جشنوارههای بینالمللی فیلم، بازیگران، کارگردانان و حرفهایهای این صنعت در محکومیت تعقیب و آزار مداوم کارگردان مطرح «فقط یک حادثه بود» متحد شدهاند.
جامعه بینالمللی فیلم در حمایت از فیلمساز معترض ایرانی، جعفر پناهی، موضعگیری کرده است؛ او در اکتبر ۲۰۲۶ میلادی از سوی دادگاه انقلاب تهران به حبس پنج سال و یک ماه توسط دادگاه انقلاب تهران در اکتبر ۲۰۲۶ میلادی محکوم شد.
نامهای که به ابتکار «ائتلاف بینالمللی فیلمسازان در معرض خطر» (International Coalition for Filmmakers at Risk) تهیه شده و با نشریه ورایتی (منبع به زبان انگلیسی) به اشتراک گذاشته شده، تاکنون بیش از ۲۰۰ امضاکننده دارد که «بهشدت نگران گزارشها درباره حکم جدید زندان پنج سال و یک ماهه صادرشده از سوی دادگاه انقلاب تهران علیه فیلمساز ایرانی جعفر پناهی، بهصورت غیابی» هستند.
این کارگردان نامزد اسکار پس از پایان دوره جوایز برای فیلم برنده نخل طلای خود، در بهار به ایران بازگشت؛ فیلم It Was Just an Accident که در جوایز اسکار ۲۰۲۶ میلادی برای بهترین فیلم بینالمللی و بهترین فیلمنامه اوریجینال نامزد شده بود.
در نامه آمده است: «در مارس ۲۰۲۶ میلادی، آقای پناهی ۶۶ ساله با شجاعت تصمیم گرفت به ایران بازگردد، با آگاهی از خطرها، اما همواره از عشق عمیق خود به کشورش و تمایلش برای ماندن و کار کردن در آن سخن گفته است.»
نامه ادامه میدهد: «در اکتبر ۲۰۲۶ میلادی، او پس از مسدود شدن حسابهای بانکیاش، از حکم جدید دادگاه علیه خود مطلع شد؛ وکیلش، مصطفی نیلی، در بیانیهای به رسانههای ایران این موضوع را اعلام کرد. اتهامهای جدید علیه او همچنان نامشخص است، اما به نظر میرسد در ادامه تلاشهای مکرر برای ارعاب او و واداشتنش به توقف فیلمسازی باشد. پرونده اکنون به دادگاه منطقهای خواهد رفت و حکم قابل اعتراض است. این کار نیازمند منابع است، اما همه حسابهای آقای پناهی مسدود شده است.»
بیانیه در پایان میگوید: «ما در کنار آقای پناهی و همه ایرانیانی میایستیم که به دلیل کارشان از سوی حکومت خود تحت پیگرد قرار میگیرند. ما از دادگاه انقلاب تهران میخواهیم همه اقدامات برای مجازات و زندانی کردن آقای پناهی را لغو کند و به میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی که حکومت ایران یکی از امضاکنندگان آن است، پایبند باشد.»
در ادامه آمده است: «در این لحظه بهطور استثنایی پرتنش و مملو از درگیری و تنش سیاسی، هنرمندانی چون آقای پناهی که در داخل و میان مرزها فهم و درک ایجاد میکنند، از اهمیت بسیار بالایی برخوردارند. جامعه خلاق بینالمللی در اینجا متحد شده تا شهادت بدهد و از آزادی بیان هنری در همهجا محافظت کند.»
متن کامل بیانیه را اینجا بخوانید (منبع به زبان انگلیسی).
بازیگران و فیلمسازانی که این نامه را امضا کردهاند شامل تیلدا سوینتن، مارک رافالو، بری جنکینز، الکس گیبنی، ژاک اودیار، کلبِر مندونسا فیلیو، لورا پویترس، کاترین بریا، مایکل مور، آلیس براگا، اسیف کاپادیا، لوکرسیا مارتل و بسیاری دیگر هستند.
مسئولان جشنوارههایی که این نامه را امضا کردهاند شامل تریشیا تاتل، مدیر برلیناله، آلبرتو باربرا از ونیز، جولی هانتسینگر، رئیس جشنواره تلیوراید، دنیس لیم، مدیر هنری جشنواره فیلم نیویورک، و همچنین نمایندگانی از جشنوارههای فیلم روتردام، لوکارنو، کارلووی واری، سیدنی، توکیو و بوسان، و نیز آکادمی فیلم آلمان، آکادمی فیلم اتریش و آکادمی سزار هستند.
این بیانیه پس از انتشار نامه اعتراضی مشابهی از سوی جشنواره کن در همین هفته منتشر شده که در آن آمده بود این جشنواره «پیگرد قضایی جعفر پناهی را محکوم میکند و خواستار رفع همه محدودیتهایی است که مانع سفر، خلق و بیان آزادانه او میشود».
در آن نامه همچنین گفته شده بود: «همچون هنرمندان، جشنوارهها و نهادهای فرهنگی در سراسر جهان، جشنواره کن از جامعه بینالمللی میخواهد اقدام کند و با صدایی واحد سخن بگوید تا از زندانی شدن او جلوگیری شود. آزادی او تنها درباره یک فیلمساز نیست، بلکه درباره حقوق همه هنرمندان برای اندیشیدن، خلق کردن و بیان خود بدون ترس از زندان است».
پناهی سال گذشته در جشنواره کن برای It Was Just An Accident برنده نخل طلا شد. او در پایان سال ۲۰۲۵ میلادی، از سوی دادگاه انقلاب ایران، غیابی به یک سال زندان و ممنوعیت دو ساله سفر محکوم شد.
پناهی اندکی پیش از ساخت It Was Just An Accident زندانی شد و تنها پس از اعتصاب غذا آزاد شد. او ۸۶ روز در زندان بدنام اوین ایران در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ میلادی، به اتهام فعالیتهای ضد دولتی که به سال ۲۰۱۰ میلادی بازمیگشت و همچنین اعتراض به زندانی شدن دوست و همکار فیلمسازش، محمد رسولاف، گذراند.
پناهی در زندان با فعال مدنی و زندانی سیاسی، مهدی محمودیان، آشنا شد. این دو نفر در نگارش فیلمنامه It Was Just An Accident که تریلری الهامگرفته از دوران زندان پناهی است، همکاری کردند.
محمودیان اوایل امسال دوباره بازداشت شد؛ او با اتهامهای «توهین به رهبر» و «تبلیغ علیه جمهوری اسلامی» روبهرو است.
پناهی دستکم از سال ۲۰۰۳ میلادی با مقامهای سرکوبگر ایرانی درگیر بوده، دو بار در ایران زندانی شده و به دلیل موضع ضدرژیم و «تبلیغ علیه نظام» از فیلمسازی ممنوع شده است.
با وجود این، او به ساخت فیلم در چالش با مقامها ادامه داده و بیشتر برای آثاری مانند This Is Not a Film، No Bears و Taxi Tehran شناخته میشود که آخرین اثر، «خرس طلایی» جشنواره فیلم برلین در سال ۲۰۱۵ میلادی را دریافت کرد.
It Was Just An Accident داستان گروهی از ایرانیان سابقا زندانی را دنبال میکند که در این فکر هستند آیا باید از مردی که او را زندانبان و شکنجهگر سابق خود میدانند، انتقام بگیرند یا نه. این فیلم محکومیتی بیپرده علیه سرکوب جمهوری اسلامی است و تفسیری بیزمان از گناهان استبداد دولتی ارائه میکند.
در نقدمان بر It Was Just An Accident نوشتیم: «این فیلم در خفا و با توجه به اینکه پناهی از سوی مقامها اجازه فیلمبرداری نداشت، ساخته شده است؛ نتیجه، درامی فشرده، پرتنش و دقیق در فیلمنامهنویسی است که به دلیل تغییرات ظریف لحن، شگفتزده میکند. ... این اثری بهشدت جذبکننده است که پیامدهای شکنجه، بهای انتقام و امکانپذیر بودن بخشش را میکاود، در حالی که شخصیتها با این احتمال لرزان میشوند که مقابله با خشونت با خشونت میتواند آنها را بیش از پیش از انسانیت تهی کند.»