پس از در هم پاشیدن آتشبس شکننده ماه ژوئیه، آمریکا و ایران بار دیگر بهصورت متناوب وارد درگیری شدهاند و حالا ممانعت از حضور محمد اسلامی در کنفرانس آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نشانه دیگری از وخامت سریع روابط میان ایران و غرب است.
تلویزیون دولتی ایران گزارش داد که محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، روز دوشنبه ۱۴ سپتامبر (۲۳ شهریور ۱۴۰۵) به دلیل مخالفت آمریکا نتوانست در کنفرانس سالانه آژانس هستهای سازمان ملل در وین شرکت کند.
آگهی
آگهی
این رسانه دولتی گزارش داد که «محمد اسلامی و هیات همراه او روز شنبه با یک پرواز عادی راهی وین شدند، اما در مسیر، به دلیل ممانعتهای آمریکا متوقف شدند» و افزود که او به تهران، پایتخت ایران، بازگشته است.
پیشتر خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام مطلع گزارش داده بود که رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، به دلیل قرار داشتن در فهرست افراد ممنوعالسفر، برای نخستین بار طی سالهای اخیر در نشست سالانه کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین حضور نخواهد داشت.
این مقام مطلع گفته است که اتریش از کمیته تحریمهای سازمان ملل درخواست کرده بود که ممنوعیت سفر آقای اسلامی برای حضور او در این نشست لغو شود، اما با این درخواست موافقت نشد. اتریش، بهعنوان میزبان سازمان ملل متحد در وین، میتواند برای معافیت از ممنوعیتهای سفر درخواست دهد تا مقامهای تحریمشده بتوانند در کنفرانسهای بینالمللی سازمان ملل شرکت کنند.
آقای اسلامی از زمان انتصاب به ریاست سازمان انرژی اتمی ایران در سال ۲۰۲۱، بهطور منظم در کنفرانس عمومی آژانس در وین شرکت کرده و سخنرانی داشته است.
آمریکا در وین چه پیامی برای تهران دارد؟
قرار بود آقای اسلامی، معاون رئیس جمهوری ایران در امور هستهای، روز دوشنبه در آژانس هستهای سازمان ملل سخنرانی کند.
حضور آقای اسلامی و سخنرانی او در ابتدای این نشست میتوانست بهمنزله اعطای مشروعیت و اعتبار به ایران تلقی شود؛ آن هم در شرایطی که هفت ماه از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی میگذرد. دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، این جنگ را برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای ضروری میداند.
در مقابل، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، قرار است از این نشست برای ارسال هشداری به تهران استفاده کند و تأکید کند که موضع آمریکا بدون هیچ ابهامی این است که «ایران هرگز نباید یک سلاح هستهای تولید کند یا به آن دست پیدا کند.»
سخنرانی آقای رایت پس از هشدار آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره مشاهده فعالیتهای ساختوساز در «کوه کلنگ» ایران انجام خواهد شد؛ سایتی بهشدت حفاظتشده که گمان میرود فعالیتهای هستهای مرتبط در آن انجام شود. دونالد ترامپ نیز چهارشنبه گذشته با اشاره به وجود «مقداری فعالیت در کوه کلنگ» به ایران هشدار داد «دست به کارهای زیرکانه نزند»، چرا که به گفته او، در غیر این صورت آمریکا «مجبور خواهد شد آنها را بهشدت هدف قرار دهد.»
قرار است مقامهای ارشد کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی اتمی از روز دوشنبه تا جمعه برای شرکت در کنفرانس عمومی این نهاد در مقر آژانس ناظر هستهای سازمان ملل در وین گرد هم آیند. آنها بودجه آژانس را بررسی و تصویب خواهند کرد و درباره دیگر مسائل سیاستگذاری، از جمله پادمانهای هستهای در خاورمیانه، گفتوگو خواهند کرد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
پیشتر شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی متشکل از ۳۵ کشور عضو، روز چهارشنبه قطعنامهای را تصویب کرد که بر اساس آن پرونده ایران به دلیل نقض تعهدات در زمینه عدم اشاعه هستهای به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داده میشود.
در آن قطعنامه، ایران به دلیل عمل نکردن به این تعهدات در وضعیت «عدم پایبندی» شناخته شده بود. برای گزارش این نقض تعهدات به شورای امنیت سازمان ملل، تصویب قطعنامه دیگری ضروری بود.
نمایندگی ایران نزد سازمان ملل در وین نیز روز دوشنبه از گروسی خواست از آمریکا و اسرائیل بخواهد «حملات غیرقانونی» خود را متوقف کنند. این نمایندگی در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آژانس باید به گزارشدهی غیرحرفهای، غیرعینی، نیمهفنی و متاثر از ملاحظات سیاسی پایان دهد.»
تهران بارها هرگونه هدف نظامی در برنامه هستهای خود را رد کرده و بر حق خود برای استفاده از فناوری هستهای با اهداف غیرنظامی تأکید کرده است.
مکانیسم ماشه چه محدودیتهایی را به ایران بازگرداند؟
از زمانی که اسرائیل و آمریکا در جریان جنگ ۱۲ روزه در ژوئن ۲۰۲۵ به تاسیسات هستهای ایران حمله کردند، ایران به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه دسترسی به تاسیسات هستهای آسیبدیده در این حملات را نداده است؛ هرچند تهران بر اساس پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) از نظر قانونی موظف به همکاری با این نهاد ناظر است.
علاوه بر این، آژانس بینالمللی انرژی اتمی از زمان بمباران تاسیسات هستهای ایران در ماه ژوئن، نتوانسته است وضعیت ذخیره اورانیوم غلظت بالا و نزدیک به سطح تسلیحاتی ایران را تایید کند. بر اساس گزارش آژانس، ایران ۴۴۰.۹ کیلوگرم، اورانیوم با غنای حداکثر ۶۰ درصد در اختیار دارد که از نظر فنی تنها به یک مرحله کوتاه از غنای ۹۰ درصدی مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای فاصله دارد.
ایران میگوید در پی دستیابی به سلاح هستهای نیست و برنامه هستهای این کشور کاملا صلحآمیز است.
فرانسه، بریتانیا و آلمان سال گذشته سازوکار موسوم به «مکانیسم ماشه» را فعال کردند که بهطور خودکار تمامی تحریمهای سازمان ملل متحد علیه ایران در ارتباط با برنامه هستهای این کشور را دوباره اعمال کرد. این سه کشور اروپایی اعلام کردند که ایران بهطور عامدانه از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ که به لغو این اقدامات منجر شده بود، فاصله گرفته است.
این تحریمهای سازمان ملل که بار دیگر علیه ایران اعمال شدهاند، مجموعهای از محدودیتها از جمله ممنوعیت سفر، تحریم تسلیحات متعارف، محدودیت در توسعه موشکهای بالستیک، مسدود شدن داراییها و ممنوعیت تولید فناوریهای مرتبط با برنامه هستهای را دربرمیگیرند.