دادهها نشان میدهد بحران انرژی ناشی از جنگ ایران به «بازگشت زغالسنگ» منجر نشده و نگرانیها درباره احیای دوباره این سوخت فسیلی پشتوانه آماری ندارد.
بر اساس گزارشی از «مرکز پژوهش در زمینه انرژی و هوای پاک» (CREA)، پیشبینی «بازگشت زغال سنگ» در پی بحران انرژی ناشی از جنگ ایران تحقق نیافته است.
آگهی
آگهی
CREA با تحلیل دادههای تقریبا برخط برق کشورهایی که این اطلاعات را منتشر میکنند دریافت که در ماه مارس، تولید برق با زغال سنگ در سطح جهان بدون تغییر مانده، اما اگر چین را کنار بگذاریم ۳.۵ درصد کاهش یافته است؛ در چین به دلیل تغییر سوخت برخی نیروگاهها از گاز به زغال سنگ، تولید تنها حدود ۲ درصد افزایش پیدا کرده است.
در همین حال حجم حملونقل دریایی زغال سنگ در سطح جهان ۳ درصد کاهش یافته و به پایینترین سطح از سال ۲۰۲۱، اوج همهگیری کرونا، رسیده است.
در مجموع، تولید برق از سوختهای فسیلی در مقایسه با سال قبل ۱ درصد و تولید برق با سوخت گاز ۴ درصد کاهش داشته است.
این تحلیل بزرگترین بازارهای برق جهان از جمله چین، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و هند را در بر میگیرد که در مجموع حدود ۸۷ درصد برق تولیدشده با زغال سنگ و بیش از ۶۰ درصد برق تولیدشده با گاز در جهان را به خود اختصاص میدهند.
انرژیهای تجدیدپذیر به کاهش فشار بحران انرژی کمک میکنند
این روند در حالی رخ داده که جهان با بحران شدید انرژی ناشی از مسدود شدن تنگه هرمز روبهرو است.
مسدود شدن این شاهراه حملونقل نفت و گاز، عرضه سوخت را مختل و قیمتها را سر به فلک برده است. انرژیهای تجدیدپذیر نقش مهمی در کاستن از آثار این بحران داشتهاند؛ تنها انرژی خورشیدی در ماه مارس ۳ میلیارد یورو برای اروپا صرفهجویی به همراه داشته است.
تولید برق خورشیدی در ماه گذشته حدود ۱۴ درصد افزایش یافته و انرژی بادی نیز در کشورهای تحلیلشده تقریبا ۸ درصد رشد کرده است.
پیش از بسته شدن، از تنگه هرمز برای حمل نزدیک به یکپنجم محمولههای گاز طبیعی مایع جهان (LNG) استفاده میشد؛ حجمی که به برآورد CREA برای تولید برقی معادل کل تولید سالانه برق فرانسه کافی است.
اما به گفته CREA، ظرفیت نیروگاههای خورشیدی و بادی که تنها در سال ۲۰۲۵ در سراسر جهان افزوده شده، برای جبران این کمبود دو برابر کفایت میکند.
چرا «بازگشت زغال سنگ» رخ نداده است؟
پس از کاهش صادرات گاز روسیه به اروپا در پی یورش تمامعیار این کشور به اوکراین نیز پیشبینیهای مشابهی درباره «بازگشت زغال سنگ» مطرح شده بود.
به گفته CREA، این پیشبینیها ابتدا تا حدی درست از آب درآمد، اما در بلندمدت نتیجه بحران، شتاب چشمگیر در توسعه انرژی پاک و رکورد کاهش مصرف زغال سنگ و انتشار دیاکسید کربن در اروپا در سال ۲۰۲۳ بود.
به گفته CREA، پس از بسته شدن عملی تنگه هرمز، تولید برق با زغال سنگ در ماه مارس بیش از همه در ایالات متحده، هند، اتحادیه اروپا، ترکیه و آفریقای جنوبی کاهش یافت. علت اصلی این است که زغال سنگ حتی پیش از بحران هم سوخت ارزانتری نسبت به گاز برای نیروگاهها بود و نیروگاههای باقیمانده از قبل با ظرفیت بالا در مدار بودند و در نتیجه فضای چندانی برای افزایش بیشتر تولید باقی نمانده بود.
در حالی که برخی کشورها در واکنش به بحران عرضه انرژی از برنامههایی برای بازگشایی، به تعویق انداختن تعطیلی یا افزایش استفاده از نیروگاههای زغال سنگی سخن گفتهاند، خروج تدریجی نیروگاههای زغال سنگی از مدار در بسیاری از کشورها باعث شده افزایش سریع تولید برای آنها دشوار باشد. به گفته CREA، در عمل در ماه مارس در هیچ کشوری نیروگاه زغال سنگی دوباره راهاندازی نشد و تصمیمی برای به تعویق انداختن تعطیلی آنها گرفته نشد.
CREA استدلال میکند که توجیه اقتصادی برای سرمایهگذاری در زغال سنگ هر روز ضعیفتر میشود، زیرا بحران انرژی هزینههای حملونقل را بالا برده و استفاده از زغال سنگ را از تولید و ذخیره انرژی تجدیدپذیر هم گرانتر کرده است.
اروپا این پیام را از هماکنون جدی گرفته است و کشورهایی مانند فرانسه و بریتانیا از جمله کشورهایی هستند که با شتاببخشیدن به برقیسازی، گسترش پمپهای حرارتی و توسعه خورشیدی، وابستگی خود به سوختهای وارداتی را کاهش میدهند. اقدامات مشابه در دیگر نقاط جهان نشان میدهد که امنیت انرژی هرچه بیشتر به تجدیدپذیرها و نه سوختهای فسیلی گره میخورد.
با اذعان به همین واقعیت، دولتها قرار است ۲۴ تا ۲۹ آوریل برای بررسی چگونگی گذار از سوختهای فسیلی در نخستین کنفرانس بینالمللی «گذار عادلانه دور شدن از سوختهای فسیلی» در سانتا مارتا در کلمبیا گرد هم بیایند.