هنگامی که یک زوج در تلاش برای باردار شدن با مشکل مواجه میشود، معمولا نگاهها در ابتدا به سمت زن معطوف میشود. با این حال، در نزدیک به نیمی از موارد ناباروری، عامل مردانه نقش دارد. در این میان، اضافهوزن و چاقی یکی از عوامل مهم و در عین حال کمتر مورد توجه است که تأثیر آن اغلب دستکم گرفته میشود.
چاقی از طریق چندین سازوکار همزمان بر باروری مردان اثر میگذارد؛ نه تنها بر تعداد اسپرمها، بلکه بر کیفیت آنها و تواناییشان برای بارور کردن نیز تاثیر دارد.
آگهی
آگهی
آیا چاقی واقعا بر قدرت باروری مردان اثر میگذارد؟
پاسخ مثبت است و این اثر نیز قابل توجه است. چاقی از طریق چندین مکانیسم همزمان بر باروری مردان تاثیر میگذارد؛ تاثیری که فقط به تعداد اسپرمها محدود نمیشود، بلکه کیفیت آنها و تواناییشان برای انجام عمل لقاح را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.
مردان مبتلا به چاقی بهطور میانگین با کاهش غلظت اسپرم در مایع منی، افت تحرک اسپرمها، افزایش تعداد اسپرمهای غیرطبیعی یا آسیبدیده و همچنین افزایش میزان آسیب و قطعهقطعه شدن دیانان اسپرم مواجه هستند؛ مسئلهای که میتواند حتی در صورت وقوع لقاح نیز روند طبیعی رشد و تکامل جنین را با اختلال روبهرو کند.
یک مطالعه تجمیعی از بیش از ۱۱۵ هزار مرد نشان داد که چاقی با افزایش ۴۲ درصدی خطر آزواسپرمی (فقدان کامل اسپرم) و افزایش ۸۱ درصدی خطر الیگواسپرمی (غلظت پایین اسپرم) همراه است.
اضافهوزن چگونه عملکرد هورمونهای مردانه را مختل میکند؟
مهمترین عامل در این زمینه به تغییرات هورمونی مربوط میشود. بافت چربی، همانند آنچه در بدن زنان رخ میدهد، استروژن تولید میکند. زمانی که میزان این هورمون در مردان افزایش یابد، تعادل طبیعی میان تستوسترون و استروژن به هم میخورد؛ تعادلی که برای تولید اسپرم و حفظ میل جنسی ضروری است
بهطور مشخص، در مردان مبتلا به چاقی مفرط، سطح کلی تستوسترون پایینتر است و گاهی این کاهش قابل توجه است.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در مردان مبتلا به چاقی، مجموعهای از تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک رخ میدهد که میتواند باروری را تحت تاثیر قرار دهد. این افراد معمولا با کاهش سطح تستوسترون، افزایش استروژن و برهم خوردن عملکرد هورمونهای LH و FSH که در تنظیم فعالیت بیضهها نقش دارند، روبهرو هستند.
علاوه بر این، تجمع چربی در ناحیه کشاله ران و رانها باعث افزایش دمای کیسه بیضه میشود. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا تولید اسپرم در شرایطی به بهترین شکل انجام میشود که در دمایی اندکی پایینتر از دمای طبیعی بدن باشد.
پزشکان این مجموعه اختلالات را «هیپوگنادیسم ثانویه» یا کمکاری غدههای جنسی بر اثر چاقی مفرط مینامند که در بسیاری از موارد با کاهش وزن اصولی و تحت نظارت پزشک قابل اصلاح است و میتوان عملکرد طبیعی هورمونها و باروری را تا حد زیادی بازیابی کرد.
نشانههایی که مردان معمولا علت آنها را چیز دیگری تصور میکنند
مشکل اینجاست که نشانههای این اختلال هورمونی اغلب کماهمیت تلقی میشوند یا به اشتباه تفسیر میشوند.
بسیاری از مردانی که دچار خستگی مداوم، کاهش انگیزه، افت میل جنسی و اضافهوزن هستند، معمولا این مشکلات را با باروری خود مرتبط نمیدانند.
با این حال، این نشانهها میتوانند زنجیرهای از پیامدهای ناشی از اختلالات هورمونی مرتبط با چاقی باشند. کاهش میل جنسی اغلب نخستین علامت افت تستوسترون است، چاقی خطر بروز اختلال نعوظ را افزایش میدهد، خستگی مزمن میتواند هم از کمبود هورمونها و هم از مشکلاتی مانند آپنه خواب ناشی شود، افزایش استروژن ممکن است به رشد بافت پستانی در مردان منجر شود و در برخی موارد نیز کاهش حجم بیضهها مشاهده میشود.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
از مهمترین نشانههای این وضعیت میتوان به کاهش میل جنسی که معمولا نخستین علامت افت تستوسترون است، اختلال نعوظ که ارتباط آن با چاقی بهخوبی اثبات شده، خستگی مزمن ناشی از اختلالات هورمونی یا مشکلات خواب مانند آپنه، رشد بافت پستانی در مردان بر اثر افزایش استروژن و نیز کاهش حجم بیضهها اشاره کرد.
افرادی که چند مورد از این نشانهها را همزمان تجربه میکنند، میتوانند با انجام یک آزمایش ساده هورمونی شامل سنجش سطح تستوسترون، LH، FSH و استرادیول، در مدت کوتاهی اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت هورمونی و باروری خود به دست آورند.
کاهش وزن چگونه میتواند شرایط را تغییر دهد؟
نکته امیدوارکننده این است که بسیاری از پیامدهای ناشی از چاقی مفرط بر باروری مردان قابل اصلاح هستند و تغییرات وزن میتواند تاثیر مستقیمی بر عملکرد باروری داشته باشد.
یافتههای پژوهشی نشان میدهد که حتی کاهش ۵ تا ۱۰ درصدی وزن بدن نیز میتواند در بیشتر مردان مبتلا به چاقی تأثیر قابل توجهی بر سلامت باروری داشته باشد. این میزان کاهش وزن معمولا با افزایش سطح تستوسترون، بهبود تعداد و تحرک اسپرمها، کاهش آسیبهای واردشده به دیانای اسپرم و همچنین بهبود میل جنسی و عملکرد نعوظ همراه است.
کاهش وزن میتواند از طریق رعایت یک رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم و بهرهگیری از همراهی و نظارت پزشکی برای مدیریت وزن حاصل شود.
چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟
در صورتی که یک زوج بیش از ۱۲ ماه برای فرزندآوری تلاش کرده اما موفق نشده باشند، یا اگر سن یکی از طرفین بالای ۳۵ سال باشد و این مدت به بیش از ۶ ماه برسد، مراجعه به پزشک برای بررسی وضعیت هر دو نفر ضروری است.
در مورد مردان، بررسی اولیه معمولا شامل آزمایش اسپرم و ارزیابی سطح هورمونهاست؛ فرایندی ساده، سریع و بدون درد که میتواند تصویر دقیقی از وضعیت باروری فرد ارائه دهد.
نباید به دلیل خجالت یا اینکه دیگر تقدیر همین بوده، از کنار این موضوع عبور کرد. ناباروری مردان ناشی از چاقی یکی از مشکلاتی است که بهخوبی شناخته و مستندسازی شده و در صورت رسیدگی بهموقع، امکان مدیریت و درمان مؤثر آن وجود دارد.