دانشمندان ناسا و اخترشناسان بینالمللی موفق شدهاند یکی از بزرگترین معماهای نیمقرن گذشته درباره سیاهچاله بزرگ در مرکز کهکشان راه شیری را حل کنند.
بیشتر سیاهچالههای بزرگ جهان هنگام بلعیدن مواد پیرامون خود، بادها یا جتهای قدرتمندی از ذرات را به فضا پرتاب میکنند. با این حال، دانشمندان تا به امروز نتوانسته بودند چنین جریانی را در اطراف سیاهچاله مرکز راه شیری پیدا کنند.
آگهی
آگهی
این سیاهچاله که «کمان آ*» (*Sagittarius A) نام دارد، سرنوشت و تکامل کهکشان ما را کنترل میکند.
اکنون اما ثبت دقیقترین و عمیقترین تصویر تاریخ از این منطقه، دیدگاهی کاملا جدید از یک باد باستانی با قدمت ۲۰ هزار سال را در اختیار دانشمندان قرار داده است.
مارک گورسکی، اخترفیزیکدان دانشگاه نورثوسترن و یکی از سرپرستان این پژوهش، در این باره میگوید: «تا زمانی که یک سیاهچاله در یک خلاء مطلق و کامل قرار نداشته باشد، باید به نحوی از خود باد تولید کند و ما میدانیم که هیچ خلاء مطلقی در جهان وجود ندارد.»
وی افزود: «با این مشاهدات جدید، این نخستین بار است که ما به تصویری آنقدر واضح و شفاف دست یافتهایم که میتوانیم ردپای این باد را در آن ببینیم. ما به دادهها نگاه کردیم و گفتیم: خودش است! این همان چیزی است که همه به مدت ۵۰ سال به دنبالش بودند.»
نفوذ به دل گرد و غبار با چشمان تیزبین «آلما»
دانشمندان برای دستیابی به این موفقیت، دادههای حاصل از پنج سال رصد مداوم توسط تلسکوپهای رادیویی «آلما» (آرایه میلیمتری/زیرمیلیمتری بزرگ آتاکاما) واقع در شیلی را تجزیه و تحلیل کردند.
این تلسکوپها توانستند از میان تودههای متراکم گاز و غبار که پیش از این دید ما را به «کمان آ*» کور کرده بود، نفوذ کنند.
محققان پس از ثبت تصویر گازهای نزدیک به سیاهچاله، سیگنالهای رادیویی خود سیاهچاله را که از مواد در حال چرخش به دور آن ساطع میشد، به روشهای دیجیتال کاهش دادند تا تصویر پسزمینه شفاف شود.
نتیجه این کار، تصویری بود ۱۰۰ برابر عمیقتر و ۸۰ برابر تیزتر (واضحتر) از تمام نقشههای پیشین این منطقه؛ امری که تماشای نواحی کاملا نامرئی در گذشته را ممکن ساخت.
این تصویربرداری فوقپیشرفته، وجود یک حفره عظیم و مخروطیشکل را فاش کرد که کاملا خالی از گازهای سرد بود.
دانشمندان میگویند چنین ساختاری تنها میتواند توسط بادهای داغ ساطعشده از سیاهچاله شکل گرفته باشد، چرا که بادهای ناشی از ستارههای اطراف سیاهچاله هرگز قدرت کافی برای تراشیدن و خالی کردن جرمی به این بزرگی را ندارند.
آقای گورسکی در این باره میگوید: «وقتی مواد داغ از سیاهچاله به بیرون پرتاب میشوند، نمیتوانند در کنار مواد سرد همزیستی داشته باشند. این جریان داغ یا مواد سرد را به بیرون پرتب میکند یا آنها را داغ میکند؛ و اگر گاز بیش از حد داغ شود، دیگر در طولموجهای رادیویی مربوط به گاز سرد دیده نخواهد شد.»
سیاهچالهای در فاز آرامش
النا مورچیکووا، دیگر سرپرست این مطالعه، با اشاره به ویژگیهای این باد کهکشانی گفت: «این باد چندان قدرتمند نیست و جهت آن نیز احتمالا به مرور زمان تغییر میکند. این یافته نشان میدهد که سیاهچاله ما منحصربهفرد نیست و جایگاه ما نیز در کیهان ویژگی عجیبی ندارد.»
مشاهدات نشان میدهند که «کمان آ*» در حال حاضر در یکی از آرامترین دورانهای حیات خود به سر میبرد؛ هرچند شواهدی از ناآرامیهای شدید در گذشته آن وجود دارد.
پیش از این، رصدخانه پرتو ایکس چاندرای ناسا نیز تشعشعاتی را در همان ناحیه مخروطیشکل رصد کرده بود که با یافتههای جدید کاملا همخوانی دارد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
سیاهچاله «کمان آ*» نخستین بار در سال ۱۹۷۴ کشف شد و از آن زمان تاکنون کانون توجه اخترشناسان بوده است.
مارک گورسکی با نقلقولی از کارل سگان میگوید: «ادعاهای شگفتآور، نیازمند شواهد شگفتآور هستند. ما میخواستیم صد در صد مطمئن شویم که آنچه میبینیم صرفا یک خطای تصویری یا نویز ناشی از پردازش دادهها نیست. سپس وقتی تصویر پرتو ایکس چاندرا را روی کار گذاشتیم، همهچیز به شکلی بینقص جفتوجور شد و ویژگیهای مولکولی کاملا بر هم منطبق شدند.»
دکتر مورچیکووا نیز در پایان درباره حس اعضای تیم پس از این کشف بزرگ گفت: «وقتی چیزی را پیدا میکنید که پیش از آن هیچکس ندیده است، نخستین فکری که به ذهنتان خطور میکند این نیست که خدای من، ما یک کشف بزرگ کردیم!؛ بلکه با خود میگویید خدای من، کجای تحلیلهای من غلط بوده است؟ اما وقتی تصویر خودمان را با دادههای پرتو ایکس چاندرا تطبیق دادیم، همهچیز معنا پیدا کرد.»