با فرارسیدن چهارمین سال تیره از آغاز تهاجم تمامعیار روسیه در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲، این درگیری به جنگ فرسایشی تابآوری مالی تبدیل شده است.
در حالی که هزینههای انسانی و سرزمینی همچنان در صدر توجه افکار عمومی جهان است، شاخصهای پنهان اقتصادی ناشی از تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین، ابعاد فشار سنگینی را که بر خود این کشور و شرکای بینالمللیاش وارد میشود، آشکار میکند.
آگهی
آگهی
اوکراین با چالشی بیسابقه در دو جبهه روبهرو است: از یک سو باید هزینه دفاع روزمره و بیوقفه در برابر نیروهای روسیه را تامین کند و از سوی دیگر خود را برای پرهزینهترین برنامه بازسازی ملی در تاریخ معاصر اروپا آماده کند.
دفع ماشین جنگی روسیه در چهار سال گذشته مستلزم تزریق پیوسته و عظیم سرمایه بودهاست.
بر اساس آمار تازهای که آندری هناتوف، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین، تایید کرده، در سال ۲۰۲۵ هر روز جنگ تمامعیار به طور متوسط ۱۷۲ میلیون دلار (۱۴۵.۷ میلیون یورو) برای این کشور هزینه داشتهاست.
در سال ۲۰۲۴، هزینه متوسط روزانه جنگ حدود ۱۴۰ میلیون دلار (۱۱۸.۵ میلیون یورو) بود که نشاندهنده افزایشی نزدیک به ۲۳ درصد است.
نرخ فعلی مصرف منابع در ارتش اوکراین نشان میدهد که برای تداوم حضور سربازان در جبهه، تامین مهمات و بهکارگیری فناوریهای نوین نبرد و دیگر نیازها، هر ماه حدود ۵ میلیارد دلار (۴.۲ میلیارد یورو) لازم است.
برای حفظ چنین سطحی از مقاومت، اوکراین بیش از ۳۰ درصد تولید ناخالص داخلی خود را مستقیما به بودجه نظامی اختصاص میدهد. در مقابل، بیشتر کشورهای اروپایی در زمان صلح به طور سنتی برای رسیدن به حداقل هدف ۲ درصدی ناتو هم با دشواری روبهرو بودهاند.
این میزان هزینه افراطی اقتصاد اوکراین را زیر فشاری عظیم قرار داده و عملا آن را در وضعیت کامل اقتصاد زمان جنگ قرار دادهاست.
سرلشکر هناتوف هشدار دادهاست که کشور به تنهایی توان تحمل این بار مالی را ندارد و تاکید کرده که ادامه کمکهای مالی غرب تنها عاملی است که از فروپاشی اقتصادی جلوگیری میکند.
در حالی که ذخایر داخلی تا حد نهایی کشیده شده، فرسودگی مالی طرفهای درگیر به سرعت در حال تبدیل شدن به عاملی تعیینکننده در میدان نبرد است.
هزینه بازسازی
در حالی که کییف برای تامین منابع مالی بقا در کوتاهمدت تقلا میکند، چشمانداز اقتصادی بلندمدت به تدریج شفافتر میشود.
در آستانه چهارمین سالگرد جنگ، دولت اوکراین همراه با بانک جهانی، کمیسیون اروپا و سازمان ملل تازهترین نسخه ارزیابی مشترک سریع خسارت و نیازها (RDNA5) را منتشر کردند.
یافتههای این گزارش تصویری هوشیارکننده از ابعاد ویرانی ترسیم میکند.
برآورد میشود که تا دسامبر ۲۰۲۵، هزینه کل بازسازی و احیای اوکراین در دهه آینده به حدود ۵۸۸ میلیارد دلار (۵۰۰ میلیارد یورو) برسد.
برای درک بزرگی این رقم، کافی است بدانیم که این عدد تقریبا سه برابر تولید ناخالص داخلی اسمی پیشبینیشده کشور در سال گذشته است.
تنها خسارتهای مستقیم فیزیکی اکنون از ۱۹۵ میلیارد دلار (۱۶۵ میلیارد یورو) فراتر رفتهاست. بخش عمده تخریبها در مناطق خط مقدم و شهرهای بزرگ متمرکز است و زیرساختهای مسکن، حملونقل و انرژی بیشترین آسیب را متحمل شدهاند.
گزارش بانک جهانی از افزایش ۲۱ درصدی در داراییهای انرژی آسیبدیده یا نابودشده در سال گذشته خبر میدهد؛ افزایشی که مستقیما با تشدید حملات روسیه در زمستانی بهویژه سرد مرتبط است.
علاوه بر این، ۱۴ درصد کل واحدهای مسکونی کشور آسیب دیده یا ویران شدهاند و بیش از سه میلیون خانوار را آواره یا تحت تاثیر قرار دادهاند.
با وجود گسترش دامنه ویرانی، مقامهای اوکراینی بر موضع خود پایدار ماندهاند.
یولیا سویریدنکو، نخست وزیر اوکراین، هنگام انتشار این گزارش گفت: «در میانه حملات بیسابقه روسیه به زیرساختهای انرژی و خانهها در سراسر اوکراین در زمستان امسال، مردم ما از خود تابآوری نشان میدهند و کارآفرینان ما به کار خود ادامه میدهند. ما همچنان موفق میشویم به سرعت بازسازی کنیم و به پیشرفت ادامه دهیم».
مسیر تبدیل اوکراین به یک کشور مدرن اروپایی
نهادهای بینالمللی از هماکنون در حال فراهم کردن زمینهای هستند تا بازسازی اوکراین تنها به جایگزینی آنچه از دست رفته محدود نشود، بلکه به نوسازی این کشور نیز بینجامد.
انتظار میرود بخش خصوصی نقشی کلیدی در آزادسازی سرمایههای داخلی و خارجی مورد نیاز ایفا کند.
مارتا کوس، کمیسر اتحادیه اروپا در امور گسترش، پس از انتشار نسخه بهروزشده RDNA5 بار دیگر بر تعهد بروکسل به تلاشهای بازسازی تاکید کرد.
او گفت: «جنگ تهاجمی روسیه ویرانیای به بار آورده که در نسلهای اخیر بیسابقه است. پاسخ اتحادیه اروپا روشن است: ما اوکراین را به عنوان کشوری نیرومند و مدرن در قالب اتحادیه اروپا بازسازی خواهیم کرد. با استفاده از اصلاحات جسورانه و چارچوب سرمایهگذاری اوکراین به عنوان ابزارهایی برای بسیج سرمایهگذاری در مقیاس وسیع، این ویرانی را به شکوفایی تبدیل خواهیم کرد».
با ورود جنگ به سال پنجم، خطوط نبرد تنها در سنگرهای گلآلود شرق ترسیم نمیشود، بلکه بر ترازنامههای مالی بینالمللی نیز نقش بستهاست.
برای اوکراین، پیروزی مستلزم آن است که هم هزینههای روزانه و فلجکننده دفاع را تاب بیاورد و هم سرمایهگذاری عظیم نیم تریلیون دلاری لازم برای برخاستن موثر از دل ویرانی را تامین کند.