گرمای شدید فقط به بدن آسیب نمیزند، بلکه میتواند زنجیرهای از پیامدهای جدی روانی از کجخلقی و اضطراب تا تشدید پرخاشگری را هم بهدنبال داشته باشد.
با افزایش دماهای بسیار بالا در سراسر اروپا، همه مردم به یک شکل با این شرایط مواجه نمیشوند.
آگهی
آگهی
گرما و قرار گرفتن در معرض آفتاب تاثیرات شناخته شدهای بر سلامت دارد؛ از کمآبی گرفته تا جوشها و سوختگیهای پوستی.
با این حال، یکی از تاثیرات کمتر شناخته شده گرما بر بدن به سلامت روان برمیگردد.
سوزان البرز، روانشناس بالینی در کلینیک کلیولند، به یورونیوز هلث گفت: «تحقیقات نشان میدهد در روزهای گرمتر، میزان پرخاشگری، خشونت در رانندگی، درگیریهای خشونتآمیز و حتی مراجعه به اورژانس به دلیل مشکلات سلامت روان افزایش پیدا میکند.»
پس چه چیزی عامل این رفتارها و تغییرات در سلامت روان است؟
مقابله با ناراحتی مداوم
گرم شدن بیش از حد، احساس ناراحتی ایجاد میکند. البرز گفت: «وقتی از نظر جسمی در وضعیت ناراحتکنندهای هستیم، صبرمان کمتر، تحریکپذیریمان بیشتر و واکنشهایمان از نظر احساسی سریعتر میشود.»
او توضیح داد وقتی مغز برای خنک نگه داشتن بدن زیر فشار گرماست و بیش از حد کار میکند، منابع کمتری برای حفظ آرامش و تمرکز باقی میماند.
مهمترین نکته در دورههای گرمای شدید، حفظ آب بدن است. به گفته سازمان جهانی بهداشت، متخصصان سلامت مدام بر اهمیت نوشیدن مایعات کافی تاکید میکنند؛ حدود یک لیوان آب در هر ساعت و دستکم دو تا سه لیتر در روز.
بدنی که دچار کمآبی شده، توانایی تنظیم دمای خود را از دست میدهد و ممکن است باعث خوابآلودگی، سرگیجه و سردرد شود. کمآبی همچنین میتواند بر کارکرد مغز تاثیر بگذارد.
البرز گفت: «حتی کمآبی خفیف میتواند بخشهای مغز را که مسئول توجه، تصمیمگیری و احساسات هستند تحت تاثیر قرار دهد. ممکن است پیش از آنکه اصلا متوجه تشنگی خود شوید، احساس اضطراب، گیجی یا تحریکپذیری بیشتری کنید.»
برخی راهحلهای ساده شامل نوشیدن نوشیدنیهای خنک یا استفاده از پارچه سرد و کیسه یخ برای خنک کردن بخشهایی از بدن است که رگهای خونی در آنها به سطح پوست نزدیکتر است؛ مانند گردن، مچ دست و مچ پا.
البرز توصیه کرد: «گرمای بیش از حد میتواند مغز را در وضعیتی شبیه تحریک بیش از اندازه قرار دهد. اگر متوجه شدید که تندخو، نگران یا احساس میکنید زیر فشار قرار گرفتهاید، محیط خود را عوض کنید.»
اهمیت یک خواب شبانه خوب
خواب نقشی اساسی در عملکرد درست بدن در طول روز دارد.
یکی از ویژگیهای موجهای گرما، شبهای گرم و استوایی است؛ وضعیتی که در آن دمای هوا در طول شب از ۲۰ درجه سانتیگراد پایینتر نمیآید. این پدیده هرچند در اقلیمهای گرمتر رایجتر است، اما در کشورهای خنکتر هم هر روز شایعتر میشود.
شب زمانی است که بدن قرار است خود را ترمیم کند. وقتی در طول شب هوا خنک نمیشود، این فرایند ترمیم انجام نمیشود و بدن در وضعیت فشار باقی میماند.
آرمل کاستلن، مشاور فنی خدمات گرمای شدید در سازمان جهانی هواشناسی و سازمان جهانی بهداشت، میگوید: «وقتی میخوابیم، دمای مرکزی بدن پایین میآید، دستگاه قلبیعروقی استراحت میکند و استرس انباشته یک روز گرم شروع به کاهش میکند.»
ساندرز نیز یک خواب شبانه نامناسب را عاملی برای تغییر خلقوخو و برهم خوردن تنظیم احساسات دانست.
او افزود: «حتی یک شب خواب بد میتواند شما را از نظر عاطفی واکنشپذیرتر، کمحوصلهتر و در مقابله با ناکامیهای روزمره ناتوانتر کند.»
افراد دارای اختلالات سلامت روان آسیبپذیرترند
افرادی که از پیش دچار اختلالات سلامت روان هستند، نسبت به گرمای شدید حساسیت بیشتری دارند.
پژوهشهای پیشین نشان داده است که گرمای شدید میتواند هم اثرات فوری و هم اثرات تاخیری داشته باشد؛ از جمله افزایش خطر خودکشی، تشدید علائم اسکیزوفرنی، اضطراب، اختلالات افسردگی و سومصرف مواد.
البرز گفت: «افراد مبتلا به اضطراب ممکن است گرما را بیشتر احساس کنند، زیرا بسیاری از احساسهای جسمی ناشی از داغ شدن بیش از حد بدن مانند تند شدن ضربان قلب، تعریق و تنگی نفس شبیه نشانههای اضطراب است و میتواند چرخهای ایجاد کند که در آن هر کدام دیگری را تشدید میکند.»
او همچنین اشاره کرد که برخی داروها، از جمله بعضی از داروهای ضدافسردگی، محرکها، آنتیهیستامینها و داروهای ضد فشار خون، میتوانند خنک شدن بدن را دشوارتر کنند یا خطر کمآبی را افزایش دهند.
برخی درمانها نیز وقتی بدن بیش از حد گرم یا دچار کمآبی میشود، ممکن است کارایی خود را از دست بدهند یا خطر عوارض جانبی را افزایش دهند.