شبکههای برق اروپا برای همگام شدن با انرژیهای تجدیدپذیر دچار مشکل شدهاند. آیا عرضه رایگان برق میتواند راهحل باشد؟
تولید برق خورشیدی و بادی در اروپا به رکوردهای تازه رسیده و در بحبوحه جهش قیمت سوختها امید به استقلال انرژی را زنده کرده است.
آگهی
آگهی
با این حال شبکههای فرسوده برق و ظرفیت محدود ذخیرهسازی باتری تاب همگام شدن با این رشد را ندارند.
در بریتانیا، آلمان، فرانسه و هلند به طور فزایندهای به تولیدکنندههای انرژی تجدیدپذیر پول داده میشود تا تولید خود را متوقف کنند؛ روندی که به آن «کاهش اجباری تولید» گفته میشود و زمانی رخ میدهد که عرضه آنقدر بالا میرود که از تقاضا پیشی میگیرد و شبکه را با اضافهبار مواجه و آن را ناپایدار میکند.
اما آیا شاید ارزانتر باشد که این مازاد انرژی را رایگان در اختیار مردم گذاشت؟
ماه گذشته وزارت امنیت انرژی و خالصصفر بریتانیا اعلام کرد در حال آزمایش سازوکاری تازه است که در روزهای بادخیز، برق ارزانتر در اختیار خانوارها قرار میدهد.
اپراتور ملی سیستم انرژی بریتانیا (NESO) که مسئول حفظ پایداری شبکه است، در گزارش چشمانداز تابستانی (منبع به زبان انگلیسی) خود که ۱۴ آوریل منتشر شد، این وعده را یک گام جلوتر برد و از اپراتورهای شبکه خواست در زمان وفور عرضه، مصرف انرژی را بالا ببرند.
این میتواند به معنای پرداخت پول به خانوارها و کارخانهها برای مصرف برق مازاد باشد؛ اقدامی بیسابقه در بریتانیا.
افزایش برق خورشیدی تقاضای انرژی در بریتانیا را پایین آورده است
در سال ۲۰۲۵ انرژیهای تجدیدپذیر ۴۴ درصد برق بریتانیا را تامین کردند که رکوردی تازه و جهشی بزرگ نسبت به سهم تنها ۳ درصدی در سال ۲۰۰۰ است.
NESO در گزارش اخیر خود اعلام کرد که عرضه برق در بریتانیا میتواند «در برهههایی از همین تابستان» از تقاضا پیشی بگیرد، بهویژه به دلیل گسترش سیستمهای خورشیدی خانگی.
NESO افزود که ممکن است بریتانیا، که در حال حاضر واردکننده خالص انرژی است، در برخی مقاطع به صادرکننده انرژی بدل شود. با این حال برگزیت و رشد انرژیهای تجدیدپذیر در سراسر اروپا به این معناست که صادرات همیشه کار سادهای نخواهد بود.
پس این کشور چگونه میتواند برق مازاد خود را مدیریت کند؟
هماکنون تعرفههای شناور خانوارها را تشویق میکند که با کاهش قیمت در ساعات کممصرف، در زمان پایین بودن تقاضا از برق استفاده کنند. حالا ممکن است برای مصرف برق در دوره وفور عرضه، مشوقهایی مثل تخفیف یا پرداخت مستقیم در نظر گرفته شود.
جس رالستون، رئیس بخش انرژی در اندیشکده غیرانتفاعی بریتانیایی «واحد اطلاعات انرژی و اقلیم» (ECIU)، میگوید این یعنی «مصرفکنندگان میتوانند وقتی هوا واقعا آفتابی است و ماشین لباسشویی را روشن میکنند، بهصرفهترین قیمت را برای برق بپردازند».
چرا باید نیروگاههای تجدیدپذیر در زمان وفور عرضه خاموش شوند؟
شبکههای برق اروپا که انرژی را به خانهها و کسبوکارها میرسانند، برای انتقال توان متمرکز و ثابت از نیروگاههای زغالسنگ و گاز ساخته شدهاند.
برای تضمین پایداری، عرضه و تقاضای برق باید در لحظه متعادل باشد. اگر میزان انرژی تزریقشده به شبکه با مصرف همخوانی نداشته باشد، فرکانس لازم برای انتقال برق در شبکه به هم میخورد و این میتواند به خاموشیهای گسترده منجر شود.
نوسانپذیری تولید در انرژیهای تجدیدپذیر وابسته به هوا پیشبینی خروجی را دشوار میکند و ماهیت غیرمتمرکز مزارع بادی و خورشیدی ساحلی یا دورافتاده نیز انتقال برقی را که تولید میکنند به شهرها و مناطقی که به آن نیاز است سختتر میکند.
در نبود امکانات کافی برای ذخیره برق تجدیدپذیر مازاد، به اپراتورها پول داده میشود تا برای جلوگیری از اضافهبار روی شبکه در زمانی که تولید از تقاضا جلو میزند، تولید خود را متوقف کنند.
به گزارش شرکت تحلیل بازار مونتل انرژی، آلمان، فرانسه و هلند در سال ۲۰۲۵ در مجموع حدود ۳.۹ تراواتساعت از تولید تجدیدپذیر خود را کاهش اجباری دادند که ۲۱ درصد بیشتر از سال قبل بود. هر سه کشور همچنین رکورد تازهای در تعداد ساعتهای قیمت منفی برق بر جا گذاشتند؛ پدیدهای که وقتی عرضه از تقاضا پیشی میگیرد رخ میدهد و میتواند به معنای قبضهای ارزانتر برای مشترکان دارای تعرفه شناور باشد.
افزایش محبوبیت پنلهای خورشیدی خانگی پیشبینی تقاضا را برای نهادهایی مثل NESO دشوارتر کرده، چون بسیاری از خانوارها در روزهای آفتابی وابستگی کمتری به شبکه دارند.
ظرفیت خورشیدی متصل به شبکه بریتانیا در دهه گذشته بیش از دو برابر شده و اکنون به ۲۲ گیگاوات رسیده است؛ رقمی که تقریبا معادل خروجی ۳۰ نیروگاه بزرگ زغالسنگسوز است.
پیشبینی میشود این روند با معرفی سامانههای خورشیدی قابلاتصال به پریز در بریتانیا و تلاش خانوارها برای محفوظ نگه داشتن خود از بازار انرژی که در اثر درگیری در ایران بیثبات شده، حتی سریعتر هم شود.
آیا بخشیدن برق مازاد راهحل بهتری است؟
طبق دادههای مونتل انرژی، بریتانیای کبیر در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۶۳ میلیون پوند (۴۱۸ میلیون یورو) برای پرداختهای مستقیم کاهش اجباری تولید و یک میلیارد پوند (۱.۱۶ میلیارد یورو) برای جایگزینی برق بادیِ قطعشده هزینه کرد. وقتی به دلیل گلوگاههای شبکه، تولید تجدیدپذیر متوقف میشود باید آن را با انرژی متعارفی مثل گاز که شبکه قادر به مدیریت آن است جایگزین کرد.
در نهایت این هزینهها وارد قبضهای انرژی مردم میشود.
از این رو شاید از هر نظر بهصرفهتر باشد که به جای این مخارج، به خانوارها، کسبوکارها و صنایع پول داده شود تا همین برق مازاد را مصرف کنند.
با نوسازی زیرساختهای شبکه متناسب با ویژگیهای انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش ظرفیت ذخیرهسازی باتری، احتمال میرود مشکل مازاد عرضه تا حد زیادی کاهش یابد. ادامه روند برقیسازی خودروها و سامانههای گرمایشی نیز تقاضای برق را بالا میبرد و این مسئله را بیش از پیش خنثی میکند.