روزنامه گاردین در گزارشی به بررسی این موضوع پرداخته است که تا چه اندازه طرح مطرحشده در برخی رسانههای ایرانی مبنی بر اخذ هزینه از شرکتهای فناوری آمریکایی برای استفاده از کابلهای اینترنتی عبوری از تنگه هرمز، میتواند عملی و واقعبینانه باشد.
هفته گذشته رسانههای نزدیک به حکومت ایران پیشنهاد دادند که ایران میتواند از موقعیت خود در تنگه هرمز، این گذرگاه ۴۰ کیلومتری میان ایران و عمان برای اعمال فشار بر شرکتهای فناوری آمریکایی استفاده کند و از آنها برای عبور کابلهای اینترنتی زیر دریا هزینه دریافت کند. در گزارش تسنیم حتی ادعا شده که چنین اقدامی میتواند سالانه صدها میلیون دلار درآمد برای ایران ایجاد کند.
آگهی
آگهی
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
به نوشته گاردین، دستکم هفت کابل مهم اینترنتی در بستر تنگه هرمز قرار دارد که برخی از آنها برای توسعه گسترده زیرساختهای هوش مصنوعی در کشورهای حاشیه خلیج فارس حیاتی هستند.
طرح پیشنهادی رسانههای ایرانی چه میگوید؟
طبق این گزارش، پیشنهاد مطرحشده در تسنیم شامل سه بخش است: نخست، دریافت هزینه مجوز از شرکتهای خارجی برای استفاده از کابلهای زیر دریا؛ دوم، الزام الزام «غولهای فناوری» شامل متا، گوگل، آمازون و مایکروسافت به «فعالیت تحت قوانین جمهوری اسلامی ایران» که احتمالا به سرمایهگذاری مشترک اشاره دارد و سوم، انحصار تعمیر و نگهداری این کابلها و دریافت هزینه از جهان برای این خدمات.
در این طرح آمده است که این امر «تنگه هرمز را به یک قطب استراتژیک برای تولید ثروت مشروع تبدیل خواهد کرد». در ادامه این پیشنهاد، به ماده ۳۴ کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها استناد شده و ادعا شده است که این ماده به ایران اجازه میدهد بخشی از بستر دریا در تنگه هرمز را قلمرو خود بداند، حتی در شرایطی که آبهای سطحی برای ناوبری بینالمللی استفاده میشوند.
آیا کشور دیگری چنین اقدامی انجام داده است؟
گاردین در ادامه مینویسد چنین مدلی به این شکل در جهان سابقه ندارد، هرچند رسانههای ایرانی به نمونه مصر اشاره کردهاند. طبق این گزارش، مصر از طریق دریافت هزینه از کابلهای زیرساختی که از قلمرو آن عبور میکنند سالانه بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار درآمد دارد و گاهی در مالکیت و بهرهبرداری این کابلها نیز مشارکت دارد.
اما کارشناسان زیرساخت اینترنت به گاردین گفتهاند تفاوت اساسی این است که کابلهای مورد اشاره واقعا از خاک مصر عبور میکنند، در حالی که کابلهای تنگه هرمز عمدتا از زیر آبهای بینالمللی و در فاصلهای دور از سواحل ایران عبور میکنند.
آیا ایران میتواند واقعا برای کابلها هزینه دریافت کند؟
به گفته کارشناسان، تحقق چنین طرحی بسیار بعید است. یک مقام سابق وزارت خارجه آمریکا که در حوزه اینترنت جهانی تخصص دارد، به گاردین گفته است که علاوه بر ملاحظات حقوقی، تحریمهای بینالمللی نیز مانع جدی محسوب میشوند. همچنین امکان تفکیک ترافیک اینترنت شرکتهای مختلف و دریافت هزینه جداگانه از آنها عملا وجود ندارد.
کارشناسان تاکید کردهاند که بیشتر این کابلها اصلا به ایران ختم نمیشوند و در آبهای آزاد قرار دارند. به گفته دوگ مدوری، متخصص زیرساخت اینترنت، تنها راه ایران برای دریافت هزینه از این کابلها «استفاده از تهدید» است؛ روشی که به گفته او تاکنون سابقه نداشته است.
آیا قطع این کابلها ممکن است؟
این گزارش همچنین احتمال تخریب کابلهای زیر دریا را بسیار دشوار توصیف کرده و آن را «ماموریتی انتحاری» دانسته است. هرچند در سالهای اخیر درباره احتمال آسیب عمدی به کابلهای زیردریایی در مناطق مختلف جهان از جمله بالتیک و دریای سرخ گمانهزنیهایی مطرح شده، اما بسیاری از این موارد ناشی از حوادثی مانند کشیده شدن لنگر کشتیها بوده است.
به گفته کارشناسان، انجام عملیات خرابکارانه در تنگه هرمز بدون شناسایی تقریباغیرممکن است و در صورت اقدام، تحت نظارت و گشتزنی مستمر نیروهای نظامی آمریکا قرار خواهد گرفت.
عواقب قطع کابل در تنگه هرمز چه خواهد بود؟
قطع این کابلها میتواند ارتباط اینترنتی کشورهای حاشیه خلیج فارس را مختل کند، اما تأثیر آن بر اینترنت جهانی محدود خواهد بود، زیرا بسیاری از مسیرهای اصلی ترافیک جهانی از کانال سوئز و مصر عبور میکنند.
مادوری گفت، دلیل این امر این است که کابلهای زیر تنگه هرمز عمدتا فقط به کشورهای خلیج فارس سرویس میدهند، برخلاف کابلهایی که از طریق کانال سوئز و مصر عبور میکنند و ترافیک قابل توجهی بین اروپا و آسیا دارند.
به عنوان مثال، عراق و ایران کابلهای زمینی جایگزینی دارند که میتوانند برای اتصال از آنها استفاده کنند. در تئوری، قطع کابل زیر دریا را میتوان به راحتی برطرف کرد. قطع کابل همیشه اتفاق میافتد و هر هفته چند مورد قطعی وجود دارد که بیش از دوازده کشتی تعمیر دائما در سراسر جهان در حال تعمیر این کابلها هستند. با این حال، اگر ایران این کشتیهای تعمیر را تهدید کند، ممکن است آنها زیر اتش تهدید ریسک نکنند و این میتواند اختلال را طولانیتر کند.