمیسر عالی امور کودکان فرانسه، اعلام کرد که موضوع را به نهاد ناظر بر فضای دیجیتال این کشور ارجاع داده است.
با این حال، آغاز یک تحقیق قضایی به معنای اثبات وقوع جرم یا تخلف نیست.
سارا الهائری در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هیچگاه نمیتوان بیش از حد محتاط بود. ترجیح میدهم اصل احتیاط را بهشدت رعایت کنم تا اینکه حتی یک کودک در معرض سوءاستفاده آزارگرانش قرار گیرد.»
نظر یک کارشناس امنیت سایبری
تروی هانت، پژوهشگر حوزه امنیت سایبری، به کیوب گفت از نظر فنی، امکان درج هر نوع آگهی در یک بازار آنلاین وجود دارد، اما اداره یک شبکه قاچاق کودکان از طریق پلتفرمی شناختهشده مانند وینتد، از نظر عملیاتی بسیار دشوار است؛ زیرا چنین پلتفرمهایی در مقایسه با سرویسهای ناشناستر، سامانههای نظارت و تعدیل محتوای بسیار قویتری دارند.
آگهیهای جعلی، عاملی برای دامن زدن به این ادعاها
وینتد به یورونیوز اعلام کرد آگهیهای منتشرشده در فضای مجازی را «بهطور کامل بررسی کرده» و «هیچ دلیل معتبری که این آگهیها را به فعالیتهای قاچاق کودکان مرتبط کند، پیدا نکرده است.»
این شرکت در ادامه اعلام کرد در حال همکاری با مقامهای مسئول در جریان تحقیقات است و آگهیهایی را که بیشتر برای دامن زدن به این ادعاها ایجاد شدهاند، حذف میکند.
وینتد همچنین اعلام کرد موارد آزار و اذیت فروشندگان کالاهای گرانقیمت افزایش یافته است. به گفته این شرکت، برخی کاربران نیز آگهیهای جعلی منتشر میکنند تا افراد مظنون را «به دام بیندازند» یا با هویت خریدار با فروشندگان تماس میگیرند و آنها را تهدید میکنند که به پلیس گزارش خواهند داد.
سخنگوی وینتد گفت: «اینگونه رفتارها مصداق آزار و اذیت است، نظارت موثر بر پلتفرم را برای ما دشوارتر میکند و حتی ممکن است در روند تحقیقات واقعی اختلال ایجاد کند و اعضای پلتفرم را در معرض خطر قرار دهد.»
برخی کاربران نیز تجربههای مشابهی را در فضای مجازی گزارش کردهاند. برای مثال، یکی از کاربران ردیت که عروسکهای پشمالوی کلکسیونی میفروشد، نوشته است پس از درج آگهی فروش چند نمونه کمیاب و گرانقیمت، «با انبوهی از پیامها» مواجه شده است.
هم پلیس و هم وینتد از کاربران خواستهاند از انتشار ادعاهای تاییدنشده خودداری کنند و هشدار دادهاند که انتشار آگهیهای جعلی و گمانهزنیها میتواند بررسی دقیق گزارشها را دشوارتر کند.
این نخستین بار نیست
چنین ادعاهایی علیه پلتفرمهای اینترنتی موضوع تازهای نیست.
در سال ۲۰۲۳ نیز ادعاهای مشابهی بهطور گسترده در فرانسه مطرح شدند. در آن زمان، ویدئوهایی در تیکتاک مدعی بودند که کودکان از طریق آگهیهای رمزگذاریشده در وینتد به فروش میرسند.
این ادعاها از سوی نهادهای راستیآزمایی رد شدند و سازمان فرانسوی Conspiracy Watch آنها را یک نظریه توطئه توصیف کرد.
این سازمان در یکی از پادکستهای خود اعلام کرد که این شایعات یادآور نظریه توطئهای است که چند سال پیش درباره وبسایت فروشگاه مبلمان آمریکایی «ویفر» مطرح شده بود.
در آن زمان نیز برخی مدعی بودند که این فروشگاه، مبلمانها را با نامها و قیمتهای مشکوک برای فروش عرضه میکند. اما بعدا مشخص شد که این ادعاها بیاساس بودهاند.