دولتهای بلژیک و ایتالیا در تلاشند تا برنامههایی را برای بازگشت به انرژی هستهای تدوین کنند.
بیشتر کشورهای اروپایی برای تامین نیازهای برق خود بشدت به واردات انرژی متکی هستند که این قاره را در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر کرده و قیمت استفاده از برق را برای مصرفکنندگان و صاحبان مشاغل سه تا چهار برابر بیشتر از قیمتها در ایالات متحده یا چین کرده است.
در سالهای اخیر، انرژی هستهای بار دیگر به عنوان جایگزینی برای تامین استقلال انرژی اروپا مطرح شده است؛ به ویژه پس از آنکه طبق مقررات اتحادیه اروپا، وضعیت یک فعالیت اقتصادی انتقالی و پایدار را دریافت کرد. این مقررات با هدف کمک به کاهش اثرات تغییرات اقلیمی با تعریف اینکه کدام فعالیتهای اقتصادی از نظر زیستمحیطی پایدار هستند، وضع شده است.
با این حال، این اقدام نگرانیهایی در این باره که انرژی هستهای زبالههای رادیواکتیو تولید میکند که نیاز به ذخیرهسازی طولانی مدت دارند، برانگیخته است. بنابراین، رابطه اتحادیه اروپا با اتم همچنان پیچیده و بحثبرانگیز است.
با وجود رشد محدود تولید انرژی هستهای در سراسر اتحادیه اروپا (۴.۸ درصد بین سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ میلادی) که عمدتا توسط فرانسه (۱۲.۵ درصد) انجام میشود، اکثر کشورها اگر تولید این انرژی را بطور کامل حذف نکنند نیز درصدد کاهش تولید آن هستند؛ مانند آلمان و در آینده نزدیک اسپانیا.
وضعیت انرژیهای بادی چگونه است؟
کمیسیون اروپا در بودجه آتی خود برای سالهای ۲۰۲۸-۲۰۳۴ میلادی برای اولین بار، پروژههای انرژی هستهای را به عنوان پروژههای واجد شرایط دریافت بودجه اتحادیه اروپا پیشنهاد کرد.
احتمال تصویب این پیشنهاد کم است؛ با این حال کشورهایی مانند بلژیک یا ایتالیا به دنبال حفظ انرژی هستهای یا بازگرداندن آن هستند.
به ویژه ایتالیا که با وحود داشتن دو همهپرسی علیه انرژی هستهای (در سالهای ۱۹۸۷ و ۲۰۱۱ میلادی)، پیشنویس لایحهای را برای هموار کردن راه بازگشت آن ارائه کرده است.
این دو کشور همچنین در میان ۱۱ کشور عضو اتحادیه اروپا بودند که در سال ۲۰۲۴ بیانیه مشترکی را امضا کردند که خواستار «آزادسازی کامل» پتانسیل انرژی هستهای شد.
در بلژیک، جایی که دولت در تلاش است تا تعطیلی راکتورهای خود را به تعویق بیندازد، این پیشنهاد با مخالفت شدید شرکت Engie، تولیدکننده پیشرو انرژی این کشور روبرو شده که ترجیح میدهد در انرژی بادی، خورشیدی، باتریها و نیروگاههای گازی سرمایهگذاری کند.
هلند نیز با وجود کاهش تولید برق از انرژی هستهای (منهای۱۰ درصد)، قصد دارد دو نیروگاه جدید بسازد و عمر رآکتور برسل (Borssele) را افزایش دهد.
برنامه حذف تدریجی انرژی هستهای اسپانیا نیز با جنجالهایی روبرو شده است. سازمانهای طرفدار انرژی هستهای این موضوع را به کمیته دادخواستهای پارلمان اروپا ارجاع و هشدار دادهاند که تعطیلیهای برنامهریزیشده «شبکههای تامین را تحت فشار بیشتری قرار خواهد داد».
هم برنامههای بلژیک و هم برنامههای هلند مورد انتقاد سازمان Ausgestrahlt قرار گرفته که یک سازمان ضد هستهای مستقر در آلمان است. این سازمان به یورونیوز گفت که این برنامهها غیرواقعی و بیش از حد گران هستند.
تمرکز بر افزایش عمر نیروگاههای کنونی
زیون لایت، مدافع و متخصص انرژی هستهای نظر مشابهی را ابراز کرد و میگوید که در دهه پیشرو افزایش تولید انرژی هستهای عمدتا از مسیر افزایش عمر نیروگاههای کنونی و راهاندازی مجدد رآکتورها انجام خواهد شد تا آغاز موجی از ساختوسازهای جدید.
او به یورونیوز گفت: «در بلندمدت، اینکه آیا انرژی هستهای به طور قابل توجهی گسترش مییابد یا خیر، کمتر به افکار عمومی و بیشتر به این بستگی دارد که آیا اروپا میتواند تامین مالی پروژههای بزرگ زیرساختی را برعهده بگیرد یا خیر.»
لایت معتقد است که تولید انرژی هستهای در سراسر قاره افزایش خواهد یافت «اما نه به صورت خطی. آنچه در سراسر اروپا میبینیم، نه یک تغییر ناگهانی به سمت انرژی هستهای، بلکه بیشتر به سمت برسمیت شناختن آهسته این دیدگاه است.»
او گفت: «کشورهایی که زمانی انرژی هستهای را به عنوان یک مشکل سیاسی تلقی میکردند، شروع به کشف مجدد آن به عنوان یک سیستم انرژی کردهاند که از قبل وجود دارد، از قبل کار میکند و مقادیر زیادی انرژی کم کربن ارائه میدهد.»
تصویر فعلی، اروپا را به دو گروه تقسیم کرده است.
گروه اول، اتحاد هستهای است که توسط فرانسه رهبری میشود و توسط تولیدکنندگان مشتاقی مانند لهستان، کرواسی و استونی همچنین اکثر تولیدکنندگان فعلی انرژی هستهای حمایت میشود.
در جبهه مقابل، یک گروه به رهبری آلمان و با حمایت پرتغال و اتریش قرار دارد که یک سیاست ملی ضد هستهای دیرینه دارند.
برای کاهش هزینههای سنگین اولیه و زمان طولانی ساخت نیروگاههای هستهای سنتی، کشورهایی مانند استونی، رومانی، سوئد و لهستان در حال بررسی گزینههایی مانند راکتورهای مدولار کوچک (SMR) هستند که مزایای آنها نیز توسط خود اتحادیه اروپا مشخص شده است.
توان خروجی آنها حدود یک سوم تا یک پنجم راکتورهای سنتی است. با این حال، میتوان آنها را در کارخانهها تولید کرد و بعدا در محل، حتی در مناطق دورافتاده مستقر کرد.
در عین حال، الزامات مدیریت پسماند مشابه الزامات یک راکتور متعارف خواهد بود.
چه تولید هستهای افزایش یابد و چه افزایش نیابد، مشکل تامین انرژی اروپا همچنان حیاتی است.
اگرچه انرژیهای تجدیدپذیر در دو دهه گذشته پیشرفت چشمگیری داشتهاند، اما هنوز هم انرژیهای بادی، خورشیدی و آبی روی هم رفته کمتر از نیمی از مصرف برق اتحادیه اروپا را تشکیل میدهند.