پژوهشگران میگویند انتخاب درست لباس میتواند احساس گرمای بدن را بهطور محسوسی کاهش دهد و حتی این امکان را فراهم کند که دمای کولرها حدود ۲ درجه سانتیگراد بالاتر تنظیم شود؛ تغییری که در مقیاس جهانی به کاهش مصرف برق، هزینههای انرژی و انتشار گازهای گلخانهای کمک میکند.
سالهاست این باور وجود دارد که لباس سفید بهترین گزینه برای روزهای گرم است، زیرا نور خورشید را بازتاب میدهد، در حالی که لباس مشکی آن را جذب میکند. اما تحقیقات نشان میدهد این تصور، تنها بخشی از واقعیت است.
آگهی
آگهی
بدن انسان نیز دائما گرما تولید میکند و لباس سفید بخشی از این گرما را دوباره به سمت بدن بازمیگرداند. در مقابل، لباس مشکی گرمای بدن را بهتر جذب و به محیط منتقل میکند. به همین دلیل، رنگ لباس بهتنهایی تعیینکننده نیست و عوامل دیگری مانند طراحی، جنس و گشادی لباس اهمیت بیشتری دارند.
یکی از مشهورترین مطالعات در این زمینه، پژوهشی است که در سال ۱۹۸۰ درباره پوشش سنتی بدوهای ساکن بیابانهای خاورمیانه و شمال آفریقا انجام شد. نتیجه این تحقیق نشان داد افرادی که لباسهای بلند و گشاد مشکی میپوشند، تقریبا به همان اندازه کسانی که لباس سفید به تن دارند، گرما دریافت میکنند. علت این است که لباس مشکی گشاد، هوای میان پارچه و پوست را گرم میکند و این هوای گرم به سمت بالا حرکت میکند؛ درست مانند عملکرد یک دودکش. این جریان هوا باعث خروج گرما از اطراف بدن و ایجاد حس خنکی میشود.
به همین دلیل، پژوهشگران نتیجه گرفتهاند که گشاد بودن لباس از رنگ آن مهمتر است. البته اگر لباس قرار است تنگ باشد، رنگ سفید همچنان انتخاب مناسبتری خواهد بود.
چرا جنس پارچه اهمیت بیشتری از آن چیزی است که تصور میکنیم؟
متخصصان میگویند مهمترین ویژگی لباس در هوای گرم، قابلیت تنفس آن است. پارچه باید اجازه دهد بخار آب حاصل از تعریق از میان الیاف عبور کند؛ در غیر این صورت، عرق روی بدن باقی میماند و روند طبیعی خنک شدن بدن مختل میشود.
این موضوع بهویژه در مناطق مرطوب اهمیت بیشتری دارد. در هوای خشک، حتی اگر لباس رطوبت را جذب کند، عرق به سرعت تبخیر میشود. اما در هوای شرجی، چون هوا از بخار آب اشباع شده است، تبخیر به سختی انجام میشود و لباسهای نامناسب میتوانند احساس گرما را تشدید کنند.
مزایا و معایب پارچههای مختلف
هر نوع پارچهای رفتار متفاوتی در برابر گرما و رطوبت دارد. پنبه رطوبت را بهخوبی جذب میکند، اما دیر خشک میشود. بنابراین اگر تعریق زیاد باشد، لباس برای مدت طولانی خیس میماند و احساس سنگینی و ناراحتی ایجاد میکند.
کتان به دلیل الیاف درشت، یکی از تنفسپذیرترین پارچههاست و سالهاست به عنوان گزینهای مناسب برای تابستان شناخته میشود، اما آن هم مانند پنبه دیر خشک میشود.
پشم مرینوس برخلاف تصور رایج، برای هوای گرم نیز گزینه مناسبی است. این پارچه علاوه بر انتقال رطوبت، بو را کمتر در خود نگه میدارد و به همین دلیل میان کوهنوردان و ورزشکاران محبوب است.
در مقابل، نایلون و پلیاستر که در بسیاری از لباسهای ورزشی استفاده میشوند، رطوبت را از سطح پوست دور میکنند و سریعتر خشک میشوند، اما معمولا بو را بیشتر حفظ میکنند. پژوهشها همچنین نشان دادهاند نایلون نسبت به پلیاستر رطوبت را بهتر منتقل میکند، هرچند زمان بیشتری برای خشک شدن نیاز دارد.
برخی مطالعات نیز الیاف بامبو را به دلیل هدایت حرارتی پایین و راحتی بیشتر، گزینهای امیدوارکننده معرفی کردهاند.
لباس کمتر، خنکی بیشتر
از دیدگاه علمی، اگر شرایط اجتماعی و فرهنگی اجازه دهد، کمتر لباس پوشیدن موثرترین راه برای کاهش دمای بدن است.
هرچه سطح بیشتری از پوست در معرض هوا قرار گیرد، تبخیر عرق بهتر انجام میشود و بدن سریعتر گرمای خود را از دست میدهد. با این حال، کارشناسان تاکید میکنند که محافظت از پوست در برابر اشعه فرابنفش خورشید همچنان ضروری است و نباید برای خنک شدن، خطر آفتابسوختگی را نادیده گرفت.
نسل جدید لباسهای خنککننده
رقابت برای تولید لباسهای هوشمند به یکی از حوزههای مهم صنعت پوشاک تبدیل شده است. شرکتهایی مانند نایکی و آدیداس میلیونها دلار برای توسعه پارچههایی سرمایهگذاری کردهاند که گرمای بدن را بهتر دفع کنند.
در همین حال، پژوهشگران موسسه فناوری ماساچوست (MIT) موفق شدهاند الیافی طراحی کنند که نور خورشید را بازتاب میدهند اما اجازه میدهند گرمای مادون قرمز بدن از میان پارچه خارج شود. دانشمندان دانشگاه مریلند نیز پارچههایی ساختهاند که با افزایش دمای محیط، ساختار خود را تغییر میدهند و فاصله میان الیاف را بیشتر میکنند تا گردش هوا افزایش یابد.
گروههای تحقیقاتی دیگر نیز روی لباسهایی کار میکنند که با استفاده از نوارهای انعطافپذیر یا مواد تغییر فاز، میتوانند دمای بدن را بیش از ۲ درجه سانتیگراد کاهش دهند.
شاید سادهترین راه، موثرترین باشد
به گفته پژوهشگران، یکی از موثرترین راهها برای خنک ماندن، مرطوب کردن لباس یا استفاده از شال و دستمال خیس روی گردن یا سر است. تبخیر آب برای تبدیل شدن به بخار، گرمای بدن را مصرف میکند و در نتیجه دمای پوست کاهش مییابد.