تولیدکنندگان نفت خلیج فارس میلیاردها دلار برای احداث خطوط لوله هزینه میکنند که نفت خام را دور از تنگه هرمز عبور میدهد، چرا که با تداوم کنترل ایران بر این آبراه، مهمترین شریان صادراتی منطقه همچنان ناامن است.
پیش از آغاز جنگ، هر روز حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خلیج فارس از تنگه هرمز عبور میکرد، در حالی که در دوران صلح نزدیک به یک پنجم نفت معامله شده جهان از این گلوگاه دریایی میگذشت.
آگهی
آگهی
با آنکه این مسیر دریایی هنوز تا حد زیادی بسته است و قیمتهای جهانی بالا مانده، به گفته مقامهای خلیج فارس، شرکتهای انرژی و تحلیلگران بازار دست کم هفت پروژه بزرگ خط لوله اکنون در دست ساخت، برنامهریزی یا مذاکره است تا صادرات را از مسیر دریای سرخ، کانال سوئز و خلیج عمان به بیرون هدایت کند.
با شعله ور شدن دوباره جنگ ایران در ماه جاری، بهای نفت برنت در زمان نگارش این گزارش دوباره حدود ۹۳ دلار برای هر بشکه است؛ بسیار بالاتر از حدود ۷۲ دلاری که پس از آتش بس کوتاه ژوئن ثبت شده بود و شاخص نفتی آمریکا، دبلیو.تی.آی، نیز به حدود ۹۰ دلار برای هر بشکه رسیده است.
ویکتوریا گرابنوگر، پژوهشگر ارشد شرکت دادهمحور کیپلر (Kpler)، گفت تکیه آنقدر سنگین بر تنگه هرمز «دیگر یک راهبرد محتاطانه بلندمدت نیست».
دو مسیر خروج اضطراری از هم اکنون وجود دارد و هر دو نزدیک به سقف ظرفیت خود هستند.
خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی که در دهه ۱۹۸۰ و زمانی ساخته شد که تهران در جریان جنگ ایران و عراق کشتیرانی را تهدید میکرد، نفت خام را از مجتمع عبقیق به ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند؛ جایی که نفتکشها از آنجا یا به سمت جنوب، به سوی دریای عرب، یا به سمت شمال، به سوی کانال سوئز حرکت میکنند.
در همین حال، امارات متحده عربی نفت بیشتری را به فجیره، بندر خود در ساحل خلیج عمان در حدود ۱۴۵ کیلومتری جنوب تنگه هرمز، هدایت میکند.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، این دو مسیر در مجموع پیش از جنگ بین ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز ظرفیت خالی داشتند و اکنون هر دو تقریبا با ظرفیت کامل کار میکنند و در مجموع حدود ۶.۵ میلیون بشکه در روز را جابهجا میکنند.
شرکت نفت دولتی ابوظبی نیز برای تکمیل پروژه ای که پیش از جنگ آغاز شده بود، با شتاب کار میکند.
این خط لوله ۳ میلیارد دلاری (۲.۶ میلیارد یورویی) به طول ۳۰۰ کیلومتر که در کنار یک خط موجود به سوی فجیره کشیده میشود، طوری طراحی شده که تحویل نفت را بیش از ۱.۲ میلیون بشکه در روز افزایش دهد و به گفته کیپلر حدود نیمی از آن تاکنون ساخته شده است. این شرکت انتظار دارد به دلیل لزوم گسترش خود بندر، هدف رسمی پایان پروژه در اوایل ۲۰۲۷ به میانه همان سال موکول شود.
به گفته این شرکت، حتی همین جدول زمانی نیز تنها به لطف محاصره قابل تصور شده است.
دریای سرخ؛ هم فرصتی تازه، هم خطری تازه
مسیر دریای سرخ آسیب پذیریهای خاص خود را دارد و تحولات این هفته بار دیگر این موضوع را یادآوری کرد.
شورشیان حوثی یمن که مورد حمایت ایران هستند و در واکنش به محاصره یمن از سوی عربستان و حمله به فرودگاه صنعا، محاصره کشتیهای مرتبط با عربستان را اعلام کرده اند، روز پنجشنبه گفتند به دو نفتکش سعودی به نامهای انسیلیا و لیلا حمله کرده و هر دو را به آتش کشیده اند.
رسانه های دولتی عربستان از آتش سوزی در قسمت جلوی نفتکش انسیلیا بدون تلفات خبر دادند، در حالی که مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا گزارش داد یک نفتکش در جنوب غربی الشعیب با «یک پرتابه ناشناس» هدف قرار گرفته است.
این گروه مورد حمایت ایران پیش از این نیز تنگه باب المندب، یکی از گلوگاههای دریایی که حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی از آن عبور میکند، را مختل کرده بود و حمله پهپادی حوثیها در سال ۲۰۱۹ خود خط لوله شرق-غرب را وادار به تعطیلی کرد.
شرط ۶۰ میلیارد دلاری عراق روی واشنگتن
در هیچ جای دیگری این تلاش برای یافتن مسیرهای جدید به اندازه عراق فوری نیست؛ کشوری که حدود ۹۰ درصد درآمدهای دولتی خود را از صادرات نفت به دست میآورد و به دلیل وابستگی به تنگه هرمز ناچار شده تولید را کاهش دهد.
علی الزیدی، نخست وزیر عراق، هفته گذشته از واشنگتن بازگشت؛ در حالی که ۴۸ توافق با شرکتهای آمریکایی در حوزه های انرژی، بهداشت و فناوری به ارزش بیش از ۶۰ میلیارد دلار امضا شده بود؛ توافقهایی که به گزارش رویترز شامل همکاری با شرکتهایی چون اکسون موبیل، شل، هالیبرتون، کی.بی.آر و جی.ای ورنووا است.
محور اصلی این بسته، توافق با سوریه برای بازسازی خط لوله ای است که از میدانهای نفتی کرکوک تا بندر مدیترانهای بانیاس امتداد دارد؛ پروژه ای که به گفته رسانه های دولتی عراق قرار است توسط شرکت شورون اجرا شود و وزارت خارجه آمریکا با استقبال از این طرح، آن را «یک گذرگاه حیاتی انرژی» با ظرفیت اولیه ۲ میلیون بشکه در روز توصیف کرده است.
بغداد همچنین در حال بررسی ساخت خط لوله ای از بصره به بندر عقبه در اردن است.
تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، پیشبینی کرد این توافقها تنگه هرمز را به موضوعی حاشیه ای تبدیل خواهد کرد.