در گزارش جدیدی مدافعان حقوقبشر میگویند در بسیاری موارد جذب اتباع خارجی در ارتش روسیه مصداق جرم قاچاق انسان است.
عفو بینالملل در گزارشی که روز پنجشنبه منتشر شد اعلام کرد روسیه با استفاده از فریب، اخاذی، ضبط مدارک و تهدید به اخراج، به طور غیرقانونی اتباع خارجی را برای خدمت در ارتش خود جذب میکند و مهاجران را به جنگ در اوکراین وادار میکند؛ روشی که طبق حقوق بینالملل مصداق قاچاق انسان است.
آگهی
آگهی
این نتیجهگیری بر پایه مصاحبه با اسیران جنگی از بیش از دوازده کشور است که در بازداشت اوکراین هستند و تقریبا همه آنها از سوءاستفادههایی در روند جذب نیرو سخن گفتهاند که آنان را به درون نیروهای مسلح روسیه کشانده است.
به گفته این سازمان، رویههایی که عفو بینالملل ثبت کرده است، از جمله امضای قرارداد بدون رضایت آگاهانه، ضبط گذرنامهها، محدود کردن آزادی رفتوآمد، آموزش ناکافی و تهدید افرادی که تلاش میکنند از خدمت انصراف دهند، بر اساس پروتکل پالرمو سازمان ملل معیارهای قاچاق انسان را برآورده میکند.
پروتکل پالرمو، یا پروتکل سازمان ملل برای پیشگیری، سرکوب و مجازات قاچاق اشخاص، قاچاق انسان را به عنوان جذب، انتقال یا تحویل افراد از طریق زور، فریب یا اجبار با هدف بهرهکشی تعریف میکند. این پروتکل اصلیترین سند حقوقی بینالمللی در زمینه قاچاق است و ۱۷۸ کشور از جمله روسیه آن را تصویب کردهاند.
ستاد هماهنگی رسیدگی به اسیران جنگی اوکراین تا ماه آوریل ۲۸ هزار و ۳۹۱ تبعه خارجی از ۱۳۶ کشور را شناسایی کرده بود که در نیروهای مسلح روسیه جنگیدهاند. این رقم شامل نیروهای کره شمالی نمیشود که در پایان سال ۲۰۲۴ به نیروهای روسیه در خطوط مقدم پیوستند.
پیونگیانگ اواخر سال ۲۰۲۴ بنا بر ارزیابیهای اطلاعاتی کره جنوبی و ایالات متحده حدود ۱۰ هزار سرباز را برای حمایت از نیروهای روسیه اعزام کرد؛ نخستین استقرار تاییدشده نیروهای متعارف یک کشور ثالث در این جنگ.
عفو بینالملل برای دریافت نظر به مقامهای روسیه درخواست رسمی فرستاد اما پاسخی دریافت نکرد.
روسیه در ماه مه ۲۰۲۵ این سازمان را «سازمان نامطلوب» اعلام کرد؛ عنوانی حقوقی که حضور آن در روسیه را ممنوع میکند، فعالیتهایش را در این کشور جرمانگارانه میکند و مانع جمعآوری علنی اطلاعات توسط آن میشود.
سازوکار جذب نیرو
خارج از روسیه، فرایند جذب نیرو بر پایه فریب بنا شده است. رایجترین شیوه شامل پیشنهادهای جعلی کار غیرنظامی در حوزههای لجستیک، انبارها یا ساختمانسازی با حقوقی حدود دو هزار دلار در ماه است.
شیوههای دیگر وعده کمک برای عبور قانونی به اتحادیه اروپا میدهند و روسیه را به عنوان کشور ترانزیت معرفی میکنند. پس از ورود افراد، مدارکشان ضبط میشود.
در روش سوم از مانع زبان سوءاستفاده میشود؛ اتباع خارجی آنچه را قرارداد کار غیرنظامی میپندارند امضا میکنند اما بعدا متوجه میشوند قراردادی با وزارت دفاع روسیه امضا کردهاند.
در داخل روسیه، روشها به اجبار متکی میشود. مهاجران کاری با وضعیت ثبتنام نامنظم و پناهجویان به طور خاص هدف قرار میگیرند.
به افراد بازداشتشده به دلیل نقض قوانین مهاجرت گزینهای بین اخراج فوری که برای بسیاری به معنای فقر، آزار یا خطر در کشورشان است و امضای قرارداد نظامی پیشنهاد میشود.
عفو بینالملل میگوید مقامهای روسیه همچنین از شبکههای مجرمانه قاچاق انسان و واسطههای محلی برای این کار استفاده میکنند.
عفو بینالملل با اسیران جنگی از برزیل، کلمبیا، کوبا، مصر، سیرالئون، سریلانکا، سومالی و آفریقای جنوبی مصاحبه کرده است.
یکی از شناختهشدهترین پروندهها مربوط به اوانس کیبت، دونده استقامت اهل کنیا است که برای شرکت در یک رویداد ورزشی به روسیه سفر کرد و گفته است پیش از انتقال به اردوگاه آموزشی، یک شغل غیرنظامی به او پیشنهاد شده بود.
پس از آنکه قراردادی را امضا کرد که به گفته خودش مفاد آن را نمیفهمید، مدارک و تلفنش ضبط شد و به خط مقدم در منطقه خارکیف اوکراین اعزام شد. او در ژوئیه ۲۰۲۵ خود را به نیروهای اوکراین تسلیم کرد.
کرملین با جذب اتباع خارجی همچنین یک هدف سیاسی داخلی را دنبال میکند؛ کشته شدن نیروهای خارجی در افکار عمومی روسیه واکنش کمتری نسبت به تلفات روسها برمیانگیزد و به این ترتیب فشار برای موج جدید بسیج را کاهش میدهد.
واکنشهای بینالمللی
تعدادی از دولتها اعتراض رسمی ثبت کرده و خواستار بازگرداندن اتباع خود شدهاند. هند، نپال، سریلانکا، کنیا، غنا، اردن، آفریقای جنوبی و بوتسوانا همگی یادداشت دیپلماتیک یا درخواستهای رسمی ارائه کردهاند.
در چند کشور پروندههای کیفری علیه شبکههای محلی جذب نیرو گشوده شده است.
دولت کوبا این رویه را قاچاق انسان توصیف کرده است. در ماه مارس، موسالیا موداوادی وزیر خارجه کنیا برای انجام گفتوگوهای فوری به مسکو سفر کرد.
روسیه سپس وعده داد جذب شهروندان کنیایی را متوقف کند، بازماندگان کنیایی را از منطقه درگیری خارج کند و پیکر کشتهشدگان را به کشورشان بازگرداند.
دیمیتری پسکوف سخنگوی کرملین روز شنبه و پیش از برگزاری نشست سران بریکس در دهلی نو گفت روسیه قصد دارد شهروندان هندی که در ارتش این کشور خدمت میکنند را «به محض شناسایی هویت آنها» به وطنشان بازگرداند.
پارلمان اروپا ۱۲ مارس با اکثریت آرا به تصویب قطعنامهای رای داد که جذب اتباع خارجی توسط روسیه را رسما مصداق قاچاق انسان و نقض شدید حقوق بشر تعریف میکند.