داروهای تزریقی کاهش وزن در سالهای اخیر به یکی از پرمناقشهترین موضوعات حوزه سلامت تبدیل شدهاند. این داروها که ابتدا برای درمان دیابت نوع دو توسعه یافتند اکنون برای درمان چاقی نیز به کار میروند و در برخی کشورها استفاده از آنها برای نوجوانان هم مجاز شده است.
در حالی که مطالعات علمی از اثربخشی این داروها در کاهش وزن نوجوانان مبتلا به چاقی خبر میدهند، بخشی از جامعه پزشکی همچنان درباره پیامدهای بلندمدت آنها ابراز نگرانی میکند.
آگهی
آگهی
شواهد علمی چه میگویند؟
یکی از مهمترین مطالعات در این زمینه، پژوهش STEP TEENS است که در سال ۲۰۲۲ در نشریه پزشکی نیوانگلند منتشر شد. نتایج این مطالعه نشان داد نوجوانان مبتلا به چاقی که سماگلوتاید را همراه با اصلاح سبک زندگی دریافت کرده بودند در مقایسه با گروهی که تنها از برنامههای تغذیه و فعالیت بدنی استفاده میکردند کاهش وزن بیشتری را تجربه کردند.
همین نتایج موجب شد برخی نهادهای نظارتی دارو از جمله سازمان غذا و داروی آمریکا و آژانس دارویی اتحادیه اروپا استفاده از سماگلوتاید را برای نوجوانان دارای شرایط مشخص پزشکی تایید کنند.
اتحادیه اروپا چه موضعی دارد؟
آژانس دارویی اتحادیه اروپا (EMA) استفاده از سماگلوتاید را با نام تجاری وگووی برای درمان چاقی در نوجوانان ۱۲ سال به بالا مجاز دانسته است.
این مجوز شامل همه نوجوانان نمیشود و تنها برای افرادی صادر شده که معیارهای پزشکی چاقی را دارند. همچنین مصرف دارو باید در کنار رژیم غذایی مناسب و افزایش فعالیت بدنی انجام شود.
بنابراین تایید این دارو در اروپا به معنای توصیه آن برای نوجوانانی نیست که صرفا قصد کاهش چند کیلوگرم وزن یا دستیابی به اندامی لاغرتر را دارند.
سماگلوتاید (Semaglutide) نام ژنریک یا علمی دارویی است که به گروه داروهای موسوم به GLP-1 تعلق دارد و در ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ توسعه یافت. این دارو با تأثیر بر مراکز اشتها در مغز و کند کردن تخلیه معده، میتواند به کاهش وزن نیز کمک کند.اوزمپیک (Ozempic) و وگووی (Wegovy) دو نام تجاری متفاوت برای داروی سماگلوتاید هستند که توسط یک شرکت تولید میشوند. اوزمپیک عمدتاً برای درمان دیابت نوع ۲ مجوز گرفته است، در حالی که وگووی با دوز بالاتر و بر پایه مطالعات اختصاصی چاقی، برای درمان چاقی و اضافهوزن تأیید شده است. مجوز اتحادیه اروپا برای استفاده در نوجوانان مبتلا به چاقی، به طور مشخص مربوط به وگووی است، نه اوزمپیک.
نگرانی برخی متخصصان درباره داروهای تزریقی کاهش وزن برای نوجوانان
اگرچه درباره تاثیر این داروها بر کاهش وزن اختلاف چندانی وجود ندارد، اما برخی پزشکان، متخصصان سلامت کودکان و پژوهشگران نسبت به گسترش مصرف آنها در نوجوانان هشدار میدهند.
یکی از مهمترین دلایل این نگرانی، کمبود دادههای بلندمدت است. مطالعات موجود نشان دادهاند که دارو در کوتاهمدت و میانمدت مؤثر است اما هنوز اطلاعات محدودی درباره پیامدهای مصرف چندساله آن در دوران رشد وجود دارد.
پژوهشگران میگویند هنوز مشخص نیست مصرف طولانیمدت این داروها چه تأثیری بر رشد، سلامت استخوانها، ترکیب بدنی یا برخی جنبههای سلامت نوجوانان در بزرگسالی خواهد داشت.
نگرانی درباره پزشکیسازی چاقی
برخی متخصصان همچنین معتقدند چاقی در نوجوانان تنها یک مسئله زیستی نیست و عوامل اجتماعی، اقتصادی، روانی و محیطی در شکلگیری آن نقش مهمی دارند.
از نگاه این گروه، اتکای بیش از حد به دارو ممکن است توجه را از عواملی مانند تغذیه سالم، فعالیت بدنی، شرایط خانوادگی و حمایت روانی منحرف کند.
این دیدگاه به معنای مخالفت کامل با دارو نیست بلکه بر استفاده محدود و هدفمند از آن در مواردی تاکید میکند که نوجوان واقعا با چاقی بالینی و پیامدهای پزشکی آن مواجه است.
سلامت روان و تصویر بدنی نوجوانان
برخی روانپزشکان و متخصصان سلامت نوجوانان نیز درباره تاثیر اجتماعی گسترش این داروها ابراز نگرانی کردهاند.
به گفته آنان در جوامعی که لاغری ارزش اجتماعی بالایی دارد، تبلیغ گسترده داروهای کاهش وزن ممکن است فشار بیشتری بر نوجوانان برای رسیدن به استانداردهای ظاهری وارد کند. برخی متخصصان همچنین بر لزوم توجه به احتمال همپوشانی این موضوع با اختلالات خوردن تأکید میکنند.
با این حال، شواهد علمی در این زمینه هنوز محدود است و پژوهشها ادامه دارد.
پرسش بیپاسخ: پس از قطع دارو لاغری چه اتفاقی میافتد؟
یکی دیگر از موضوعات مورد بحث، بازگشت وزن پس از قطع درمان است.
مطالعات نشان دادهاند که بسیاری از بیماران پس از توقف مصرف دارو بخشی از وزن ازدسترفته را دوباره به دست میآورند. همین مسئله این پرسش را مطرح کرده است که آیا برخی بیماران برای حفظ نتایج درمان باید مصرف دارو را برای مدت طولانی ادامه دهند یا خیر.
این موضوع هنوز یکی از پرسشهای مهم و حلنشده در حوزه درمان چاقی به شمار میرود.
در حال حاضر شواهد علمی نشان میدهد داروهایی مانند سماگلوتاید میتوانند به کاهش وزن نوجوانان مبتلا به چاقی کمک کنند و به همین دلیل نیز در آمریکا و اتحادیه اروپا برای گروههای مشخصی از نوجوانان تأیید شدهاند.
با این حال، جامعه پزشکی بر سر گسترش مصرف این داروها اتفاق نظر کامل ندارد. بحث اصلی نه بر سر اثربخشی دارو، بلکه درباره پیامدهای بلندمدت، مدت زمان لازم برای درمان، تاثیرات احتمالی بر دوران رشد و خطر پزشکیسازی بیش از حد چاقی در سنین پایین است.
به همین دلیل، رویکرد غالب در میان نهادهای سلامت و بسیاری از متخصصان، استفاده از این داروها تنها در موارد چاقی بالینی و تحت نظارت پزشکی، در کنار اصلاح سبک زندگی است.