ایران و عمان در حال مذاکره بر سر گشایش یک کریدور موقت کشتیرانی و پاکسازی مینها در تنگه مسدودشده هرمز هستند؛ آبراهی که هر دو کشور در حاشیه آن قرار دارند.
در شرایطی که جنگ خاورمیانه به مرز ششماهگی خود نزدیک میشود دو طرف این مناقشه هنوز بر سر شرایط بازگشایی این آبراه راهبردی به توافق نرسیدهاند، با این حال مذاکرات میان تهران و مسقط در خصوص چگونگی مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد.
آگهی
آگهی
در ادامه این گزارش به تازهترین جزئیات و خبرهای مرتبط با مذاکرات جاری میان ایران و عمان میپردازیم.
چرا عمان؟
هر دو کشور ایران و عمان در حاشیه این آبراه استراتژیک و حیاتی برای تجارت جهانی نفت و گاز جهان قرار دارند و میکوشند شرایطی را برای ازسرگیری کشتیرانی و مدیریت ناوبری در تنگه تعیین کنند؛ روندی که از اواخر ماه فوریه و در پی حملات آمریکا و اسرائیل، به بنبست خورده است.
یادداشت تفاهم ماه ژوئن میان آمریکا و ایران بازگشایی تنگه هرمز را پیشبینی کرده و تعیین «مدیریت آینده و خدمات دریایی» در این آبراه را بر عهده ایران و عمان گذاشته بود تا ضمن رایزنی با کشورهای حاشیه خلیج فارس و نیز در چارچوب حقوق بینالملل به آن مبادرت ورزند.
با این حال، این توافق که قرار بود راه را برای مذاکراتِ پایان دائمی جنگ هموار کند، از آن زمان به بنبست رسیده و تا حدی زیادی فروپاشیده است.
آیا پیشرفتی حاصل شده است؟
وزرای امور خارجه ایران و عمان روز سهشنبه در تهران درباره یک توافق چارچوب گفتوگو کردند که قرار است زمینه ایجاد یک «کریدور موقت» برای کشتیرانی و اجرای پروژهای برای پاکسازی مینها در تنگه هرمز را فراهم کند.
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان پس از این مذاکرات در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که امیدوار است خبر راهاندازی کریدور جدید و «ترتیبات عملی برای احیای ناوبری ایمن» بهزودی اعلام شود.
وی افزود که «مدیریت آینده تنگه و دستیابی به یک راهحل دائمی نیز در زمان مقتضی پیگیری خواهد شد.»
بر اساس گزارش رسانهها، ترتیبات پیشنهادی به این صورت است که کشتیهای ورودی به خلیج فارس از آبهای ایران عبور خواهند کرد؛ در حالی که کشتیهای خروجی از آبهای عمان استفاده میکنند و در عین حال، حق نظارت برای تهران محفوظ خواهد بود.
سپاه پاسداران ایران نیز روز چهارشنبه اعلام کرد که در مذاکرات با عمان توافق شده است تا درآمدهای حاصل از اخذ هرگونه عوارض در تنگه هرمز میان دو کشور تقسیم شود؛ ایدهای که واشنگتن آن را رد کرده است.
گره مذاکرات در کجاست؟
تهران همچنان بازگشایی کامل تنگه را به امتیازدهی آمریکا مشروط میکند، بهویژه در شرایطی که ایالات متحده در اقدامی متقابل، بنادر ایران را محاصره کرده است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران روز سهشنبه به واشنگتن اینگونه هشدار داد: «پیش از انجام هرگونه اقدامی برای بازگشایی تنگه هرمز، ایالات متحده باید تمامی تعهداتی را که نقض کرده به طور کامل اجرا کند.»
او افزود: «تنگه هرمز تنها در ازای پایان یافتن جنگ در تمام جبههها، رفع محاصره و حلوفصل وضعیت در یمن بازگشایی خواهد شد.»
کارشناسان میگویند چنین مذاکراتی نمیتواند فرآیندی سریع باشد زیرا تمرکز آنها بر مسائلی چون حاکمیت، صلاحیت حقوقی، کنترل شناورها و عوارض احتمالی است و همچنین باید اطمینان حاصل شود که هرگونه توافقی با حقوق بینالملل مطابقت دارد.
عبدالله باعبود، پژوهشگر عمانی در این خصوص به خبرگزاری فرانسه گفت: «عمان و ایران عملاً در حال مذاکره بر سر عناصر حاکمیتیِ پس از جنگ و معماری امنیتی هرمز هستند؛ موضوعی که دلیل کُندی این روند را توضیح میدهد.»
برای ایران، تنگه هرمز صرفاً یک مسئله دریایی منفرد نیست. تهران بازگشایی کامل تنگه را به رویارویی گستردهتر خود با واشنگتن در این جنگ، از جمله لغو تحریمهای آمریکا، درخواست غرامت و تضمینهای امنیتی پیوند میزند.
باعبود افزود که عمان نیز به نوبه خود به دنبال آن است که «آزادی ناوبری را تا حد امکان از این مناقشه گسترده جدا کند». وی تأکید کرد که استراتژیهای متفاوت دو کشور «عامل اصلی این تأخیر» است.
موضع واشنگتن چیست؟
واشنگتن تاکنون به بیانیه مشترک ایران و عمان واکنشی نشان نداده است اما پیشتر از حصول پیشرفت در مسئله هرمز خبر داده بود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا بارها ادعا کرده است که این تنگه تحت کنترل ایالات متحده قرار دارد، ادعایی که تهران آن را رد میکند.
رئیسجمهوری آمریکا همچنین تهدید کرده است که اگر عمان بخواهد «بر سر راه» عبور آمریکا از این آبراه قرار گیرد، این کشور را بمباران خواهد کرد.
«این شرایط مسقط را در وضعیت دشواری قرار داده است؛ زیرا از یک سو تلاش میکند نقش میانجی خود را با تهران حفظ کند و از سوی دیگر، از ترس به خطر افتادن روابط استراتژیک با واشنگتن، نمیخواهد اینگونه القا کند که حامیِ مطلقِ کنترل ایران بر تردد دریایی در هرمز است.»
باعبود تصریح کرد: «ممکن است واشنگتن از برخی جنبههای دیپلماسی عمان ناخرسند باشد، اما در عین حال به کانالی که عمان فراهم کرده نیز نیاز دارد.»
وی افزود که مسقط با درخواست از دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس برای مشارکت در این گفتوگوها، تلاش دارد از شکلگیری این تصور که در حال انجام توافقی دوجانبه و انحصاری با تهران است، جلوگیری کند.
هدف عمان آنگونه که اعلام کرده دستیابی به «یک تفاهم منطقهای است که در آن آزادی ناوبری بهصورت جمعی تضمین شود»، نه آنکه بر حضور نظامی دائمی آمریکا یا توانایی ایران برای کنترل یکجانبه تنگه تکیه شود.
وی در پایان افزود: «این دقیقاً همان خروجیِ مطلوب مسقط است؛ نه یک صلحنامه بزرگ، بلکه توافقی ملموس که سایه تنش و درگیری را دور کند و فضا را برای گشایشهای دیپلماتیکِ بیشتر باز بگذارد.»