دولت ترکیه به ریاست رجب طیب اردوغان، با اجرای سیاستهایی مانند پرداخت کمکهای نقدی و ارائه وامهای یارانهای تلاش میکند نرخ فرزندآوری را افزایش دهد، اما این اقدامات تاکنون موفقیت قابل توجهی نداشته است.
رئیس جمهوری ترکیه کاهش نرخ تولد در این کشور را «فاجعه» و استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری را «خیانت» توصیف کرده و در سالهای طولانی حضور خود در قدرت، همواره از مردم خواسته است خانوادههای پرجمعیتتری تشکیل دهند.
آگهی
آگهی
تاکید او بر الگوی خانواده سنتی است که در آن پدر نقش نانآور و مادر نقش اصلی خانهداری را بر عهده دارد، و داشتن دستکم سه فرزند یا بیشتر را توصیه کرده است.
او اخیرا نیز گفته است که «چرا نباید دستکم چهار یا پنج فرزند داشت؟» به گفته او، افزایش جمعیت میتواند به ترکیه کمک کند تا با قدرت بیشتری به آینده حرکت کند، اما این سیاستها تاکنون نتیجه مورد نظر دولت را به همراه نداشته است.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
نرخ باروری کل در ترکیه یا به عبارتی میانگین تعداد فرزندانی که انتظار میرود یک زن در طول زندگی خود داشته باشد، بیش از یک دهه است که در حال کاهش بوده است. این نرخ اکنون بهطور محسوسی پایینتر از سطح ۲.۱ است؛ رقمی که برای حفظ ثبات جمعیت بدون اتکا به پذیرش مهاجرت ضروری محسوب میشود، چه برسد به افزایش جمعیت.
جمعیتشناسان این کاهش را به مجموعهای از عوامل جهانی از جمله شهرنشینی، تغییر سبک زندگی و گسترش آموزش عالی، بهویژه در میان زنان نسبت میدهند. در کنار این عوامل، آنها شرایط اقتصادی ناشی از سیاستهای اقتصادی آقای اردوغان را نیز موثر میدانند.
به گفته کارشناسان، تورم بالا و پایدار همراه با دستمزدهای پایین باعث شده بسیاری از خانوادهها در تامین هزینههایی مانند مسکن، مراقبت از کودکان و سایر نیازهای اساسی با فشار جدی روبهرو شوند.
تفاوت ترکیه با دیگر کشورها
بسیاری از دیگر کشورها، از جمله ایالات متحده و کره جنوبی نیز با کاهش نرخ باروری مواجه هستند. و همین موضوع نگرانی سیاستگذاران را درباره اینکه جمعیتهای سالخورده باعث کمبود نیروی کار، ورشکستگی صندوقهای بازنشستگی و تضعیف اقتصادها خواهند شد، افزایش داده است.
با این حال، تعداد کمی از این کشورها رهبرانی دارند که مانند رئیس جمهوری اردوغان، این مسئله را به یک هدف شخصی برای تشویق مردم به فرزندآوری بیشتر تبدیل کرده باشند. تحلیلگران میگویند انگیزههای آقای اردوغان تنها به دغدغههای اقتصادی محدود نیست، بلکه با یک نگاه محافظهکارانه اسلامی نسبت به ساختار جامعه ترکیه نیز پیوند دارد.
به گفته آنها، سیاستهای مورد نظر رئیس جمهوری ترکیه عملا زوجهایی را که تمایلی به فرزندآوری ندارند، و همچنین زوجهای الجیبیتیکیو را که خواهان فرزند هستند، در بر نمیگیرد.
این قبیل سیاستها فضای محدودی برای زنان شاغل و دارای اهداف حرفهای باقی میگذارند.
«شغل واقعی، داشتن فرزند است.»
نمونهای از این نگاه را آقای اردوغان در سال ۲۰۲۲ میلادی در پارلمان ترکیه نشان داد؛ وقتی که در جریان معرفی یک نماینده جدید به حزب خود، رو به او پرسید: «چند فرزند داری؟» این نماینده که مهمت علی چلبی نام داشت، پاسخ داد: «یک فرزند.» آقای اردوغان در واکنش، نارضایتی خود را با اخم نشان داد.
سپس این نماینده به همسرش اشاره کرد که در کنار او حضور داشت و گفت او یک زن تحصیلکرده با مدرک دکترا و دارای شغل است. اما این توضیح برای رئیس جمهوری ترکیه قانعکننده نبود و آقای اردوغان تاکید کرد: «شغل واقعی، داشتن فرزند است. باید تعداد فرزندان را افزایش دهیم.»
اگرچه نرخ باروری ترکیه در میان پایینترین نرخهای جهان قرار ندارد، اما کاهش آن بسیار سریع بوده است. در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی، این نرخ همچنان بهطور قابل توجهی بالاتر از «سطح جایگزینی جمعیت» معادل میانگین ۲.۱ فرزند برای هر زوج بود.
این نرخ در سال ۲۰۱۴ به اوج خود رسید و در سال ۲۰۱۷ به زیر سطح جایگزینی سقوط کرد. در سال ۲۰۲۴، آخرین سالی که دولت آمار آن را منتشر کرده است، نرخ باروری به پایینترین سطح تاریخی خود یعنی ۱.۴۸ رسید.
در تلاش برای تغییر این روند جمعیتی، دولت رئیس جمهوری اردوغان مجموعهای از سیاستها را برای تشویق فرزندآوری اجرا کرده است.
سال ۲۰۲۵ را «سال خانواده» اعلام کرد و امسال نیز آغاز «دهه خانواده و جمعیت» تا سال ۲۰۳۵ نامگذاری شده است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
همچنین در این ماه، دولت مرخصی زایمان را برای مادران از ۱۶ هفته به ۲۴ هفته و برای پدران از ۵ روز به ۱۰ روز افزایش داده است. از دیگر سیاستهای جدید، پرداخت حدود ۱۱۰ دلار به والدین هنگام تولد اولین فرزند است.
خانوادهها همچنین در صورت داشتن بیش از یک فرزند، کمکهزینه ماهانه دریافت میکنند؛ ۳۳ دلار برای فرزند دوم و ۱۱۰ دلار برای فرزندان بعدی. علاوه بر این، زوجهای جوان میتوانند برای کاهش هزینههای ازدواج، وامهای بدون بهره دریافت کنند.
با این حال، برخی والدین معتقدند که این مشوقها در برابر هزینههای سنگین زندگی آنقدر ناچیز است که تاثیری بر تصمیم آنها برای داشتن فرزند بیشتر ندارد.
نرخ تورم سالانه در ترکیه طی بیش از چهار سال گذشته هیچگاه به زیر ۳۰ درصد نرسیده و در برخی دورهها حتی از ۸۰ درصد نیز عبور کرده است.
رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه که خودش چهار فرزند دارد، سالهاست از مردم ترکیه میخواهد دستکم سه فرزند داشته باشند. با این حال، حتی برخی از مسئولان حوزه سیاستهای خانواده نیز همیشه مطابق همین توصیه عمل نکردهاند.