آلمان همچنان یکی از بزرگترین اقتصادهای اروپا است، اما در رقابت برای جذب سرمایهگذاران خارجی در حال عقبنشینی است. دادههای تازه نشان میدهد کدام کشورها در حال جبراناند و چرا شرکتها بیش از پیش مردد شدهاند.
سرمایهگذاریهای خارجی برای بسیاری از کشورها محرک مهمی برای رشد اقتصادی، نوآوری و اشتغال بهشمار میرود. شرکتهایی که پایگاههای جدید راهاندازی میکنند، کارخانه میسازند یا مراکز تحقیقاتی خود را مستقر میکنند، فقط سرمایه وارد کشور نمیکنند، بلکه اغلب شغل ایجاد میکنند و زنجیرههای ارزش محلی را نیز تقویت میکنند.
آگهی
آگهی
به همین نسبت رقابت برای جذب سرمایهگذاران بینالمللی شدید است. دولتها برای قانع کردن شرکتها به انتخاب کشور خود، روی برنامههای حمایتی، مشوقهای مالیاتی و مجامع بینالمللی سرمایهگذاری حساب میکنند.
در این راستا دولتها از مجامع بینالمللی سرمایهگذاری و کارزارهای معرفی مزیتهای مکانی استفاده میکنند.
فرانسه در چند سال اخیر با رویکردی بهویژه تهاجمی وارد این رقابت شدهاست. دولت این کشور از سال ۲۰۱۸ با ابتکار «Choose France» برای جلب سرمایهگذاران بینالمللی تبلیغ میکند.
در چارچوب مجمع سرمایهگذاران امسال، امانوئل مکرون رئیسجمهور اعلام کرد که انتظار دارد ۹۳ میلیارد یورو سرمایهگذاری خارجی جذب شود؛ بهگفته کاخ الیزه این رقمی رکوردشکن است.
اما کشورهای اروپایی در مقایسه با یکدیگر تا چه حد موفق بودهاند؟ کدام کشورها بیشترین سرمایهگذاران بینالمللی را جذب میکنند؟
جایگاه آلمان در حال تضعیف است
برای سنجش رقابت کنونی بر سر سرمایهگذاران بینالمللی، مطالعه «EY Europe Attractiveness Survey (منبع به زبان آلمانی)» شاخص مناسبی بهشمار میرود. برخلاف آمار کلاسیک سرمایهگذاری مستقیم خارجی که میتواند بهدلیل معاملات بزرگ یا جریانهای مالی درونشرکتی تحریف شود، در این مطالعه تعداد پروژههای مشخص سرمایهگذاری شمرده میشود.
منظور طرحهای جدید شرکتهای خارجی است که در یک سال اعلام یا ثبت میشود؛ از جمله راهاندازی پایگاههای جدید، ساخت واحدهای تولیدی یا گسترش فعالیتهای موجود.
بر اساس تازهترین نسخه این مطالعه، در سال ۲۰۲۵ در اروپا ـ که در این گزارش بهعنوان یک منطقه و نه اتحادیه اروپا تعریف شدهاست ـ ۵۰۲۶ پروژه جدید سرمایهگذاری اعلام شد. این رقم نسبت به ۲۰۲۴ هفت درصد کاهش یافته و در عین حال پایینترین سطح در یازده سال گذشته است.
آلمان با ۵۴۸ پروژه همچنان در جایگاه سوم اروپا قرار دارد، اما بار دیگر با کاهش سرمایهگذاری روبهرو شد. تعداد پروژههای سرمایهگذاری ۱۰ درصد پایین آمد و به کمترین میزان از سال ۲۰۰۹ رسید.
نگاهی به روند بلندمدت تصویر نگرانکنندهتری نشان میدهد. در مقایسه با ۲۰۱۹ تعداد پروژههای سرمایهگذاری در آلمان ۴۴ درصد کاهش یافتهاست. این افت بسیار شدیدتر از کاهشهای ثبتشده در فرانسه (منفی ۲۸ درصد) یا بریتانیا (منفی ۳۴ درصد) است.
فرانسه همچنان پیشتاز، اسپانیا و ترکیه در حال اوجگیری
فرانسه با وجود کاهش محسوس، همچنان مهمترین مقصد سرمایهگذاری در اروپا باقی ماندهاست. تعداد پروژهها در ۲۰۲۵ با افت ۱۷ درصدی به ۸۵۲ مورد رسید و این کشور در میان مقاصد بزرگ سرمایهگذاری در اروپا بیشترین کاهش را ثبت کرد.
بریتانیا با ۷۳۰ پروژه در رتبه دوم ایستاد که نسبت به سال قبل ۱۴ درصد کمتر است.
در مقابل، اسپانیا و ترکیه از برندگان سال ۲۰۲۵ بودند. اسپانیا تعداد پروژههای سرمایهگذاری را ۲۰ درصد افزایش داد و به ۳۸۳ پروژه رساند و به این ترتیب تا رتبه چهارم بالا آمد. ترکیه با ۳۷۶ پروژه و رشدی هفت درصدی در جایگاه پنجم قرار گرفت.
لهستان نیز روند صعودی خود را ادامه داد. این کشور با ۲۸۵ پروژه و افزایش ۱۰ درصدی در رتبه ششم ایستاد. هلند هم از معدود کشورهایی بود که سرمایهگذاری در آن افزایش یافت و تعداد پروژهها با رشد هشت درصدی به ۱۵۹ رسید.
سال گذشته برای ایتالیا، بلژیک و پرتغال چندان موفقیتآمیز نبود. در ایتالیا تعداد پروژهها هشت درصد کاهش یافت و به ۲۰۶ مورد رسید، در بلژیک ۱۱ درصد کم شد و به ۱۸۷ مورد رسید. پرتغال ۱۸۶ پروژه ثبت کرد و با کاهش پنج درصدی روبهرو شد.
چرا سرمایهگذاران محتاطتر شدهاند
بهگفته شرکت EY، کاهش سرمایهگذاریها پیش از هر چیز به رشد ضعیف اقتصادی در بسیاری از اقتصادهای اروپایی مربوط میشود. قیمت بالای انرژی، نااطمینانیهای ژئوپولیتیک و کاهش کلی تمایل شرکتهای بینالمللی به سرمایهگذاری نیز به این وضعیت دامن زدهاست. مناقشات تجاری و نگرانی از تعرفههای جدید هم برنامهریزی بسیاری از شرکتهای بزرگ را دشوار کردهاست.
از نگاه بسیاری از سرمایهگذاران، ترکیب هزینههای نسبتا بالا با رشد اندک بهویژه مشکلساز است. EY همچنین به انتقاد روزافزون از پیچیدگی مقررات در اروپا اشاره میکند.
آهلرس گفت در آلمان «بار مالیاتی سنگین، هزینه بالای نیروی کار، انرژی گران و در عین حال بوروکراسی فلجکننده» عامل اصلی ضعف روند سرمایهگذاری است. بهگفته او «ناتوانی آلمان در انجام اصلاحات» حالا در سراسر جهان زبانزد شدهاست. او افزود: «از تصویر آلمان بهعنوان محل سرمایهگذاری باکیفیت و صخره اقتصادی در میانه طوفان، متاسفانه چیز زیادی باقی نماندهاست.»
سرمایهگذاری گسترده آلمان در خارج از کشور ادامه دارد
در حالی که جذابیت آلمان بهعنوان محل سرمایهگذاری کاهش یافتهاست، فعالیت سرمایهگذاری شرکتهای آلمانی در دیگر کشورهای اروپایی نیز بهطور محسوس پایین آمدهاست. شرکتهای آلمانی در سال ۲۰۲۵، ۴۸۴ پروژه سرمایهگذاری در دیگر کشورهای اروپایی اعلام کردند که ۲۴ درصد کمتر از سال قبل است. این کاهش غیرمعمول تلقی میشود، زیرا تعداد پروژهها در سالهای گذشته معمولا بیش از ۶۰۰ مورد بود. با این همه، آلمان همچنان بزرگترین سرمایهگذار اروپایی است.
فرانسه با ۱۰۱ پروژه بار دیگر مهمترین مقصد سرمایهگذاری شرکتهای آلمانی بود. برای نخستین بار ترکیه با پشت سر گذاشتن بریتانیا در جایگاه دوم قرار گرفت. عقبنشینی شرکتهای آلمانی در اروپای غربی بهویژه چشمگیر بود.
آمریکا دوباره بزرگترین سرمایهگذار در آلمان شد
در ترکیب جغرافیایی سرمایهگذاریها نیز جابهجاییهایی دیده میشود. پس از آن که شرکتهای چینی در سال ۲۰۲۴ برای نخستین بار پروژههای سرمایهگذاری بیشتری در آلمان از شرکتهای آمریکایی اعلام کردند، این روند در سال ۲۰۲۵ معکوس شد.
با ۹۸ پروژه، آمریکا بار دیگر مهمترین سرمایهگذار خارجی در آلمان بود. تعداد سرمایهگذاریهای آمریکا نسبت به سال قبل ۹ درصد افزایش یافت. چین با ۸۲ پروژه و کاهش ۱۵ درصدی تعداد طرحها، به رتبه دوم سقوط کرد.
با وجود بهبود اخیر، علاقه شرکتهای آمریکایی به سرمایهگذاری در آلمان هنوز بهمراتب کمتر از سالهای گذشته است. در سال ۲۰۲۵ با ۹۸ پروژه، تعداد سرمایهگذاریهای آمریکایی در آلمان کمتر از نصف سطح سال ۲۰۱۸ بود.
در مقیاس اروپا، آمریکا همچنان بزرگترین سرمایهگذار خارجی باقی ماندهاست. شرکتهای آمریکایی با ۹۴۳ پروژه سرمایهگذاری در سال ۲۰۲۵ بار دیگر در صدر قرار گرفتند. شرکتهای آلمانی با وجود کاهش محسوس سرمایهگذاری در دیگر کشورهای اروپایی، در جایگاه دوم ایستادند.
اروپا در رقابت جهانی هم عقب میافتد
برای مقایسه در سطح جهان، نگاهی به جریانهای سرمایهگذاری مفید است. بر اساس گزارش سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۵ آنکتاد (منبع به زبان آلمانی)، حجم سرمایهگذاری مستقیم خارجی در جهان در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱٫۴۹۳ تریلیون دلار رسید که ۱۱ درصد کمتر از ۲۰۲۳ است.
اروپا بیش از همه از این کاهش آسیب دید. طبق دادههای آنکتاد، در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸۲ میلیارد دلار سرمایهگذاری مستقیم خارجی وارد اروپا شد، در حالی که این رقم در سال قبل ۴۳۹ میلیارد دلار بود. این تغییر به معنای سقوطی ۵۸ درصدی است.
آمریکای شمالی با ۳۴۳ میلیارد دلار در جایگاه دوم قرار گرفت و توانست نسبت به سال پیش ۲۳ درصد رشد کند. آسیا با ۶۰۵ میلیارد دلار همچنان مهمترین مقصد سرمایه بینالمللی باقی ماند و تنها کاهش سه درصدی را تجربه کرد.
با این حال، در تفسیر این ارقام باید به یک نکته روششناختی توجه کرد: آنکتاد کشورهایی را که بهاصطلاح «اقتصادهای واسط» نامیده میشوند، مانند لوکزامبورگ، هلند یا ایرلند، از محاسبات کنار میگذارد تا از تحریف دادهها بهدلیل ساختارهای هلدینگ و تراکنشهای مالی درونشرکتی جلوگیری کند.