میانجیهای جنگ ایران بار دیگر بر بازگشایی تنگه هرمز تمرکز کردهاند. تهران موافقت کرده است فهرستی از شروط خود برای بازگشت تردد عادی کشتیها را تدوین کند؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که فرستاده قطر از ایران خواست آزادی کشتیرانی در این آبراه را رعایت کند.
در حالی که آمریکا از مذاکرات کنار کشیده و بهجای آن بر کارزار فشار اقتصادی تمرکز کرده است، نخستوزیر قطر روز پنجشنبه در تهران با مقامهای ارشد ایران دیدار کرد و بر اهمیت بازگشت به وضعیت پیش از جنگ، یعنی تردد آزاد کشتیها در این آبراه بینالمللی، تاکید کرد.
آگهی
آگهی
قطر، متحد آمریکا و همسایه ایران در خلیج فارس، به همراه پاکستان، در ماه ژوئن برای میانجیگری در تدوین یک تفاهمنامه همکاری کردند که به آتشبس و تعیین چارچوبهایی برای کشتیرانی در تنگه هرمز انجامید. این تنگه باریک میان ایران و عمان، پیش از جنگ مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از نفت جهان بود.
پس از آغاز جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل شش ماه پیش، ایران تهدید کرد هر کشتی را که بدون مجوز تهران از تنگه عبور کند هدف قرار خواهد داد. این تهدید موجب کاهش شدید تردد دریایی و افزایش قیمت نفت شد و در مذاکرات، اهرم فشاری در اختیار ایران قرار داد.
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، روز پنجشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که در دیدار با مقامهای ارشد ایران بر «اهمیت احترام به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز مطابق با قوانین بینالمللی» تاکید کرده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز گفت که تهران در حال آمادهسازی فهرستی از شروط برای بازگشایی تنگه هرمز است؛ فهرستی که پس از درخواست میانجیها از ایران برای مشخص کردن شروط خود تهیه میشود.
رضایی در گفتوگویی تلویزیونی با شبکه المنار لبنان، گفت که ایران با عمان درباره ایجاد یک کریدور کشتیرانی در تنگه هرمز به توافق رسیده است. به گفته او، بخشی از این مسیر در آبهای عمان و بخش دیگر در آبهای ایران قرار خواهد داشت. در صورت برآورده شدن شروط ایران از سوی آمریکا، کشتیها از یک مسیر مرکزی تعیینشده عبور خواهند کرد.
شروط پیشین ایران شامل پایان محاصره آمریکا علیه بنادر ایران، پرداخت غرامت و لغو تحریمها بوده است. هنوز مشخص نیست تهران قصد دارد این مطالبات را بهگونهای تغییر دهد که برای طرف آمریکایی قابل پذیرش باشد یا خیر.
تهران و واشنگتن طی هفتههای اخیر بهجز اظهارات تند و تهدیدآمیز، تماس و تعامل چندانی با یکدیگر نداشتهاند و همین امر باعث شده نقش اصلی در دیپلماسی بر عهده کشورهای ثالث قرار گیرد.
ایران تاکنون بر بازگشت به تفاهمنامه ماه ژوئن اصرار داشته است؛ توافقی که آتشبس را برای یک دوره ۶۰ روزه و با هدف فراهم کردن زمینه مذاکرات تعیین کرده بود. با این حال، این توافق خیلی زود بر سر تفسیرهای متفاوت درباره اختیارات ایران در زمینه ترتیبات کشتیرانی از هم پاشید و دونالد ترامپ سه هفته پس از امضای تفاهمنامه اعلام کرد که این توافق «تمام شده است.»
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز چهارشنبه اعلام کرد ایران و عمان در اصل درباره نحوه مدیریت تردد کشتیها در تنگه و تقسیم درآمدهای حاصل از آن به توافق رسیدهاند. با این حال، یک مقام ارشد ایرانی بعداً گفت دو کشور همچنان در حال مذاکره درباره جزئیات توافق هستند.
همزمان، فرماندهان نظامی آمریکا اعلام کردهاند نیروهای این کشور مینهای دریایی را که ماهها پیش از سوی سپاه پاسداران در تنگه هرمز کار گذاشته شده بود، پاکسازی کردهاند.
دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، در پیامی ویدئویی که در شبکههای اجتماعی منتشر شد، گفت: «جمعبندی این است که امروز مسیرهای کشتیرانی بینالمللی باز هستند و روند حرکت در این جهت در حال شتاب گرفتن است.»
به گفته کوپر، نیروهای آمریکایی طی ماههای اخیر به عبور حدود یکهزار و ۵۰۰ کشتی تجاری حامل نزدیک به ۷۵۰ میلیون بشکه نفت خام از تنگه کمک کردهاند.
ترامپ بارها گفته است تنگه هرمز باز است، اما بسیاری از کشتیها به دلیل تهدیدهای ایران از عبور از این آبراه خودداری کردهاند. برآورد سامانههای ردیابی کشتیها نشان میدهد حجم تردد در این مسیر همچنان تنها حدود ۵ تا ۱۵ درصد سطح عادی است.
سازمان بینالمللی دریانوردی وابسته به سازمان ملل نیز اعلام کرده است که از آغاز جنگ تاکنون ۷۰ حادثه در تنگه هرمز رخ داده که در مجموع به کشته شدن ۱۹ دریانورد منجر شده است.