مسائل کمآبی، بیابانزایی و از بین رفتن تنوع زیستی از جمله موضوعاتی بود که در اجلاس منطقهای زیستمحیطی بررسی شد.
کشورهای آسیای مرکزی هفته گذشته گرد هم آمدند تا پیش از مذاکرات بینالمللی، مواضع خود را در حوزه مسائل زیستمحیطی همسو کنند.
آگهی
آگهی
نشست زیستمحیطی منطقهای در آستانه تعهداتی را برای اتخاذ مواضع مشترک و یافتن راهحل برای طیفی از چالشهای زیستمحیطی پیش روی آسیای مرکزی به همراه داشت.
یرلان نیسانبایف، وزیر محیط زیست قزاقستان، گفت مهمترین دستاورد این نشست امضای اعلامیه مشترک «همبستگی زیستمحیطی آسیای مرکزی» بود که به تصویب روسای جمهور کشورهای منطقه رسید.
این سند کشورهای آسیای مرکزی، شامل ازبکستان، قرقیزستان، ترکمنستان، تاجیکستان و قزاقستان را متعهد میکند در مورد مسائلی زیستمحیطی که میتواند ثبات منطقه را تضعیف کند، مواضع و راهحلهای مشترک تدوین کنند.
یکی از نقاط عطف این نشست، حمایت رهبران منطقه از پیشنهاد قاسم ژومارت توقایف، رئیسجمهور قزاقستان، برای ایجاد یک سازمان بینالمللی آب با پشتوانه سازمان ملل بود. مشورتهای اولیه در حاشیه نشست آغاز شده است.
رهبران منطقه همچنین از ابتکار رئیسجمهور برای ایجاد صندوق بینالمللی تنوع زیستی و نیز پیشنهاد تدوین یک برنامه بیندولتی برای حفاظت از منابع آبی دریای خزر حمایت کردند.
نیسانبایف افزود: «در مجموع، اولویتهای کلیدی که برای ما اهمیت داشت در نشست مورد حمایت قرار گرفت. این را مهمترین دستاورد این رویداد میدانم.»
تامین مالی انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش کربن
به گفته نیسانبایف، یکی دیگر از نتایج مهم نشست امضای توافقهای مالی با نهادهای بینالمللی بود.
در روزهای نخست نمایشگاه بینالمللی فناوریهای سبز در حاشیه نشست نیز حدود ۲ میلیارد یورو توافق مالی امضا شد. این پروژهها حوزههای انرژیهای تجدیدپذیر، مدیریت پسماند، کاهش کربن در بخش صنعت و تولید کود شیمیایی در قزاقستان را پوشش میدهد.
این منابع مالی بخشی از همکاری میان کمیسیون اروپا، قزاقستان و نهادهای مالی از جمله بانک اروپایی بازسازی و توسعه است.
یکی از پروژههای شاخص، ساخت یک نیروگاه بادی با ظرفیت یک گیگاوات در منطقه ژامبیل قزاقستان است.
«کشورها به حرف یکدیگر گوش میدهند و در کنار هم پیش میروند»
نشست زیستمحیطی منطقهای نخستین بار در سال ۲۰۲۳ از سوی قاسم ژومارت توقایف، رئیسجمهور قزاقستان، در هفتاد و هشتمین مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد شد. او در سال ۲۰۲۶ روسای کشورهای آسیای مرکزی را در آستانه گرد هم آورد تا برای رویارویی با چالشهای فوری زیستمحیطی، چشماندازی مشترک ترسیم و تعهدات منطقهای به راهحلهای مشترک را تقویت کند.
به گفته وزیر نیسانبایف، منطقه همچنان با چالشهای مشترکی از جمله کمبود آب، تخریب اراضی، بیابانزایی و از دست رفتن تنوع زیستی روبهرو است.
او گفت: «این نشست به جامعه بینالمللی نشان داد که منطقه متحد است، کشورها به حرف یکدیگر گوش میدهند و در کنار هم پیش میروند. این نشست بر همبستگی آسیای مرکزی تاکید میکند و حوزههای کلیدی همکاری مشترک در مسائل زیستمحیطی و تغییرات اقلیمی را به روشنی مشخص کرده است.»
این سکوی گفتوگوی منطقهای که برای نخستین بار و با مشارکت سازمان ملل برگزار شد، نمایندگان عالیرتبه جامعه بینالمللی را گرد هم آورد تا به پیشبرد راهحلها برای چالشهای زیستمحیطی منطقه کمک کنند.
در این نشست سه معاون دبیرکل سازمان ملل، نمایندگان ارشد کمیسیون اقتصادی سازمان ملل برای اروپا و همچنین مقامهایی از کنوانسیون سایتیس و کنوانسیون تنوع زیستی حضور داشتند.
نیسانبایف تاکید کرد سطح بالای حضور شرکتکنندگان اهمیت این گفتوگوها و ارتباط مستقیم آنها با آسیای مرکزی را نشان میدهد.
او گفت: «ما این نشست را با تعهدی روشن برای ادامه کار در جهت بهبود شرایط زیستمحیطی، مقابله با چالشهای اقلیمی و کاهش انتشار CO2 و آلودگی ترک میکنیم.»
دو برابر کردن تلاشها برای احیای گونههای کلیدی
ابتکار توقایف برای ایجاد صندوق بینالمللی تنوع زیستی در زمانی مطرح میشود که قزاقستان تلاشهای خود را برای احیای گونههای کلیدی حیاتی برای اکوسیستم خود گسترش میدهد.
نیسانبایف گفت: «کشور موفق شد جمعیت آهوهای سایگا را که از حدود ۹۲ هزار راس در اوایل دهه ۱۹۹۰ به تنها ۲۱ هزار راس در سال ۲۰۰۳ رسیده بود، حفظ و به طور چشمگیری افزایش دهد.»
به گفته او، با اجرای مستمر اقدامات دولتی، جمعیت این گونه اکنون به حدود ۵ میلیون راس رسیده است.
از دیگر پروژههای در دست اجرا، بازمعرفی اسب پرژوالسکی است.
تا کنون ۱۴ راس از این اسبها از اروپا به قزاقستان منتقل شده و قرار است تا سال ۲۰۲۹ حدود ۴۰ راس دیگر نیز وارد شود تا هسته اصلی یک برنامه بلندمدت احیا را تشکیل دهد.
ابتکار بلندپروازانه دیگر، احیای ببر تورانی در زیستگاه تاریخی آن است. تاکنون دو ببر آمور وارد این منطقه شده و در یک ذخیرهگاه تعیینشده زندگی میکنند.
وزیر گفت: «با جمعیت اولیه شش ببر آمور، ما یک برنامه بزرگ برای احیای ببر تورانی آغاز میکنیم. در عمل تلاش داریم گونهای را که از این منطقه ناپدید شده بود بازگردانیم.»
آخرین ببر در قزاقستان در سال ۱۹۴۸ ثبت شده است. این حیوانات در گذشته در جلگههای سیردریا و آمودریا زندگی میکردند اما در نهایت از بین رفتند.
بازسازی پس از آتشسوزیهای ویرانگر
وزیر محیط زیست گزارشی از پیشرفت برنامه قزاقستان برای کاشت ۲ میلیارد درخت ارائه کرد؛ برنامهای که پس از آتشسوزیهای گسترده در مناطق شمالی در سال ۲۰۲۳ آغاز شد؛ آتشسوزیهایی که به مرگ ۱۵ نفر و نابودی حدود ۷۰ هزار هکتار جنگل انجامید.
این هدف در سال ۲۰۲۰ از سوی رئیسجمهور توقایف تعیین شد.
نیسانبایف گفت: «تا امروز حدود یک میلیارد و ۶۴۸ میلیون اصله درخت در چارچوب صندوق جنگلهای دولتی غرس کردهایم. این کار ادامه دارد و برنامهریزی کردهایم تا پایان سال ۲۰۲۷ به هدف کاشت ۲ میلیارد درخت برسیم.»
این وزارتخانه همچنین در حال اجرای برنامه گسترده احیای پس از آتشسوزی است. اولویت، پاکسازی مناطق جنگلی سوخته و کاشت دوباره جنگلهای جدید در سه سال آینده است.
همزمان، چوبهای قابل استفاده فرآوری میشود. سه کارخانه فرآوری ساخته شده و بیش از ۱۰۰ گروه عملیاتی در محل مشغول کار هستند. برنامه این است که تا پایان سال حدود ۶۰۰ کیلومتر از مناطق جنگلی آسیبدیده پاکسازی شود.
عملیات جنگلکاری دوباره آغاز شده و نهالها در بیش از ۱۰۰ هکتار زمین کاشته شده است.
مشارکت شهروندان در احیای محیط زیست
نیسانبایف علاوه بر آثار منطقهای نشست، به رشد فرهنگ زیستمحیطی در خود کشور نیز اشاره کرد.
کمپین «تازه قزاقستان» (قزاقستان پاک) که از سال ۲۰۲۴ به ابتکار رئیسجمهور قاسم ژومارت توقایف آغاز شد و شامل کاشت درخت در مناطق شهری و پاکسازی رودخانهها، دریاچهها و پیرامون آنها است، اکنون به یک جنبش سراسری تبدیل شده است.
او گفت: «در مدارس و دانشگاهها نیز کار گستردهای در حوزه آموزش محیط زیست از طریق دورههای آموزشی تخصصی در حال انجام است. در کنار این، از اوایل بهار فعالیتهای عملی فصلی از جمله کاشت درخت و گل انجام میشود که همه اینها نتایج مثبتی به همراه داشته است.»
به گفته نیسانبایف، شهروندان بهویژه جوانان به طور فعال در فعالیتهای زیستمحیطی شرکت میکنند.
او افزود: «همچنین یک وبسایت اختصاصی ایجاد کردهایم که هر سال بیش از ۳۰ هزار درخواست از شهروندان دریافت میکند. بیشتر این درخواستها به بهبود شرایط بهداشتی، پاکسازی فضاهای عمومی و طرحهای درختکاری مربوط است.»
قزاقستان امیدوار است با ابتکارات زیستمحیطی و راهحلهای مشترکی که از طریق اسناد الزامآور نشست برای چالشهای فوری آسیای مرکزی تدوین شده، همکاری تقویتشده به نتایج ملموس منجر شود.