فرقی نمیکند شما چیپس یا سیبزمینی سرخکردهی دیگری را بردارید یا قربانی این کار باشید؛ یک پژوهش تازه نشان میدهد این خوراکیها وقتی «از بشقاب دیگران» برداشته میشوند، معمولاً خوشمزهتر به نظر میرسند.
برخی شاید سیبزمینی سرخکرده را زبان مشترک عشق بدانند. تقریبا همه آن را دوست دارند و از آن دست خوراکیهایی است که آدمها را در پیوندی شاد از روغن طلایی دور هم جمع میکند؛ مگر این که یکی از جمع، دزد سیبزمینی باشد.
آگهی
آگهی
همهمان این موقعیت را تجربه کردهایم: برای خودتان یک ظرف بزرگ سیبزمینی سرخکرده سفارش میدهید و همراهتان با اطمینان میگوید که نمیخواهد، همان سالاد برایش کافی است.
شما هم میپرسید مطمئنی؟
جواب میدهد مطمئن است.
اما همین که سیبزمینیها میرسند، ظاهر فرشتهمنشش ناگهان فرو میریزد.
اول با ملایمت میگوید «فقط یکی» بردارد. بعد میشود دو سه تا. تا چشم باز میکنید از دستشویی برمیگردید و میبینید کاسه تقریبا خالی است و فقط چند تکه نرم و وارفته ته آن مانده است.
پژوهشگران آکادمی علوم پزشکی روسیه تصمیم گرفتند بررسی کنند چرا این وسوسه دزدیدن سیبزمینی تمام نمیشود و این که آیا «تخطی اخلاقی میتواند لذت چشایی را بیشتر کند» یا نه.
برای انجام این مطالعه که در نشریه Food Quality and Preference منتشر شده، پژوهشگران به هر یک از ۱۲۰ شرکتکننده همان مقدار سیبزمینی سرخکرده را دادند؛ یک بار مستقیم و یک بار به عنوان پذیرایی از سوی فردی دیگر.
در مرحله پایانی از آنان خواسته شد در دو سناریوی کمخطر و پرخطر، یواشکی از ظرف سیبزمینی دیگر شرکتکنندگان بدزدند.
بعد از آن از شرکتکنندگان خواسته شد میزان خوشمزگی سیبزمینیها را در مقیاسی از ۱ تا ۹ رتبهبندی کنند؛ نتیجه این بود که سیبزمینیهای دزدیدهشده بالاترین نمره را گرفتند.
جالب این که هرچه خطر گیر افتادن بیشتر بود، سرخوشی ناشی از خوردن سیبزمینی هم بالاتر میرفت و سیبزمینیهای دزدیدهشده از نظر مزه، تردی و شوری ۴۰ درصد نمره بیشتری نسبت به سیبزمینیهای مستقیم سروشده کسب کردند.
به گفته شرکتکنندگان، هیجان همراه با احساس گناهِ سرقت مخفیانه سیبزمینی ممنوعه، خوردن آنها را هیجانانگیزتر میکرد.
این نتایج را میتوان به «ذهنیت کمیابی» هم ربط داد؛ اصطلاحی که توضیح میدهد مغز ما وقتی با کمبود چیزی روبهرو میشود چطور مضطرب و نگرانتر میشود و ما را رقابتیتر و تکانشیتر میکند.
همین منطق درباره هر چیز ممنوع دیگری هم صدق میکند. این پدیده که آن را «اثر میوه ممنوعه» مینامند میگوید وقتی به ما گفته میشود چیزی خط قرمز است، همان لحظه ارزشمندتر و خواستنیتر میشود.
مطالعات پیشین نشان داده است ذهنیت کمیابی میتواند توانایی ما برای همدلی با رنج دیگران و در این مورد، رنجش آنها را هم تضعیف کند.
به گفته نویسندگان این مطالعه، یافتههای آنها به گسترش «درک ما از این که تخطیهای روزمره چگونه مدارهای پاداش را در مغز درگیر میکند» کمک میکند و بینش بیشتری درباره روانشناسی رفتاری و فرایندهای فکری انسان که زیربنای عادات غذایی ماست به دست میدهد.
البته این نتایج بعید است کسی را از دستبرد زدن به سیبزمینیهای شما منصرف کند، اما دستکم برای بار بعد به متخلفان یک بهانه علمی خوب میدهد.