گرمای طاقتفرسا در سراسر اروپای غربی که ناشی از پدیده «گنبد حرارتی» است موضوع استفاده از کولر گازی را به بحثی داغ و البته جنجالی تبدیل کرده است.
کشورهای اروپایی که از دیرباز وابستگی چندانی به سیستمهای سرمایشی نداشتهاند، اکنون با یک تصمیم پیچیده و بسیار دشوار روبرو هستند: آیا باید به رغم هشدار کارشناسان در خصوص پیامدهای زیستمحیطی، به پذیرش استفاده فراگیر از سیستمهای سرمایشی رضایت دهند یا به مقاومت در برابر این فناوری و تمرکز بر راهکارهای جایگزین اکتفا کنند.
آگهی
آگهی
در فرانسه، سیاستمدارانی که در حال زمینهسازی برای کارزارهای انتخاباتی خود پیش از انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۷ هستند از این موضوع بهعنوان میدان رقابت ایدئولوژیک و بهرهبرداری سیاسی استفاده کردهاند.
مارین لوپن، چهره برجسته راست افراطی فرانسه بار دیگر خواستار گسترش سراسری سیستمهای تهویه مطبوع شده و وعده سال ۲۰۲۵ خود مبنی بر اجرای یک «طرح کلان تجهیزات سرمایشی» را تکرار کرده است.
در همین حال، ژان لوک ملانشون، رقیب چپگرای افراطی او در جبهه مخالف این بحث قرار گرفته است. آقای ملانشون با تاکید بر لزوم عایقبندی بهتر ساختمانها میگوید: «ما نمیتوانیم همهجا کولر گازی نصب کنیم. این یک راهحل اشتباه است که مشکل را بدتر میکند.»
در پلتفرم شبکه اجتماعی ایکس، شماری از کاربران فقدان کولر گازی در اروپا را انتخابی ناآگاهانه، سیاستزده و ایدئولوژیک توصیف کرده و این موضوع را با وابستگی گسترده ایالات متحده به این فناوری مقایسه میکنند.
به اعتقاد آنها، این رویکرد باعث شده شهروندان اروپایی در برابر گرمای شدید، دسترسی کافی به فضاهای خنک نداشته باشند.
از سوی دیگر، دادههای «گوگل ترندز» در هفته گذشته نشان میدهد که از زمان آغاز روند افزایش دما، جستوجو برای عبارت «نصب کولر گازی خانگی» در فرانسه ۱۳۰ درصد افزایش یافته است؛ آمار همچنین از روندی مشابه در سایر کشورهای اروپایی حکایت دارد، چرا که ساکنان به دنبال راههایی برای مقابله با گرما هستند.
وضعیت استفاده از کولر گازی در اروپا
استفاده از تهویه مطبوع در اروپا در مقایسه با سایر قارهها، بهویژه آمریکای شمالی و آسیا بسیار پایینتر است؛ به نحوی که تنها حدود ۱۹ تا ۲۰ درصد از خانوارها در اروپا دارای کولر گازی هستند.
بر اساس تحلیل «گروه مشاوران بوستون» و با استناد به پیشبینیهای آژانس بینالمللی انرژی، تعداد کولر گازی در اتحادیه اروپا ممکن است تا سال ۲۰۵۰ به ۲۷۵ میلیون دستگاه برسد، رقمی که بیش از دو برابرِ سطحِ سال ۲۰۱۹ است.
در میان کشورهای اروپایی، آن دسته که در اقلیمی گرمتر واقع شدهاند بهطور طبیعی در رتبههای نخستِ برخوداری و استفاده از دستگاههای کولر گازی قرار دارند.
بر اساس دادههای «یورواستات»، ایتالیا در این زمینه پیشتاز است و بیش از یکسوم کل برق مصرفی برای سرمایش در میان ۲۷ کشور اتحادیه اروپا را به خود اختصاص میدهد. این میزان معادل حدود ۲۳ هزار تراژول از مجموع کمی بیش از ۶۰ هزار تراژول در کل اتحادیه است.
پس از ایتالیا، کشورهای یونان، فرانسه و اسپانیا در رتبههای بعدیِ میزان استفاده از برق خانگی برای سرمایش محیط قرار دارند.
چرا اروپا کولر گازی ندارد؟
عواملی وجود دارند که توضیح میدهند چرا اروپا در گذشته بهطور گسترده از کولر گازی استفاده نکرده است.
یکی از مهمترین دلایل، اقلیم نسبتا معتدل اروپا در گذشته بوده است. تغییرات اقلیمی اما باعث افزایش دما و تکرار موجهای گرما در کشورهایی شده که پیشتر نیازی به کولر نداشتند.
ونسان ویگیه، پژوهشگر مرکز بینالمللی تحقیقات محیطزیست (CIRED) پاریس، در گفتوگو با یورونیوز میگوید: «برای مدت طولانی و در واقع تا همین اواخر، با توجه به شرایط آبوهواییِ قرن بیستم و پیش از آن، استفاده از کولر گازی در بیشتر مناطق فرانسه چندان ضروری نبود؛ چرا که آبوهوا هم در زمستان و هم در تابستان معتدل بود.» وی در ادامه افزود: «این وضعیت با بروز تغییرات اقلیمی در حال تغییر است.»
بر اساس پژوهشهای پروژه «انتساب آبوهوای جهانی» (WWA) با علم به اینکه در آخرین دوره موج گرما، بخشهای وسیعی از اروپا زیر چترِ یک گنبد حرارتی قرار گرفت، اما تجربه چنین دماهایی تنها چند دهه پیش تقریبا غیرممکن بود. آنها با استفاده از دادههای رصدشده و پیشبینیشده دما، به تحلیلِ گرمترین دوره سهروزه از این موج گرما پرداختند.
تیم تحقیقاتی یاد شده به این نتیجه رسید که چنین افزایش دمایی در این مقطع از سال، هم در بالاترین میزانِ روزانه و هم در طول شب، در بازه زمانی نهچندان دور یعنی در سال ۱۹۷۶ (تنها حدود ۵۰ سال پیش) «تقریبا غیرممکن بود.»
نظر کارشناسان چیست؟
در حالی که سیاستمداران غالبا این موضوع را به عنوان انتخابی میان نصب کولر گازی یا رد کامل آن مطرح میکنند، کارشناسان به ما گفتهاند که واقعیتِ امر، ظرافتها و پیچیدگیهای بیشتری دارد.
شواهد نشان میدهد تهویه مطبوع میتواند نقش مهمی در کاهش خطرات سلامت ناشی از گرما، بهویژه برای گروههای آسیبپذیر مانند سالمندان، بیماران و افراد دارای بیماریهای زمینهای ایفا کند.
آنتونیو گاسپارینی، استاد آمار زیستی و اپیدمیولوژی در «مدرسه بهداشت و طب استوایی لندن» میگوید شواهد «قطعی» وجود دارد که نشان میدهد استفاده از کولر گازی با کاهش خطرات بهداشتیِ مرتبط با گرما در ارتباط است.
اگرچه کمّی کردنِ این تاثیر دشوار است اما او استفاده از این وسیله را «یکی از سادهترین اقداماتِ بهداشت عمومی برای مقابله با تاثیر مستقیم گرما در کوتاهمدت» توصیف و در عین حال تاکید میکند که این اقدام همچنان باید تنها بخشی از استراتژیهای بلندمدتتر باشد.
این کارشنای آمار زیستی و اپیدمیولوژی از بهبود عایقبندی ساختمانها و تدابیر شهرسازی که از شهرها در برابر گرما محافظتِ بهتری میکنند، به عنوان دیگر اقدامات لازم در این زمینه یاد کرد.
پیر ماسلو، اپیدمیولوژیست محیطزیست در همان موسسه نیز معتقد است که مطالعات، ارتباط میانِ استفاده بیشتر از تهویه مطبوع و کاهش مرگومیر ناشی از گرما را در دهههای اخیر نشان دادهاند، اما به نظر میرسد این عامل تنها حدود یکپنجمِ بهبودِ کلی اوضاع را توجیه میکند.
به گفته ماسلو: «این وسیله بهویژه برای جمعیتهای آسیبپذیرتر قطعا مفید است، با این حال، مسائلی مرتبط با عدالت اجتماعی نیز مطرح است، چرا که کولر گازیِ شخصی، لزوما در دسترس آسیبپذیرترین افراد نیست.»
آیا کولر گازی برای سلامتی مضر است؟
اگرچه برخی از منتقدانِ کولرهای گازی استدلال میکنند که این وسایل برای سلامتی مضر هستند و میتوانند باعث بیماری افراد شوند، اما کارشناسان میگویند این فناوری به خودیِ خود و ذاتا مشکلی ندارد.
پریمروز فریستون، دانشیار میکروبیولوژی بالینی در دانشگاه لستر توضیح میدهد که سیستمهای تهویه مطبوع در صورتی که بهخوبی نگهداری شوند، حتی میتوانند با فیلتر کردنِ گردهها و ذرات معلق، کیفیت هوای داخلِ ساختمان را بهبود بخشند.
خطرات زمانی بروز میکنند که فیلترها بهدرستی نگهداری، تمیز یا تعویض نشوند. به عنوان مثال، کولرهای گازیِ رهاشده و بدون خدمات نگهداری دورهای، میتوانند پناهگاهی برای میکروبهای مضر، از جمله باکتریهای عامل «بیماری لژیونر» باشند.
پیامدهای زیستمحیطی
در حالی که کولر گازی میتواند از افراد در برابر گرمای شدید محافظت کند، اما استفاده گسترده از آن پیامدها و هزینههای زیستمحیطی نیز به همراه دارد.
سیستمهای سرمایشی مصرف برق را بهویژه در دورههای اوج گرما افزایش میدهند و اگر انرژی مصرفی از طریق سوختهای فسیلی تامین شود، میتوانند در انتشار گازهای گلخانهای نقش داشته باشند.
گرمای دفعشده از کولرها همچنین میتواند پدیده «جزیره گرمایی شهری» را تشدید کند و فشار بیشتری بر شبکه برق وارد سازد که این امر با خطر افزایش موارد خاموشیها همراه خواهد بود.
ونسان ویگیه، پژوهشگر مرکز بینالمللی تحقیقات محیطزیست پاریس معتقد است که این بحث نباید به عنوان انتخابی میان نصب کولر گازی و ردِ کاملِ آن چارچوببندی شود.
او گفت: «مساله بودن یا نبودنِ کولر گازی مطرح نیست، بلکه موضوع بیشتر باید حول محور چگونگی عایقبندی ساختمانها در برابر گرما متمرکز باشد.»
وی افزود، با وجود اینکه بیمارستانها و سایر مراکزی که از افراد آسیبپذیر مراقبت میکنند نیازمند سیستمهای سرمایشیِ مطمئن هستند، اما نیاز به کولر در سایر ساختمانها در وهله اول به کیفیتِ عایقبندی و میزان محافظتِ آنها در برابر گرمای بیش از حد بستگی دارد.
این مساله بهویژه در مورد فرانسه و سایر بخشهای اروپای غربی اهمیت دارد؛ جایی که میلیونها نفر در ساختمانهایی زندگی میکنند که از نظر تاریخی برای حفظ گرما در زمستان طراحی شده بودند و اکنون با افزایشِ تکرار دورههای دمای بالا، بهشدت در معرض گرما قرار گرفتهاند.
به گفته ژولین هانس، کارشناس ساختمان و مدیر بخش تحقیق و نوآوری در «مرکز علمی و فنی ساختمان فرانسه»، حدود نیمی از بافت فعلی ساختمانها در فرانسه، فاقد استانداردهای مربوط به مقاومت در برابر گرمای بیش از حد هستند؛ استانداردهایی که اکنون برای سازههای جدید الزامی شدهاند. از نظر هانس، کولر گازی «باید در کنار سایر راهحلها به کار گرفته شود.»
او در این باره به چند اقدام کلیدی اشاره میکند: «گام نخست، اولویت دادن به کاهشِ اثر جزیره گرمایی، گام دوم، محافظت از نما و پنجرههای ساختمان و سپس عایقبندیِ سقفها. با اعمال تمامی این اقدامات میتوان در بیشتر موارد بدون استفاده سیستماتیک از کولر گازی، شرایط زندگی مطلوبی را حفظ کرد.»
هانس افزود که بحث در فرانسه بیش از حد روی این موضوع متمرکز شده است که آیا مردم باید «موافق یا مخالف» کولر گازی باشند، به جای آنکه به چگونگی تطبیق یافتنِ ساختمانها با آبوهوای گرمتر اهمیت داده شود.
به گفته ونسان ویگیه، اقداماتی مانند نصب کرکره، افزایشِ سایبانها و کاشت درختان، اغلب میتوانند نسبتا سریع اجرا شوند. با این حال، بازسازیهای اساسی مانند عایقبندی ساختمانها در برابر گرما، دشوارتر بوده و به دلیل موانع اداری و مالی با کُندی مواجه شدهاند.