پس از آنکه جنگ با ایران ذخایر موشکهای پاتریوت آمریکا را تا مرز هشدار کاهش داد، واشنگتن برای پر کردن ذخایر خود به سراغ راهحلی غیرمنتظره رفته است: خطوط تولید خودرو. جنرال موتورز حالا قطعات حیاتی موشکهای رهگیر پاتریوت را میسازد و نخستین محموله را فقط در ۲۲ روز تحویل داده است.
جنگ با ایران که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، نه تنها هزینههای مالی سنگینی برای واشنگتن به همراه داشته، بلکه یکی از حساسترین نقاط ضعف ارتش آمریکا را آشکار کرده است: ذخایر سامانههای دفاع هوایی پیشرفته.
آگهی
آگهی
گزارشهای متعدد اندیشکدهها، دفتر بودجه کنگره و حتی بازرس کل پنتاگون نشان میدهد که ایالات متحده بخش قابل توجهی از موشکهای رهگیر پاتریوت بهویژه نسخه پیشرفته «PAC-3 MSE» را مصرف کرده است.
حالا خبری که روز به تازگی منتشر شده، ابعاد جدیدی به این بحران داده است: شرکت خودروسازی جنرال موتورز نخستین محموله قطعات حیاتی موشکهای پاتریوت را به لاکهید مارتین تحویل داده است.
ذخایر چقدر کاهش یافته است؟
بر اساس برآورد مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی که با دادههای داخلی پنتاگون همخوانی نسبی دارد، ایالات متحده پیش از آغاز درگیری با ایران حدود ۲۳۰۰ موشک رهگیر پاتریوت در اختیار داشت.
تا پایان ژوئیه ۲۰۲۶ این رقم به حدود ۷۵۹ تا ۸۲۷ فروند رسیده بود؛ یعنی نزدیک به دو سوم ذخایر مصرف شده است.
برای تاد نیز وضعیت مشابه است: از حدود ۴۵۲ رهگیر پیش از جنگ به حدود ۲۳۴ تا ۲۷۸ فروند کاهش یافته که کاهش حداقل ۳۸ درصدی را نشان میدهد.
گزارش والاستریت ژورنال در میانه سپتامبر نشان داد که تنها در یک حمله موشکی ایران به اردن، نیروهای آمریکایی ۶۰ تا ۷۰ موشک پاتریوت و بیش از یک دوجین رهگیر تاد شلیک کردند؛ رقمی معادل مصرف یک هفته عادی در مراحل قبلی جنگ. تا میانه ژوئیه حدود ۱۷۰۰ پاتریوت و بیش از ۲۰۰ تاد مصرف شده بود.
دفتر بودجه کنگره نیز اعلام کرد جنگ تا اول اوت دستکم ۳۸ میلیارد دلار هزینه داشته که بخش عمده آن مربوط به مهمات است و بازسازی ذخایر ممکن است پنج سال طول بکشد.
مقامات آمریکایی از جمله دونالد ترامپ و سخنگویان پنتاگون بارها ادعا کردهاند که ذخایر «تقریبا نامحدود» است و تولید در حال افزایش، اما گزارش بازرس کل وزارت دفاع وجود «کمبودهای استراتژیک موجودی» و «گلوگاههای پایگاه صنعتی» را تأیید کرده است.
این تناقض باعث شده بسیاری از تحلیلگران نگران توانایی آمریکا در پاسخ به تهدیدهای همزمان، بهویژه در برابر چین در تایوان، باشند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
چرا تولید جایگزین اینقدر سخت است؟
موشکهای پاتریوت سامانههایی بسیار پیچیده هستند. هر رهگیر بیش از ۴ میلیون دلار قیمت دارد و ساخت آن به زنجیره تامین تخصصی وابسته است که بسیاری از قطعات کلیدی آن از تامینکنندگان تکمنبعی تامین میشود.
در این میان فرآیند تولید سنتی برای برخی قطعات ماهها یا حتی سالها طول میکشد.
لاکهید مارتین که تولیدکننده اصلی پاتریوت است، در سال ۲۰۲۵ رکورد ۶۲۰ رهگیر تولید کرد و هدفش رسیدن به حدود ۲ هزار فروند در سال است، اما حتی با سرمایهگذاری ۸ تا ۹ میلیارد دلاری برای گسترش خطوط تولید و افزایش ۵۰ درصدی فضای انبار و کارخانه، زمان لازم برای بازسازی کامل ذخایر طولانی است.
گلوگاههای صنعتی، کمبود نیروی کار ماهر، محدودیت مواد اولیه پیشرفته و پیچیدگی تستهای کیفی باعث شده افزایش سریع تولید دشوار باشد. جنگ اوکراین نیز پیش از این بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید را به خود اختصاص داده بود.
ورود جنرال موتورز: چرا خودروسازان قطعات موشک میسازند؟
خبر کلیدی هفته اخیر مربوط به همکاری جنرال موتورز و لاکهید مارتین است. بر اساس اعلام لاکهید در ۱۷ سپتامبر، شاخه دفاعی جنرال موتورز نخستین محموله قطعات پوسته یا محفظه موشکهای «PAC-3 MSE» را در ۲۸ اوت تحویل داده است. این یعنی از امضای قرارداد رسمی تنها ۲۲ روز طول کشیده تا قطعات تولید شوند.
این قطعات که به طور سنتی ماهها زمان میبردند، با استفاده از قابلیتهای ریختهگری و ماشینکاری دقیق جنرال موتورز تولید شدهاند.
این همکاری ریشه در توافق گستردهتر ژوئن ۲۰۲۶ دارد که دو شرکت برای تقویت پایگاه صنعتی دفاعی آمریکا اعلام کردند.
دولت ترامپ با استناد به اختیارات مرتبط با جنگ، شرکتهای صنعتی غیرنظامی را برای کمک به بازسازی ذخایر مهمات تحت فشار گذاشته است.
استیون دوومونت، رئیس بخش دفاعی جنرال موتورز، تأکید کرد که تخصص ساخت دقیق این شرکت به تولید قابلیتهای دفاعی حیاتی کمک میکند. تیم کاهیل از لاکهید نیز این تحویل سریع را نشاندهنده تمرکز بر اجرا و افزایش ظرفیت دانست.
چرا یک خودروساز میتواند قطعات موشک بسازد؟
پاسخ چنین سوالی در همپوشانی فناوریهای ساخت دقیق نهفته است. صنعت خودروسازی مدرن به ریختهگری پیشرفته، ماشینکاری با تلرانس بسیار کم، کنترل کیفیت دقیق و خطوط تولید انعطافپذیر وابسته است.
پوسته بیرونی موشکها نیازمند قطعات فلزی با استحکام و دقت بالا است که فرآیندهای مشابهی با قطعات موتور، شاسی یا سیستمهای تعلیق خودرو دارند. جنرال موتورز از کارخانهها و آزمایشگاههای موجود خود استفاده کرده و نیازی به ایجاد زیرساخت کاملا جدید از صفر نداشته است.
این پدیده سابقه تاریخی طولانی دارد. در جنگ جهانی دوم، صنایع خودروسازی آمریکا به «زرادخانه دموکراسی» تبدیل شدند: فورد هواپیما میساخت، جنرال موتورز تانک و کامیون نظامی تولید میکرد و خطوط مونتاژ خودرو به تولید تجهیزات جنگی اختصاص یافت.
امروز نیز با کمبود ظرفیت در صنایع دفاعی سنتی، پنتاگون به دنبال گسترش «پایه صنعتی دفاعی» از طریق شرکتهای غیرنظامی است.
درآمد کسبوکار دفاعی جنرال موتورز در سال ۲۰۲۶ به حدود ۷۰۰ میلیون دلار رسیده و مدیران آن آن را فرصتی سریع برای تنوعبخشی میدانند.
تحلیلگران میگویند این مدل میتواند به شرکتهای دیگر نیز گسترش یابد، اما چالشهایی مانند استانداردهای امنیتی سختگیرانه نظامی، گواهینامههای خاص و حفاظت از اطلاعات طبقهبندیشده باقی است.
جنرال موتورز حتی مکان دقیق تولید این قطعات را به دلایل امنیتی اعلام نکرده است.
پیامدها و چشمانداز
کاهش ذخایر پاتریوت و تاد نه تنها توانایی دفاع از پایگاههای آمریکایی در خاورمیانه را تحت فشار گذاشته، بلکه نگرانیهایی درباره بازدارندگی در برابر چین ایجاد کرده است.
افزایش تولید از طریق شرکتهایی مثل جنرال موتورز نشاندهنده تلاش واشنگتن برای عبور از مدل سنتی «تامینکننده محدود» است.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که حتی با این اقدامات، بازسازی کامل ممکن است سالها طول بکشد و در کوتاهمدت آمریکا مجبور به انتخابهای سختتر در رهگیری تهدیدها شود.
جنگ ایران بار دیگر نشان داد که قدرت نظامی مدرن نه فقط به فناوری پیشرفته، بلکه به ظرفیت تولید صنعتی پایدار وابسته است.
ورود خودروسازان به زنجیره تأمین موشکهای دفاع هوایی، هم نماد خلاقیت صنعتی است و هم نشانهای از فشار واقعی که جنگهای طولانیمدت بر زرادخانههای پیشرفته وارد میکند.