پژوهشگران دریافتهاند بسیاری افراد عمیقترین خواب را نه فقط در استراحت ناهوشیار، بلکه پس از رویاهای بسیار واقعی حس میکنند و این باور را به چالش میکشد که خواب عمیق یعنی مغز «خاموش».
چه چیزی یک خواب شبانه خوب را رقم میزند؛ ساعاتی که در تخت میگذرانید یا آنچه در این مدت در ذهنتان میگذرد؟ یافتههای تازه نشان میدهد پاسخ تا حدی ممکن است در رویاهای شما نهفته باشد.
آگهی
آگهی
پژوهشی که توسط پژوهشگران مدرسه مطالعات پیشرفته آیامتی لوکا انجام و در PLOS Biology (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شده است، نشان میدهد رویاهای زنده و پرجزئیات ممکن است خواب را عمیقتر و ترمیمکنندهتر احساسشده جلوه دهند، نه این که آن را مختل کنند.
دههها تصور میشد خواب عمیق یعنی مغزی که تا حد زیادی «خاموش» است با امواج کند و فعالیت حداقلی. در مقابل، رویا دیدن با خواب رم پیوند خورده است؛ مرحلهای که در آن فعالیت مغز بیشتر شبیه بیداری به نظر میرسد. اما دادههای جدید نشان میدهد این باور بیش از حد سادهانگارانه بوده است.
رویا هرچه عمیقتر، خواب هم عمیقتر؟
پژوهشگران ۱۹۶ ثبت شبانه خواب را از ۴۴ فرد بزرگسال سالم تحلیل کردند و برای پایش فعالیت مغز هنگام خواب از الکتروانسفالوگرافی با چگالی بالا استفاده کردند.
شرکتکنندگان بارها در مرحله خواب غیررم بیدار شدند و از آنها خواسته شد تجربههای ذهنی خود را توصیف کنند و بگویند احساس میکردند خوابشان تا چه حد عمیق بوده است.
در بیش از ۱۰۰۰ بیدار شدن، یافتهها نشان داد شرکتکنندگان عمیقترین خواب را نه فقط زمانی گزارش کردند که هیچ تجربه آگاهانهای نداشتند، بلکه پس از رویاهای زنده و رویاهای غوطهورکننده هم چنین حسی داشتند. در مقابل، افکار سبکتر و تکهتکه با حس خواب سطحیتر همراه بود.
جولیو برناردی، نویسنده ارشد این مطالعه، گفت: «به بیان دیگر همه فعالیتهای ذهنی در خواب از نظر احساسی یکسان نیستند.» او افزود: «به نظر میرسد کیفیت تجربه، بهویژه میزان غوطهور شدن فرد در آن، تعیینکننده است.»
او گفت: «این موضوع نشان میدهد رویا دیدن میتواند نحوه تفسیر فعالیت مغز توسط خود خواببیننده را دگرگون کند؛ هرچه رویا غوطهورکنندهتر باشد، خواب عمیقتر احساس میشود.»
چرا این پژوهش اهمیت دارد؟
نتایج این پژوهش میتواند نگاه دانشمندان و متخصصان خواب به مفهوم کیفیت خواب را تغییر دهد.
تا امروز خواب عمدتا با شاخصهای عینی مانند امواج مغزی، مرحله خواب یا مدت کل زمان خواب سنجیده شده است، اما این مطالعه بر نحوه ارزیابی خود شرکتکنندگان از خوابشان تمرکز میکند.
پژوهشگران همچنین دریافتند هرچه شب جلوتر میرفت، شرکتکنندگان به شکل متناقضی گزارش میکردند که خوابشان عمیقتر شده است، در حالی که شاخصهای زیستی نشان میداد فشار خواب در حال کاهش است.
این تغییر با غوطهورکنندهتر شدن رویاها همزمان بود و به یک توضیح احتمالی اشاره میکند: رویاها شاید به حفظ احساس خواب عمیق کمک کنند، حتی زمانی که بدن استراحت خود را تا حدی کامل کرده است.
برناردی گفت: «درک این که رویاها چگونه به احساس خواب عمیق کمک میکنند، افقهای تازهای در زمینه سلامت خواب و سلامت روان میگشاید.»
او افزود: «اگر رویاها به حفظ احساس خواب عمیق کمک کنند، دگرگونی در رویا دیدن میتواند تا حدی توضیح دهد چرا برخی افراد با وجود عادی بودن شاخصهای عینی استاندارد خواب، باز هم احساس میکنند بد میخوابند.»
اگر کیفیت رویا بر عمق ادراکشده خواب تاثیر بگذارد، در آینده ممکن است درمانها فقط بر افزایش مدت یا تداوم خواب تمرکز نکنند، بلکه به ماهیت تجربه رویا هم بپردازند.