از سهرههای بنگالی گرفته تا نهنگهای گوژپشت، پژوهشگران دریافتهاند که حیوانات ممکن است از برخی الگوهای مشابهی استفاده کنند که به انسانها در یادگیری و ساختاربندی زبان کمک میکند.
اگرچه زبان انسان از نظر شنیداری تفاوت زیادی با آواز پرندگان دارد، پژوهشگران با بررسی دقیقتر نحوه ساختاربندی صداها در حیوانات دیگر که برای برقراری ارتباط از صدا استفاده میکنند، به شباهتهای شگفتانگیزی با انسانها دست یافتهاند.
آگهی
آگهی
دانشمندان دانشگاه تیکیو در ژاپن، هنگام مشاهده یک سهره بنگالی نر که در حال آموزش آوازهای مشهور و پیچیده به جوجه خود بود، دریافتند که فرمول ریاضی که پرندگان بهطور طبیعی برای سازماندهی آوازهایشان به کار میبرند، با الگوهایی که در گفتار انسان دیده میشود، مطابقت دارد. الگومندی که یادگیری ارتباطات پیچیده را آسانتر میکند و معمولا در طول نسلها منتقل میشود.
پژوهشگران علاوه بر مشاهده این الگو در پرندگان، همین ساختار ارتباطی را در نهنگهای گوژپشت نیز شناسایی کردند.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
سایمون کربی، پژوهشگر اصلی این مطالعه از دانشکده فلسفه دانشگاه ادینبرو، در یک بیانیه مطبوعاتی گفت: «ما به این ایده عادت کردهایم که زبان در جهان طبیعی پدیدهای منحصربهفرد است. اما با استفاده از یافتهها و بینشهای حاصل از چگونگی یادگیری زبان توسط نوزادان، توانستیم نگاه دقیقتری به آواز پرندگان بیندازیم و وجه اشتراک شگفتانگیزی بین این گونهها که بیش از ۳۰۰ میلیون سال تکامل از هم جدا شدهاند، کشف کنیم.»
آواز پرندگان الگوهایی مشابه نحوه استفاده انسان از واژهها نشان میدهد
این مطالعه که حاصل همکاری چندین سازمان پژوهشی بینالمللی است، دانش مربوط به چگونگی فراگیری زبان توسط نوزادان انسان را بر دادههای مربوط به آوازهای ضبط شده از سهرههای بنگالی ژاپنی اعمال کرد؛ پرندگانی که به مهارتهای استثنایی در پرورش جوجهها و ساختار پیچیده آوازهایشان شناخته میشوند.
پژوهشگران دادهها را از چندین مرحله رشد پرندگان گردآوری کردند؛ مراحلی که طی آنها پرندگان یاد میگرفتند چگونه از والدین و همنوعان خود برای برقراری ارتباط استفاده کنند. دانشمندان با شگفتی دریافتند نتهایی که پرندگان میخواندند، در قالب توالیهایی منسجم و مطابق با الگوهای مشخصی است که بسیار شبیه به کلماتی است که در زبان انسان استفاده میشوند.
کازوئو اوکانویا، یکی از نویسندگان این مطالعه از موسسه تحقیقات جامع پیشرفته دانشگاه تیکیو، در همان بیانیه گفت: «سالهاست که آواز سهرههای بنگالی را مطالعه میکنم و تصور میکردم آن را بهخوبی میشناسم. بنابراین، کشف این موضوع که آواز این پرندگان یک ویژگی دیگر را نیز با آواز نهنگها و زبان انسان به اشتراک میگذارد، برایم غافلگیرکننده بود»
او درباره این الگوهای مشابه افزود: «بخشهایی از هجاها که اغلب استفاده میشوند، معمولا کوتاهتر هستند، در حالی که بخشهایی که کمتر استفاده میشوند، طولانیتر هستند، الگویی که به عنوان قانون زیپف (Zipf’s law) شناخته میشود.»
شاید زبان پدیدهای منحصرا انسانی نباشد
اگرچه ارتباط در سراسر قلمرو حیوانات پدیدهای رایج است، به زبان بهعنوان یک نظام بسیار پیچیده و ساختاریافته، معمولا به عنوان ویژگی مختص انسانها نگاه میشد. اما زمانی که دانشمندان دریافتند پرندگان آوازخوان جوان میتوانند آوازهایی تولید کنند که در آنها الگوهای آماری وجود دارد، این احتمال را مطرح کردند که ویژگیهایی که ما آنها را منحصرا متعلق به زبان میدانیم، مختص انسان نیست.
در عوض، ممکن است زبان پدیدهای جهانشمولتر و بهطور نزدیکتری مرتبط با فرایند تکامل باشد. پرندگان آوازخوان و نهنگهای گوژپشت، هر دو، فرایندهای ارتباطی خاص خود را بهصورت فرهنگی و در طول نسلها منتقل میکنند و به مرور زمان آنها را بهبود میبخشند تا یادگیری «زبان» تا حد امکان آسان شود.
اینبال آرنون، یکی از نویسندگان این مطالعه و استاد دانشگاه ادینبرو و دانشگاه عبری اورشلیم، در همان بیانیه گفت: «برای من، واقعا هیجانانگیز است که چگونه ایدههای مربوط به یادگیری زبان در کودکان میتوانند بینشهای جدیدی درباره تکامل زبان و ارتباطات حیوانی در اختیار ما قرار دهند.»
ارتباطات نیز از طریق فرهنگ تکامل مییابند
پژوهشهای پیشین به وجود الگوهای مشابهی در آوازهای نهنگهای گوژپشت اشاره کردهاند؛ یافتهای که از این نظریه دانشمندان حمایت میکند که اصول و سازوکارهای ارتباط پیچیده لزوما به تواناییهای ذاتی یک گونه وابسته نیستند، بلکه نقش ارتباط و یادگیری بیننسلی در آن گونه نیز اهمیت دارد.
اینکه پرندگان بالغ آوازهای خود را به جوجههایشان آموزش میدهند، برای زیستشناسان موضوع جدیدی نیست؛ اما کشف اینکه آنها چگونه آوازهای خود را سازماندهی میکنند و جوجهها چگونه این آوازها را به شیوههایی تا این اندازه مشابه با انسانها فرا میگیرند، گامی مهم در جهت گسترش درک ما از زبان محسوب میشود.
کربی گفت: «ما انسانها تنها گونهای هستیم که زبان داریم، اما این سیاره را با چندین گونه دیگر نیز به اشتراک گذاشتهایم که آنها هم از شیوههای ارتباطی برخوردارند که بهصورت فرهنگی تکامل مییابند؛ و این موضوع ممکن است نشان دهد که ما بیش از آنچه پیشتر تصور میکردیم، به یکدیگر شباهت داریم.»
نتایج این پژوهش در نشریه Science Advances منتشر شده است.