فاصله زمانی میان خبرها کوتاه است؛ زنی ۴۵ساله به دست برادرش، دختری ۱۶ساله به دست پدرش، زنی ۲۷ساله به دست همسرش و زنی ۳۹ساله به دست شریک عاطفیاش کشته شدند. این تنها چند نام از میان خبرهای زنکشی در ۱۰ روز اخیر است؛ قتلهایی با انگیزه «ناموسی» که نقطه مشترک آنها مردی از نزدیکترین حلقه زندگی زن است.
تازهترین نام سهیلا محمودی است|،زنی ۴۵ساله که بنا بر گزارش سازمان حقوق بشری ههنگاو، برادرش با ضربات متعدد چاقو او را به قتل رسانده است. آنچه درباره انگیزه قتل منتشر شده همان عبارتی است که بارها در خبرهای مربوط به قتل زنان تکرار میشود «اختلافات خانوادگی».
آگهی
آگهی
هانا رکان کودک ۱۶ساله هم به دست پدرش و در حالی که خواب بود با شلیک گلوله به سرش کشته شد. بنا بر گزارش ههنگاو هانا سالها تحت کنترل شدید پدر قرار داشت، از ادامه تحصیل محروم شده بود و اجازه داشتن تلفن همراه را نیز نداشت. این سازمان نوشته است که پیش از قتل خواستگاری یکی از بستگان و تصور پدر درباره ارتباط هانا با او، خشم پدر را برانگیخته بود.
چند روز پیش هم خبر قتل مرضیه منتشر شد، زن ۳۹سالهای که شریک عاطفیاش متهم به قتل اوست. براساس اطلاعات منتشرشده مرضیه بر اثر خفگی و اصابت جسم سخت به سر جان باخته است. زن ۲۷ساله نیز بنا بر گزارش خبرگزاری ایلنا به دست همسرش کشته شده است.
در ماههای اخیر نیز نام دختران و زنان جوان دیگری به فهرست قربانیان زنکشی اضافه شده است. ساناز مهرابی ۱۵ساله، لیلا دلیر ۲۵ساله، آزیتا (سهیلا) رحمتزهی ۲۲ساله، روشنا نوریکودی ۱۵ساله و نیلوفر مجاور ۲۷ساله، از جمله زنانی هستند که بنا بر گزارشهای منتشرشده، به دست مردانی از خانواده یا نزدیکانشان کشته شدهاند. در شماری از این پروندهها، «حفظ آبرو»، «ناموس» و آنچه «غیرت» خوانده میشود، بهعنوان انگیزه یا زمینه قتل مطرح شده است.
یک فعال حقوق زنان که نخواست نامش فاش شود به یورونیوز میگوید: «بسیاری از قتلهایی که با عنوان اختلافات خانوادگی روایت میشوند رخدادهایی ناگهانی نیستند بلکه پایان چرخهای از کنترل تهدید و خشونتاند. زنانی که به دلایلی مانند وابستگی مالی، نگرانی از حضانت فرزندان یا نداشتن امکان بازگشت به خانواده راه خروج از رابطه خشونتآمیز را دشوار میبینند گاه ناچار به ادامه زندگی در همین چرخه میشوند. چرخهای که در نبود حمایت موثر میتواند به خشونتی مرگبار ختم شود.»
فاصله میان انتشار خبر مرگ این زنان گاه به چند روز هم نمیرسد؛ خبرهایی که از نقاط مختلف کشور میآیند و نشان میدهند زنکشی به جغرافیا، طبقه یا گروه اجتماعی خاصی محدود نیست. در میان پروندههای زنکشی زنان و مردان تحصیلکرده و متعلق به اقشار مرفه نیز دیده میشوند.
در تداوم این خشونت عوامل مختلفی نقش دارند؛ از خلاهای قانونی و کمبود حمایتهای اجتماعی از زنان در معرض خشونت تا نبود آموزشهای بنیادین و نگرشهای ریشهدار مردسالارانه.
در قوانین ایران نیز مواردی وجود دارد که زمینه خشونت علیه زنان را تقویت میکند. ماده ۶۳۰ قانون مجازات اسلامی ایران به مردی که شاهد رابطه جنسی همسرش با مرد دیگری است، اجازه میدهد هر دوی آنها را به قتل برساند. ماده ۳۰۱ همین قانون پدر و جد پدری را اگر چنانچه فرزند خود را به قتل برسانند از مجازات اعدام معاف میکند.
در رسانههای رسمی ایران این قتلها اغلب با عنوان «اختلافات خانوادگی» روایت میشوند؛ اما فعالان حقوق زنان میگویند این عبارت پوششی برای قتلهایی با انگیزه ناموسی و راهی برای حساسیتزدایی جامعه نسبت به زنکشی در ایران است.
براساس آمار ههنگاو، تنها در ماه اوت دستکم ۱۹ زن در ایران کشته شدهاند و در بیشتر این موارد عامل قتل یکی از اعضای خانواده یا نزدیکان قربانی بوده است. از میان این زنان ۱۰ نفر به دست همسر، دو نفر به دست پدر، دو نفر به دست همسر سابق، یک نفر به دست دایی و یک نفر به دست داماد کشته شدهاند.
با وجود افزایش حضور اجتماعی، تحصیلات و استقلال اقتصادی زنان در ایران، خشونت خانگی و زنکشی همچنان ادامه دارد.
یک فعال زنان حقوق زنان به یورونیوز گفته است که تغییر نکردن قوانین حمایتی متناسب با تحولات زندگی زنان یکی از عوامل این وضعیت است. او گفت: «شکاف میان تغییرات اجتماعی و استقلال بیشتر زنان از یک سو و ساختارهای قانونی و مردسالارانه از سوی دیگر زنان را همچنان در برابر خشونت آسیبپذیر نگه داشته است.»
روزنامه شرق روز پنجشنبه در گزارشی نوشت که در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵، شمار خانههای امن غیردولتی فعال در ایران از ۱۵ مرکز به ۵ مرکز کاهش یافته است؛ روندی که فعالان حقوق زنان میگویند میتواند زنان خشونتدیده را دوباره به محیط ناامن و چرخه خشونت بازگرداند.
خانههای امن برای اسکان موقت زنان و کودکانی ایجاد شدهاند که در معرض خشونت خانگی قرار دارند و ادامه حضورشان در خانه میتواند جان یا سلامت آنها را به خطر بیندازد.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
سازمانهای حقوقبشری پیشتر اعلام کرده بودند از ابتدای سال ۲۰۲۵ تا ۲۵ نوامبر همان سال دستکم ۱۷۶ مورد زنکشی در شهرهای مختلف ایران ثبت شده است.