بر اساس برآوردها، جمعیت اتحادیه اروپا تا سال ۲۱۰۰ حدود ۵۳ میلیون نفر کمتر میشود. کارشناسان مهاجرت را عامل تفاوت میان کشورها میدانند و میگویند تا آن زمان یک سوم اروپاییها بالای ۶۵ سال خواهند بود.
نرخ باروری در اروپا در حال کاهش است و جمعیت این قاره رو به پیری میرود. تازهترین برآوردهای یورواستات نشان میدهد جمعیت اتحادیه اروپا بین سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۱۰۰ حدود ۱۱٫۷ درصد کم خواهد شد. جمعیت از ۴۵۲ میلیون نفر به ۳۹۹ میلیون نفر میرسد؛ یعنی تا آغاز قرن آینده ۵۳ میلیون نفر کمتر خواهد شد. این پیشبینی اثر مهاجرت احتمالی را هم در نظر گرفته است.
آگهی
آگهی
اما تغییرات پیشبینیشده جمعیت در کشورهای اروپایی بسیار متفاوت است. در حالی که جمعیت برخی کشورها در سال ۲۱۰۰ نسبت به ۲۰۲۵ بیشتر خواهد شد، بسیاری دیگر با کاهش جمعیت روبهرو میشوند.
پس کدام کشورها با تندترین کاهش جمعیت روبهرو میشوند؟ کدام کشورها رشد میکنند؟ چه عواملی پشت این تفاوتهاست؟ چرا جمعیت بعضی کشورها بالا میرود و بعضی دیگر پایین میآید؟
در میان ۳۰ کشور اروپایی، برای ۱۲ کشور رشد جمعیت و برای ۱۸ کشور کاهش جمعیت تا سال ۲۱۰۰ پیشبینی شده است.
پیشبینی میشود لتونی (۳۳٫۹ درصد)، لیتوانی (۳۳٫۴ درصد)، لهستان (۳۱٫۶ درصد) و یونان (۳۰٫۱ درصد) بیشترین افت جمعیت را ثبت کنند؛ یعنی همگی بالای ۳۰ درصد. این یعنی ممکن است تا سال ۲۱۰۰ بیش از سه نفر از هر ده نفر ساکنان این کشورها از دست بروند.
کاهش جمعیت در بلغارستان (۲۸ درصد)، کرواسی (۲۷ درصد)، اسلواکی (۲۶٫۷ درصد)، رومانی (۲۴٫۳ درصد)، ایتالیا (۲۴ درصد) و مجارستان (۲۲٫۵ درصد) نیز بالای ۲۰ درصد خواهد بود. این تقریبا معادل از دست دادن حدود یک نفر از هر چهار نفر در این کشورهاست؛ کاهشی بسیار چشمگیر.
همچنین پیشبینی میشود جمعیت پرتغال (۱۹٫۳ درصد)، استونی (۱۹٫۱ درصد)، چک (۱۱٫۵ درصد)، فنلاند (۱۰٫۷ درصد)، اسلوونی (۱۰٫۶ درصد) و آلمان (۱۰٫۶ درصد) بین ۱۰ تا ۲۰ درصد کمتر شود.
در مقابل، سه کشور اروپایی هرچند جمعیت نسبتا کوچکی دارند، اما قرار است تا سال ۲۱۰۰ بیش از ۲۵ درصد رشد جمعیت داشته باشند: لوکزامبورگ (۳۶٫۴ درصد)، ایسلند (۲۷٫۱ درصد) و مالت (۲۶ درصد).
سوئیس (۱۶٫۹ درصد)، ایرلند (۱۴٫۶ درصد)، نروژ (۱۱٫۸ درصد) و سوئد (۱۰ درصد) از دیگر کشورهایی هستند که انتظار میرود جمعیتشان بیش از ۱۰ درصد افزایش یابد.
«عمدتا ناشی از الگوهای گذشته و آینده مهاجرت»
دکتر توماش سوبوتکا، معاون مدیر موسسه جمعیتشناسی وین، به یورونیوز هلث گفت: «این تفاوت عمدتا ناشی از اختلاف در نرخهای گذشته و پیشبینیشده مهاجرت است که همراه با تفاوت در ساختار سنی جمعیت عمل میکند.»
او افزود: «کشورهایی که در دهههای گذشته هم باروری پایینی داشتهاند و هم با مهاجرت خروجی روبهرو بودهاند، معمولا ساختار سنی پیرتری دارند و شمار افراد جوان و در سنین باروری در آنها کم است.»
سوبوتکا تاکید کرد این تفاوت در پویایی جمعیت همچنین تحت تاثیر اختلاف در نرخهای پیشبینیشده باروری است، اما «در حد کمتری». به گفته او، کشورهای جنوب اروپا در مقایسه با دیگر مناطق قاره، باروری پایینتری داشتهاند و انتظار میرود در آینده نیز همین روند ادامه یابد.
دکتر آن گوزون از موسسه جمعیتشناسی وین نیز گفت عامل اصلی این تفاوتها توازن میان تغییر طبیعی جمعیت و خالص مهاجرت است.
او به یورونیوز هلث توضیح داد: «هرچند باروری در همه کشورهای اتحادیه اروپا پایین است، کشورهایی که مهاجرت ورودی پایدار دارند میتوانند با وجود باروری پایین، پس از سال ۲۰۵۰ هم رشد جمعیت داشته باشند (برای مثال لوکزامبورگ و مالت)، در حالی که کشورهایی با باروری پایین و ورود مهاجران ضعیفتر یا تراز منفی خالص مهاجرت، معمولا با کاهش جمعیت روبهرو میشوند (مثلا لتونی، لیتوانی و لهستان).»
نقش باروری و مرگومیر در این تفاوتها محدود است
به گفته دکتر دیمیتری جدانوف از موسسه ماکس پلانک برای پژوهشهای جمعیتشناسی، سه عامل اصلی پویایی جمعیت را توضیح میدهد: مرگومیر، باروری و مهاجرت.
او توضیح داد سطح کنونی باروری حتی برای حفظ اندازه فعلی جمعیت هم کافی نیست، بنابراین در صورت نبود مهاجرت، کاهش طبیعی جمعیت اجتنابناپذیر است. به گفته او، اختلافهای کشور به کشور در مرگومیر آنقدر بزرگ نیست که بتواند تفاوتهای مشاهدهشده در پویایی جمعیت را توضیح دهد.
جدانوف به یورونیوز هلث گفت: «مهاجرت تنها عاملی است که میتواند رشد جمعیت را در اروپا تضمین کند. بدیهی است که فرضیات مربوط به مهاجرت از کشوری به کشور دیگر تفاوت دارد.»
اسپانیا تنها کشور «چهار قدرت بزرگ» با رشد جمعیت
در میان چهار کشور بزرگ اتحادیه اروپا از نظر اندازه اقتصاد و جمعیت، اسپانیا تنها کشوری است که انتظار میرود تا سال ۲۱۰۰ رشد جمعیت هرچند اندک، معادل ۱٫۳ درصد، داشته باشد.
برای فرانسه کاهش خفیف جمعیت، حدود ۲٫۵ درصد، پیشبینی شده است. در عوض، آلمان (۱۰٫۶ درصد) و بهویژه ایتالیا (۲۴ درصد) احتمالا با افت بسیار بیشتری روبهرو میشوند.
سوبوتکا گفت: «اسپانیا در سه دهه گذشته موج بزرگی از مهاجرت ورودی را تجربه کرده که باعث شده با وجود نرخهای بسیار پایین باروری، جمعیت این کشور به سرعت رشد کند.»
او تاکید کرد که فرانسه نرخ باروری بالاتری از بیشتر کشورهای اتحادیه اروپا دارد و ترکیب این باروری نسبتا بالاتر، ساختار سنی جوانتر و مهاجرت متوسط باعث میشود جمعیت فرانسه در مجموع تقریبا ثابت بماند.
سوبوتکا همچنین به نقش باروری پایین و ساختار سنی بسیار سالخورده در ایتالیا اشاره کرد.
جابجایی در رتبهبندی جمعیت: اسپانیا از ایتالیا پیشی میگیرد
روندهای پیشبینیشده جمعیتی بین سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۱۰۰، جایگاه پرجمعیتترین کشورهای اروپا را هم تغییر خواهد داد.
چشمگیرترین تغییر این است که اسپانیا قرار است از ایتالیا سبقت بگیرد و به سومین کشور پرجمعیت اروپا تبدیل شود. در این بازه زمانی انتظار میرود جمعیت ایتالیا ۱۵ میلیون نفر کاهش یابد، در حالی که جمعیت اسپانیا حدود نیم میلیون نفر بیشتر شود.
در میان این ۳۰ کشور، سوئیس (از رتبه ۱۵ به ۱۰)، ایرلند (از ۲۱ به ۱۷) و نروژ (از ۱۹ به ۱۶) بیشترین صعود را در جدول خواهند داشت. در مقابل، بلغارستان (از ۱۶ به ۲۰)، پرتغال (از ۱۰ به ۱۳) و یونان (از ۱۲ به ۱۵) بیشترین سقوط رتبه را تجربه میکنند.
روندهای ناهمگون جمعیتی در اروپا
تغییرات پیشبینیشده جمعیت در فاصله ۲۰۲۵ تا ۲۱۰۰ در سراسر اروپا خطی و یکنواخت نیست. در برخی کشورها جمعیت تا مدتی رشد میکند و سپس رو به کاهش میگذارد، بنابراین سطح نهایی ممکن است کمتر یا بیشتر از سطح سال ۲۰۲۵ باشد.
اگر جمعیت سال ۲۰۲۵ را برای هر کشور مبنای ۱۰۰ در نظر بگیریم، روندهای جمعیتی در کشورهای مختلف الگوهای بسیار متفاوتی از رشد و کاهش را نشان میدهد. برای مثال در اتحادیه اروپا انتظار میرود جمعیت تا حدود سال ۲۰۴۰ به زیر سطح کنونی برسد. در اسپانیا پیشبینی میشود جمعیت تا حدود سال ۲۰۵۵ نزدیک به ۱۰ درصد بیشتر شود و سپس کاهش یابد، به طوری که در سال ۲۱۰۰ تنها حدود یک درصد بالاتر از سطح ۲۰۲۵ باشد.
با این حال در برخی کشورها در تمام این دوره روند، نزولی است؛ این کاهش در ایتالیا تندتر و در آلمان تدریجیتر خواهد بود.
تا سال ۲۱۰۰ یک سوم اروپاییها بالای ۶۵ سال خواهند بود
اگر تغییرات را بر اساس گروههای سنی نگاه کنیم، تصویر نشان میدهد که جمعیت اتحادیه اروپا تا سال ۲۱۰۰ به طور قابل توجهی مسنتر خواهد شد. نمودار اتحادیه اروپا که در بالا آمده، این دگرگونی جمعیتی تدریجی اما عمیق را نشان میدهد.
سهم افراد ۸۵ ساله و بالاتر قرار است بیش از سه برابر شود و از ۳٫۲ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۱۰٫۸ درصد در سال ۲۱۰۰ برسد؛ یعنی بیش از یک نفر از هر ده اروپایی در این گروه سنی خواهد بود.
همچنین سهم افراد ۶۶ تا ۸۴ ساله از ۱۷٫۶ درصد به ۲۱٫۸ درصد افزایش مییابد. در مجموع، جمعیت بالای ۶۵ سال تا سال ۲۱۰۰ نزدیک به یک سوم کل اروپاییها را تشکیل خواهد داد؛ در حالی که امروز حدود یک پنجم است.
در مقابل، پیشبینی میشود سهم همه گروههای سنی جوانتر از کل جمعیت کاهش یابد. جمعیت در سن کار، یعنی ۳۱ تا ۶۵ سال که ستون فقرات اقتصادهای اروپایی به شمار میرود، از ۴۷٫۸ درصد به ۴۰٫۵ درصد میرسد.