آلمان همچنان یکی از بزرگترین اقتصادهای اروپا است، اما در رقابت برای جذب سرمایهگذاران بینالمللی در حال عقبماندن است. دادههای جدید نشان میدهد کدام کشورها در حال جبران فاصلهاند و چرا شرکتها بیش از گذشته تردید میکنند.
سرمایهگذاریهای خارجی برای بسیاری از کشورها موتور مهم رشد اقتصادی، نوآوری و اشتغال به شمار میروند. شرکتهایی که سایتهای جدید راهاندازی میکنند، کارخانه میسازند یا مراکز تحقیقاتی را مستقر میکنند، نه تنها سرمایه به کشور میآورند، بلکه اغلب شغل ایجاد میکنند و زنجیرههای ارزش محلی را تقویت میکنند.
آگهی
آگهی
در نتیجه، رقابت بر سر جذب سرمایهگذاران بینالمللی بسیار شدید است. دولتها برای قانع کردن شرکتها به انتخاب کشور خود، از برنامههای حمایتی، مشوقهای مالیاتی و فورومهای بینالمللی سرمایهگذاران استفاده میکنند.
برای این منظور دولتها بر فورومهای بینالمللی سرمایهگذاران و کارزارهای معرفی مزیتهای مکانی تکیه میکنند.
فرانسه در این میان چند سالی است که با راهبردی بهویژه تهاجمی وارد میدان شده است. دولت این کشور از سال ۲۰۱۸ با عنوان Choose France برای جذب سرمایهگذاران بینالمللی تبلیغ میکند.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در حاشیه فوروم سرمایهگذاران امسال اعلام کرد که انتظار میرود ۹۳ میلیارد یورو سرمایهگذاری خارجی جذب شود؛ رقمی که به گفته کاخ الیزه یک رکورد محسوب میشود.
با این حال این پرسش مطرح است که کشورهای اروپایی در مقایسه با یکدیگر تا چه حد موفق بودهاند و کدام کشورها بیشترین سرمایهگذاران بینالمللی را جذب میکنند؟
آلمان در حال از دست دادن جایگاه خود است
برای سنجش رقابت کنونی بر سر جذب سرمایهگذاران بینالمللی، مطالعه EY Europe Attractiveness Survey (منبع به زبان آلمانی) معیار مناسبی به شمار میآید. بر خلاف آمارهای کلاسیک درباره سرمایهگذاری مستقیم خارجی که میتوانند بهخاطر معاملات بسیار بزرگ یا جریانهای مالی درونشرکتی دچار انحراف شوند، این مطالعه تعداد پروژههای مشخص سرمایهگذاری را میشمارد.
منظور طرحهای جدید شرکتهای خارجی است که در طول یک سال اعلام یا ثبت میشوند؛ از جمله افتتاح سایتهای جدید، ساخت واحدهای تولیدی یا گسترش فعالیتهای موجود.
بر اساس تازهترین نسخه این مطالعه، در سال ۲۰۲۵ در اروپا – که در این گزارش بهعنوان یک منطقه و نه صرفا اتحادیه اروپا تعریف شده – در مجموع ۵۰۲۶ پروژه جدید سرمایهگذاری اعلام شده است. این رقم معادل کاهش ۷ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴ و در عین حال پایینترین سطح در یازده سال گذشته است.
آلمان با ۵۴۸ پروژه همچنان در رتبه سوم اروپا قرار دارد، اما بار دیگر با کاهش روبهرو شد. تعداد پروژههای سرمایهگذاری ۱۰ درصد کم شد و به پایینترین سطح از سال ۲۰۰۹ رسید.
نگاهی به روند بلندمدت تصویر حتی نگرانکنندهتری ترسیم میکند. در مقایسه با سال ۲۰۱۹، تعداد پروژههای سرمایهگذاری در آلمان ۴۴ درصد کاهش یافته است؛ افتی که بسیار شدیدتر از فرانسه (منفی ۲۸ درصد) یا بریتانیا (منفی ۳۴ درصد) است.
فرانسه پیشتاز میماند؛ اسپانیا و ترکیه در حال صعود
با وجود کاهش قابل توجه، فرانسه همچنان مهمترین مقصد سرمایهگذاری در اروپا است. تعداد پروژهها در سال ۲۰۲۵ با افت ۱۷ درصدی به ۸۵۲ رسید و این کشور در میان مقاصد بزرگ سرمایهگذاری در اروپا حتی بیشترین کاهش را ثبت کرد.
بریتانیا با ۷۳۰ پروژه در جایگاه دوم قرار گرفت که نسبت به سال قبل ۱۴ درصد کمتر است.
در مقابل، اسپانیا و ترکیه از برندگان سال ۲۰۲۵ به شمار میآیند. اسپانیا تعداد پروژههای سرمایهگذاری را ۲۰ درصد افزایش داد و به ۳۸۳ پروژه رساند و بدین ترتیب به رتبه چهارم صعود کرد. ترکیه با ۳۷۶ پروژه و رشد ۷ درصدی در جایگاه پنجم ایستاد.
لهستان نیز روند صعودی خود را ادامه داد. این کشور با ۲۸۵ پروژه و رشد ۱۰ درصدی در رتبه ششم قرار گرفت. هلند هم از معدود کشورهایی بود که سرمایهگذاری در آن افزایش یافت و تعداد پروژهها با رشد ۸ درصدی به ۱۵۹ مورد رسید.
سال ۲۰۲۵ برای ایتالیا، بلژیک و پرتغال چندان موفق نبود. در ایتالیا تعداد پروژهها ۸ درصد کاهش یافت و به ۲۰۶ رسید؛ در بلژیک این رقم با افت ۱۱ درصدی به ۱۸۷ پروژه رسید. پرتغال ۱۸۶ پروژه ثبت کرد که نشاندهنده کاهش ۵ درصدی است.
چرا سرمایهگذاران محتاطتر شدهاند
به گفته EY، کاهش سرمایهگذاریها پیش از هر چیز با رشد ضعیف اقتصادی در بسیاری از اقتصادهای اروپایی ارتباط دارد. قیمت بالای انرژی، نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی و کاهش کلی تمایل به سرمایهگذاری در میان شرکتهای بینالمللی نیز به این روند دامن زده است. مناقشات تجاری و نگرانی از تعرفههای جدید هم برنامهریزی بسیاری از کنسرنها را تحت فشار قرار داده است.
از نظر بسیاری از سرمایهگذاران، ترکیب هزینههای نسبتا بالا و رشد اندک بهویژه مشکلساز است. EY همچنین به انتقادهای فزاینده نسبت به پیچیدگی مقررات در اروپا اشاره میکند.
اهلرز گفت که در آلمان پیش از هر چیز «بار سنگین مالیاتی، هزینه بالای نیروی کار، انرژی گران و در عین حال بوروکراسی فلجکننده» مسئول ضعف در روند سرمایهگذاری هستند. به گفته او، «ناتوانی آلمان در انجام اصلاحات» اکنون در سراسر جهان زبانزد شده است. او افزود: «متاسفانه از تصویر آلمان بهعنوان یک محل قدرتمند و باکیفیت برای تولید و یک تکیهگاه اقتصادی در بحرانها چیز زیادی باقی نمانده است.»
سرمایهگذاری گسترده آلمان در خارج از کشور ادامه دارد
در حالی که جذابیت آلمان بهعنوان محل سرمایهگذاری رو به کاهش است، فعالیت سرمایهگذاری شرکتهای آلمانی در سایر کشورهای اروپایی نیز بهطور محسوسی پایین آمده است. شرکتهای آلمانی در سال ۲۰۲۵، ۴۸۴ پروژه سرمایهگذاری در دیگر کشورهای اروپایی اعلام کردند؛ ۲۴ درصد کمتر از سال قبل. این کاهش از آن رو غیرمعمول ارزیابی میشود که در سالهای گذشته معمولا تعداد پروژهها بیش از ۶۰۰ بود. با این حال، آلمان همچنان بزرگترین سرمایهگذار اروپایی باقی مانده است.
فرانسه با ۱۰۱ پروژه بار دیگر مهمترین مقصد سرمایهگذاری شرکتهای آلمانی بود. برای نخستین بار، ترکیه با پشت سر گذاشتن بریتانیا در رتبه دوم قرار گرفت. حضور شرکتهای آلمانی در اروپای غربی بهطور خاص کاهش چشمگیری داشت.
بازگشت آمریکا بهعنوان بزرگترین سرمایهگذار در آلمان
در منشا سرمایهگذاریها نیز جابهجاییهایی مشاهده میشود. پس از آن که شرکتهای چینی در سال ۲۰۲۴ برای نخستین بار بیش از شرکتهای آمریکایی در آلمان پروژه سرمایهگذاری اعلام کردند، این روند در سال ۲۰۲۵ دوباره معکوس شد.
آمریکا با ۹۸ پروژه بار دیگر مهمترین سرمایهگذار خارجی در آلمان بود. تعداد سرمایهگذاریهای آمریکایی نسبت به سال قبل ۹ درصد افزایش یافت. چین با ۸۲ پروژه و کاهش ۱۵ درصدی تعداد طرحها به رتبه دوم سقوط کرد.
با وجود این بهبود اخیر، علاقه شرکتهای آمریکایی به محل سرمایهگذاری آلمان همچنان بهطور محسوسی پایینتر از سالهای گذشته است. در سال ۲۰۲۵ با ۹۸ پروژه، کمتر از نصف دفعات سال ۲۰۱۸ در آلمان سرمایهگذاری شد.
در سطح اروپا، آمریکا همچنان مهمترین سرمایهگذار خارجی است. شرکتهای آمریکایی با ۹۴۳ پروژه سرمایهگذاری در سال ۲۰۲۵ بار دیگر در صدر قرار گرفتند. شرکتهای آلمانی با وجود کاهش محسوس سرمایهگذاریهایشان در دیگر کشورهای اروپایی، در رتبه دوم ماندند.
اروپا در رقابت جهانی بر سر سرمایه نیز عقب میافتد
برای مقایسه در سطح جهان، بررسی جریانهای سرمایهگذاری مفید است. بر پایه گزارش سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۵ کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) (منبع به زبان آلمانی)، حجم سرمایهگذاری مستقیم خارجی در جهان در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱٫۴۹۳ تریلیون دلار رسید؛ یعنی ۱۱ درصد کمتر از سال ۲۰۲۳.
این کاهش بهویژه اروپا را تحت تاثیر قرار داد. به گفته آنکتاد، در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸۲ میلیارد دلار سرمایهگذاری مستقیم خارجی به این منطقه سرازیر شد، در حالی که سال قبل این رقم ۴۳۹ میلیارد دلار بود؛ معادل سقوطی ۵۸ درصدی.
آمریکای شمالی با ۳۴۳ میلیارد دلار در رتبه دوم قرار گرفت و در مقایسه سالانه ۲۳ درصد رشد کرد. آسیا با ۶۰۵ میلیارد دلار همچنان مهمترین مقصد سرمایه بینالمللی ماند و تنها کاهش ۳ درصدی را ثبت کرد.
البته در تفسیر این ارقام باید به یک نکته مهم روششناختی توجه کرد: آنکتاد اقتصادهای موسوم به «Conduit Economies» مانند لوکزامبورگ، هلند یا ایرلند را از محاسبات خارج میکند تا از تحریف آمار ناشی از ساختارهای هلدینگ و تراکنشهای مالی درونشرکتی جلوگیری شود.