با تشدید جنگ در خاورمیانه نفتخیز، آژانس بینالمللی انرژی از دولتها میخواهد با گسترش دورکاری، کاهش سرعت مجاز و تشویق استفاده از حملونقل عمومی، تقاضای نفت را کم کنند.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در گزارشی با اشاره به اختلال «شدید» در عرضه جهانی نفت به دلیل بسته شدن تنگه هرمز از دولتها خواسته است کار از راهدور را گسترش دهند، محدودیت سرعت را کاهش دهند و مردم را به رویآوردن به حملونقل عمومی تشویق کنند و در کنار آن احتمال اعمال محدودیت بر استفاده از خودرو در شهرهای بزرگ را نیز بررسی کنند.
آگهی
آگهی
از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه حملات نظامی علیه ایران را آغاز کردند، بهای نفت از ۱۰۰ دلار برای هر بشکه فراتر رفته، اقتصادها را دچار تلاطم کرده و شکنندگی بازارهای انرژی را عیان کرده است.
تحلیلگران گمانهزنی میکنند که قیمت میتواند به ۲۰۰ دلار برای هر بشکه برسد، زیرا با وجود گفتوگوهای سیاسی درباره یک ماموریت احتمالی دریایی برای اسکورت کشتیها از کانال سوئز، هیچ نشانهای از کاهش تنش دیده نمیشود؛ طرحی که ابتدا از سوی رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ و سپس رئیسجمهور فرانسه امانوئل مکرون مطرح شد اما آرسنیو دومینگس، رئیس سازمان بینالمللی دریانوردی، آن را به تازگی به دلیل چالشهای ایمنی رد کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی این وضعیت را «بزرگترین شوک عرضه در تاریخ معاصر» توصیف میکند؛ شوکی ناشی از تشدید تنشها در خاورمیانه که عملا یک گذرگاه حیاتی تجاری را بسته است؛ مسیری که ۲۰ درصد تولید و حملونقل نفت جهان، یعنی حدود ۱۵ میلیون بشکه نفتخام و ۵ میلیون بشکه فرآوردههای نفتی، از آن عبور میکند.
آژانس بینالمللی انرژی در این گزارش هشدار میدهد: «از سرگیری عبور و مرور از تنگه هرمز مهمترین اقدام برای بازگرداندن جریان باثبات نفت و گاز و کاهش فشار بر بازارها و قیمتها است.» این گزارش میافزاید: «در این فاصله، کشورها در سراسر جهان در حال اتخاذ مجموعهای از تدابیر برای افزایش عرضه و کاهش اثر جهش تند قیمتها بر مصرفکنندگان هستند.»
کار از راهدور، سرعت کمتر، سفر هوایی محدودتر
به گفته آژانس بینالمللی انرژی، کار از راهدور، کاهش سرعت در بزرگراهها، گسترش حملونقل عمومی، استفاده مشترک از خودرو و رانندگی هوشمندانه میتواند به سرعت مصرف سوخت را پایین بیاورد و این نهاد از دولتها میخواهد برای کاهش تقاضای نفت چنین اقدامهایی را تشویق کنند.
حملونقل جادهای حدود ۴۵ درصد تقاضای جهانی نفت را تشکیل میدهد، هرچند سهم آن بسیار متفاوت است؛ از حدود یکسوم در کرهجنوبی تا دوسوم در بخشهایی از اروپا و آمریکای لاتین. در اقتصادهای ثروتمندتر، خودروهای سواری عامل اصلی هستند و حدود ۶۰ درصد مصرف انرژی در جادهها را به خود اختصاص میدهند.
اما راهبرد آژانس تنها به جادهها محدود نمیشود.
این نهاد مستقر در پاریس همچنین پیشنهاد میکند که کاهش سفرهای هوایی، در جایی که گزینههای جایگزین وجود دارد، میتواند صرفهجویی قابل توجهی به همراه داشته باشد. آژانس میگوید در کوتاهمدت میتوان پروازهای کاری را به تنهایی حدود ۴۰ درصد کاهش داد و اگر شرکتها به طور گسترده برنامههای کاهش سفر را اجرا کنند، تقاضا برای سوخت جت بین ۷ تا ۱۵ درصد پایین خواهد آمد.
در واکنش به بحران جاری جهانی، چندین کشور دامنه کار از راهدور را گسترش دادهاند. فیلیپین و پاکستان هفته کاری چهارروزه برای کارمندان دولت برقرار کردهاند و سریلانکا نیز ادارات دولتی را در روزهای چهارشنبه تعطیل میکند.
لائو، تایلند و ویتنام فعالانه در حال ترویج کار در خانه هستند. در بحران انرژی ۲۰۲۲-۲۰۲۳ نیز در سراسر اروپا اقدامهای مشابهی به اجرا گذاشته شد و دولتها از کارکنان خواستند برای کاهش تقاضای نفت، در خانه بمانند.
ذخایر اضطراری نفت به هیچوجه کافی نیست
با وجود آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری، مقامها هشدار میدهند که جهان تنها با تکیه بر عرضه نمیتواند بازارها را تثبیت کند. آژانس در بازاری پرنوسان و نامطمئن به روشنی هشدار میدهد که جهان نمیتواند صرفا با افزایش تولید از یک شوک نفتی عبور کند، بلکه باید خود را با مصرف کمتر تطبیق دهد.
این ششمین بار است که کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی از زمان تاسیس آن در سال ۱۹۷۴ برای تثبیت بازار نفت، اقدامهای اضطراری هماهنگ انجام میدهند. مداخلههای جمعی مشابهی در سالهای ۱۹۹۱، ۲۰۰۵، ۲۰۱۱ و دو بار در سال ۲۰۲۲ انجام شده است.
به گفته این آژانس، بحران کنونی بسیار فراتر از نفت است و اختلال در جریان گاز طبیعی را نیز در بر میگیرد؛ اختلالی که پیامدهایی زنجیرهای برای امنیت و قیمت برق دارد.
یوهانس روبال، تحلیلگر ارشد بازار نفتخام در شرکت اطلاعات تجاری کپلر، گفت: «اگر هرمز برای دو ماه دیگر بسته بماند، خطرهای عرضه به شدت افزایش خواهد یافت.»
روبال به یورونیوز گفت: «آخرین محمولههای نفت خاورمیانه که راهی اروپا هستند هنوز در حال رسیدناند، بنابراین اثر فوری کاهش جریانها از خاورمیانه هنوز به طور کامل خود را نشان نداده است.»
روبال گفت این هزینههای سرسامآور در بدترین سناریو میتواند پالایشگاههای اروپایی را تحت فشار جدی قرار دهد و با گران شدن شدید خوراک پالایشگاهی، به نابودی بخشی از تقاضا و کاهش اجباری سطح فعالیت پالایشگاهها بینجامد.
روبال افزود: «بحران جاری در حال تبدیل شدن به بزرگترین اختلال در عرضه نفتخام در تاریخ بازار جهانی نفت است. از دست رفتن احتمالی حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت و میعانات از خاورمیانه، یعنی حدود ۱۰ درصد مصرف جهانی، یک شوک تند و کوتاهمدت به شمار میرود.»
فراتر از تقاضای نفت
آژانس بینالمللی انرژی همچنین هشدار داده است که افزایش هزینه انرژی بیش از همه به فقیرترین خانوارها ضربه میزند و از دولتها خواسته برای کاستن از تبعات آن، حمایت مالی هدفمند ارائه کنند.
در اتحادیه اروپا، رهبران روز پنجشنبه در یک نشست کلیدی گرد هم آمدند تا درباره اقدامهای کوتاهمدت برای کاهش قبوض برق مصرفکنندگان از جمله مالیاتهای ملی، عوارض شبکه و هزینههای کربن گفتوگو کنند.
اورزولا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، تصدیق کرد که جنگ علیه ایران «اثری فوری» بر وضعیت انرژی گذاشته است.
رهبران اتحادیه اروپا تاکنون تکرار کردهاند که ۲۷ کشور عضو اتحادیه عمدتا با بحران قیمت انرژی مواجهاند. فن در لاین روز پنجشنبه برای نخستین بار، بیآنکه جزییات بیشتری ارائه کند، به خبرنگاران گفت: «این بحران جاری پرسشهایی درباره خطرهای تامین در آینده ایجاد میکند» و افزود: «باید دست به اقدام بزنیم.»