تورم مواد غذایی از اوج خود در سال ۲۰۲۳ به شدت کاهش یافته، اما قیمت خواربار در اروپا هنوز حدود یکسوم بالاتر از پیش از همهگیری است و دلایل آن ساختاری است.
تورم پایین آمده، بانک مرکزی اروپا تا حد زیادی راضی است و اثرات دومینوی جنگ ایران فعلا کمابیش تحت کنترل نگه داشته شده است. پس چرا رفتن به سوپرمارکت هنوز هم شبیه یک اقدام کوچک برای وارد کردن ضربه مالی به خودتان است؟
آگهی
آگهی
پاسخ کوتاه این است که تورم پایینتر به طور خودکار به معنای کاهش قیمت مواد غذایی نیست. تورم پایین فقط یعنی قیمتها آهستهتر از قبل بالا میروند، در حالی که ضربهای که از شدیدترین شوک قیمتی مواد غذایی در یک نسل وارد شد، در سطح قیمتها تثبیت شده و این اثر به این زودیها از بین نمیرود.
1. سطح قیمت پایین نیامد، فقط از دویدن ایستاد
اینجا همان جایی است که آمار تورم شما را فریب میدهد. وقتی تحلیلگران میگویند تورم مواد غذایی به 2.8 درصد «کاهش یافته»، منظورشان این است که مواد غذایی با سرعت کمتری نسبت به قبل گران میشود، نه اینکه ارزان شده است. وقتی تورم کاهش پیدا میکند، قیمتها عقبگرد نمیکنند؛ فقط سرعت صعودشان کم میشود. کوه سر جای خودش میماند، حتی اگر سرعت بالا رفتن شما کمتر شود.
در سراسر اتحادیه اروپا، طبق دادههای هماهنگ تورم یورواستات، مواد غذایی و نوشیدنیهای غیرالکلی در فاصله 2016 تا 2025 بیشترین افزایش تجمعی قیمت را در میان همه گروههای مصرفی داشتهاند و 33.2 درصد بالا رفتهاند؛ رقمی بالاتر از انرژی، خدمات یا هر جزء دیگر سبد.
در سطح جهانی، دادههای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان میدهد سطح قیمت مواد غذایی در میانه 2025 تقریبا 46 درصد بالاتر از دسامبر 2019 بوده است. چنین جهشی فقط در شش سال جمع شده، در حالی که پیش از همهگیری، رسیدن به درصدی مشابه حدود شانزده سال طول کشیده بود.
روانشناسی ماجرا هم مهم است. نظرسنجی انتظارات مصرفکنندگان بانک مرکزی اروپا نشان میدهد قیمت مواد غذایی به شکل نامتناسبی بر احساس کلی مردم درباره تورم اثر میگذارد؛ درست به این دلیل که مردم به طور مکرر برای خرید غذا به فروشگاه میروند، این بخش سهم بزرگی از بودجهشان را میبلعد و امکان جایگزینی آن هم محدود است.
بانک مرکزی اروپا گزارش داده است که یکسوم مصرفکنندگان منطقه یورو اکنون نگران این هستند که نتوانند مواد غذایی مورد نظرشان را بخرند.
2. دستمزدها بالا رفتند و هزینهاش را شما میپردازید
بعد از آنکه هزینههای انرژی و زنجیره تامین تثبیت شد، فشار تازهای به شکل هزینه نیروی کار ظاهر شد. همه کسانی که در زنجیره تامین غذا کار میکنند، از کارگران مزرعه و کارکنان کارخانه گرفته تا نیروهای لجستیک و صندوقداران فروشگاهها، افزایش دستمزد گرفتند.
در کلیت، این اتفاق مثبتی است. اما نکته اینجاست که این کار پول میخواهد و این هزینه در نهایت روی فاکتور خرید شما مینشیند.
پژوهش بانک مرکزی اروپا درباره عوامل موثر بر قیمت مواد غذایی در منطقه یورو نشان میدهد این موضوع تا چه حد مهم بوده است؛ دستمزدها در بخشهای کشاورزی در سال 2022 به طور میانگین 6.2 درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته و در طول سال 2023 نیز بیش از 5 درصد دیگر بالا رفته است.
در بخش حملونقل و انبارداری، که حلقهای حیاتی برای رساندن غذا به قفسه فروشگاهها به شمار میرود، دستمزدها در سال 2022 معادل 4.3 درصد و در سه فصل نخست 2023 معادل 6.3 درصد افزایش یافتهاند. به گفته پژوهش بانک آی.ان.جی، نیروی کار معمولا 10 تا 15 درصد کل هزینهها در صنعت تولید مواد غذایی را تشکیل میدهد.
در سراسر اروپا، به گزارش گزارش «وضعیت خردهفروشی مواد غذایی در اروپا 2026» موسسه مکنزی، هزینه نیروی کار در سال 2025 به طور میانگین 5.1 درصد افزایش یافته که همچنان از نرخ تورم مواد غذایی جلوتر است.
در آلمان، دستمزدها 4.0 درصد بالا رفته در حالی که تورم مواد غذایی فقط 2.2 درصد بوده است؛ یعنی خردهفروشان بخشی از این فاصله را خودشان جذب کردهاند، اما فقط بخشی را.
رصدگر دستمزد بانک مرکزی اروپا پیشبینی میکند رشد دستمزدهای توافقی تا حدود 2.6 درصد در سال 2026 تثبیت شود؛ به این معنا که این فشار ساختاری از بین نمیرود، حتی اگر لبههای آن کمی نرمتر شده باشد.
3. هزینههای بالادستی دوباره در حال افزایش است و قفسهها با تاخیر واکنش نشان میدهند
درست زمانی که بازارهای کالا در حال آرام شدن بود، شوکهای جدیدی از راه رسید. دادههای قیمت محصولات کشاورزی یورواستات برای سهماهه نخست 2025 نشان میدهد قیمت شیر 12.6 درصد، قیمت تخممرغ 10.7 درصد و قیمت غلات 9.6 درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته است.
اینها نهادههای بالادستی هستند و ماهها طول میکشد تا اثرشان به قفسه سوپرمارکت برسد. در همین حال، از میان 64 قلم کالای غذایی که یورواستات رصد میکند، به جز هشت مورد، بقیه در سال 2025 افزایش قیمت داشتهاند. قیمت شکلات 17.8 درصد، میوه یخزده 13 درصد و گوشت گاو و گوساله 10 درصد بالا رفته است.
قیمت تخممرغ در پنج کشور عضو اتحادیه اروپا دستکم 20 درصد جهش کرده است؛ از جمله 29 درصد در چک و 27 درصد در اسلواکی.
در عقبترِ زنجیره تامین، دوباره مشکل در حال شکلگیری است. به گزارش بهروزرسانی امنیت غذایی بانک جهانی در آوریل 2026، قیمت اوره، که یک کود کلیدی است، تقریبا 46 درصد نسبت به ماه قبل جهش کرده که علت آن اختلالات بازار انرژی ناشی از درگیری در خاورمیانه است.
بانک مرکزی اروپا صراحتا تاکید کرده است که «اثرات تاخیری افزایشهای گذشته قیمت در بازارهای بینالمللی مواد غذایی» یکی از دلایل بالا ماندن تورم مواد غذایی تا سال 2027 است و برآوردهای کارکنان این نهاد نشان میدهد تورم مواد غذایی در آن سال هم «کمی بالاتر از 2 درصد» خواهد بود.
اغلب بین افزایش هزینه برای کشاورزان و بالا رفتن قیمتها در فروشگاهها تاخیر وجود دارد. شوکهای قیمتی که در بهار به درِ مزرعه میخورند، معمولا تا پاییز به مصرفکننده میرسند.
4. سوپرمارکتها سودجویی آشکار نمیکنند، اما حاضر هم نیستند هزینهها را خودشان ببلعند
اینکه مردم به طور غریزی شرکتهای بزرگ را مقصر بدانند، قابل درک و از نظر سیاسی هم محبوب است، اما این برداشت همیشه از صافی شواهد عبور نمیکند.
یک مطالعه داوریشده که ژانویه 2025 منتشر شد، نزدیک به 89 هزار تولیدکننده مواد غذایی و نوشیدنی در اروپا را در دوره 2013 تا 2022 بررسی کرد و نشان داد حاشیه قیمتگذاری، یعنی فاصله قیمت از هزینه نهایی، در این مدت در واقع کاهش یافته است.
در همین حال، گزارش خردهفروشی مواد غذایی اروپا در سال 2026 مکنزی میانگین حاشیه سود عملیاتی (EBIT) در این بخش را فقط 2.8 درصد برآورد میکند؛ رقمی که این گزارش آن را «مکث، نه آغاز یک بهبود» پس از سالها فشرده شدن حاشیه سود توصیف میکند. تحلیل اس اند پی گلوبال نیز یادآور میشود بیش از نیمی از خردهفروشان بزرگ ارزیابیشده در اروپا حتی تا سال 2025 هم قادر به بازگرداندن حاشیه سود خود به سطح پیش از همهگیری نخواهند بود.
اینها صنایعی نیستند که در سود غرق شده باشند؛ صنایعی هستند با حاشیه بسیار اندک. وقتی هزینهها بالا میرود، چه ناشی از دستمزد باشد، چه انرژی، چه مقررات بستهبندی یا نهادههای کشاورزی، تقریبا جایی برای جذب آن جز از طریق افزایش قیمت وجود ندارد. پرسش اصلی معمولا این نیست که آیا این هزینهها به مصرفکننده منتقل میشود یا نه، بلکه این است که با چه سرعتی منتقل میشود.
5. میانگین اتحادیه اروپا واقعیتی تلختر را در شرق پنهان میکند
نرخ تیتر حدود 2.8 درصد برای تورم مواد غذایی در کل اروپا در سال 2025 شاید قابل مدیریت به نظر برسد؛ دستکم اگر در پاریس یا رم زندگی کنید. اما اگر در بخارست یا تالین باشید، تصویر بسیار تیرهتر است.
فرانسه در سال 2025 فقط 0.7 درصد تورم مواد غذایی داشته، در حالی که این رقم در رومانی 6.7 درصد بوده است. اما نرخهای تورم سالانه فقط سرعت تغییر را ثبت میکنند. شاخص هماهنگ قیمت مصرفکننده یورواستات برای مواد غذایی، که سطح تجمعی قیمتها را از 2015 به این سو دنبال میکند، تصویر کاملتری از جایگاه فعلی قیمتها ارائه میدهد.
هنگری اکنون روی عدد 204.56 قرار دارد؛ یعنی قیمت مواد غذایی از سال 2015 تا امروز بیش از دو برابر شده است. استونی روی 180، لیتوانی روی 177 و لهستان روی 174 است. در مقابل، این عدد برای فرانسه 135 است.
چیزی که این وضعیت را بهویژه سنگین میکند این است که سهم هزینه غذا از بودجه خانوار در اروپای شرقی بسیار بالاتر از اروپای غربی است.
طبق دادههای حسابهای ملی یورواستات، خانوارها در رومانی حدود 25 درصد از درآمد خود را صرف مواد غذایی و نوشیدنیهای غیرالکلی میکنند. این سهم در بلغارستان حدود 21 درصد و در لتونی 20 درصد است.
این را مقایسه کنید با آلمان که این سهم 11.5 درصد است، لوکزامبورگ با 9.3 درصد و هلند با 11.7 درصد.
کشوری که در آن قیمت غذا 2.5 برابر سال 2015 شده و یکچهارم درآمد خانوار صرف خرید مواد غذایی میشود، حتی اگر از نظر فنی در همان منطقه پولی اروپا باشد که بانک مرکزی اروپا در آن تلاش میکند تورم را نزدیک 2 درصد نگه دارد، تجربهای کاملا متفاوت از فرانسه دارد.